دلار به بازار مسکن شیراز رسید؛ وقتی قیمت خانه ایرانی با پول آمریکایی محاسبه می‌شود

در سال‌های اخیر و همزمان با تشدید نوسانات ارزی، گزارش‌هایی از قیمت‌گذاری یا انجام معاملات دلاری در بخش لوکس بازار مسکن تهران منتشر می‌شد؛ رفتاری که عمدتاً به برخی محله‌های گران‌قیمت پایتخت محدود به نظر می‌رسید. حالا اما نشانه‌هایی از گسترش این الگوی قیمت‌گذاری به شیراز دیده می‌شود؛ موضوعی که می‌تواند از نفوذ بیشتر نوسانات ارزی و انتظارات تورمی به بازار مسکن شهرهای بزرگ حکایت داشته باشد.

بازتاب– در برخی محله‌های برخوردار شیراز اتفاقی در حال رخ دادن است که شاید رقم معاملاتش محدود باشد، اما معنای اقتصادی آن بسیار بزرگ‌تر از چند آپارتمان لوکس است. برخی فروشندگان و مشاوران املاک، قیمت هر متر خانه را ابتدا به دلار تعیین می‌کنند و سپس ارزش نهایی را با نرخ روز ارز به تومان تبدیل می‌کنند؛ یعنی پول معامله همچنان تومان است، اما «خط‌کش ارزش‌گذاری» دیگر پول ملی نیست. مهر این رفتار را در مناطقی مانند قصردشت، معالی‌آباد و چمران گزارش کرده و مقام‌های محلی حوزه مسکن نیز تأکید کرده‌اند که مبنای رسمی معاملات در ایران باید پول رایج کشور باشد.

این رفتار را نباید با پرداخت دلاری پول خانه اشتباه گرفت. مسئله مهم‌تر آن است که مالک برای جلوگیری از کاهش ارزش دارایی خود، قیمت ملک را به یک دارایی خارجی گره می‌زند. چنین الگویی در اقتصادهایی که تورم مزمن دارند با مفهوم «دلاریزه‌شدن» شناخته می‌شود؛ یعنی حتی اگر دلار پول رسمی نباشد، مردم برای سنجش ارزش دارایی‌های بزرگ به آن رجوع می‌کنند.

اگر قیمت یک خانه مثلاً بر اساس عدد ثابتی از دلار تعیین شود، هر افزایش نرخ ارز می‌تواند بدون آنکه تغییری در کیفیت، متراژ یا موقعیت ملک اتفاق افتاده باشد، قیمت تومانی آن را بالا ببرد. در نتیجه بازار مسکن از تورم داخلی فقط یک بار ضربه نمی‌خورد، بلکه انتظارات ارزی نیز مستقیماً وارد قیمت‌گذاری می‌شوند.

هنوز شواهدی وجود ندارد که بتوان گفت قیمت‌گذاری دلاری به رویه غالب بازار شیراز یا سایر شهرها تبدیل شده است. این تفاوت مهم است. اما تجربه اقتصاد ایران نشان داده رفتارهایی که ابتدا در معاملات لوکس دیده می‌شوند، در صورت تداوم تورم و بی‌ثباتی ارز می‌توانند بر انتظارات کل بازار اثر بگذارند.

راه‌حل نیز صرفاً منع اعلام قیمت دلاری نیست. تا وقتی مالک احساس کند ارزش پول ملی با سرعت بالایی تغییر می‌کند، تلاش خواهد کرد معیار دیگری برای حفظ ارزش دارایی پیدا کند. شفاف شدن قیمت واقعی معاملات، احراز هویت آگهی‌دهندگان و افزایش دسترسی عمومی به داده‌های معاملاتی می‌تواند فضای قیمت‌سازی را محدود کند.

خانه‌های دلاری شیراز علامتی درباره انتظارات اقتصادی است. وقتی قیمت‌گذاری یک دارایی ایرانی به دلار انجام می‌شود، پیام بازار این است که بخشی از فعالان اقتصادی برای سنجش ارزش بلندمدت دارایی دیگر به تومان اعتماد ندارند.