کارزار توقف عملیات عمرانی در کنار اثر ملی گلسرک کلید خورد

بازتاب– در روزهای اخیر، نگرانی‌ها درباره یکی از آثار کمترشناخته‌شده اما مهم تاریخی گیلان دوباره اوج گرفته است؛ «استحکامات نظامی گلسرک» یا همان تونل‌های منسوب به دوره شاه عباسی که در محدوده امامزاده هاشم و در مجاورت کاروانسرای تاریخی شاه عباسی قرار دارد.

این اثر که با شماره ثبت ۳۳۴۷۸ در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده، بار دیگر در معرض خطر ناشی از عملیات عمرانی و تعریض جاده قرار گرفته است؛ موضوعی که با واکنش فعالان میراث فرهنگی و جمعی از دغدغه‌مندان این حوزه همراه شده است.

بر اساس گزارش‌های مطرح‌شده از سوی امضاکنندگان یک کارزار مردمی، عملیات تعریض مسیر در این محدوده مجدداً آغاز شده و ماشین‌آلات سنگین در دامنه‌ای فعال هستند که دقیقاً در زیر ساختارهای سنگی و دست‌کند این مجموعه تاریخی قرار دارد. این در حالی است که در سال ۱۴۰۰ نیز اجرای طرح مشابهی پس از هشدارها و اعتراض‌های گسترده متوقف شده بود.

اکنون نگرانی اصلی کارشناسان و فعالان میراث فرهنگی، احتمال آسیب تدریجی یا حتی جبران‌ناپذیر به ساختارهای زیرزمینی و تونل‌هایی است که در دل کوه شکل گرفته‌اند؛ سازه‌هایی که بدون مطالعات دقیق زمین‌شناسی، ژئوتکنیک و بررسی‌های میراثی، در برابر هرگونه مداخله عمرانی آسیب‌پذیر تلقی می‌شوند.

در متن درخواست توقف عملیات تأکید شده است که مخالفتی با توسعه یا بهسازی زیرساخت‌های جاده‌ای وجود ندارد، اما اجرای پروژه‌ها بدون توجه به ملاحظات میراث فرهنگی، می‌تواند به از بین رفتن بخش‌هایی از هویت تاریخی منطقه منجر شود.

در این کارزار، مجموعه‌ای از درخواست‌های مشخص نیز مطرح شده است؛ از جمله توقف فوری عملیات عمرانی تا زمان انجام مطالعات تخصصی، اعزام تیم‌های کارشناسی متشکل از متخصصان میراث فرهنگی، زمین‌شناسی و سازه، تعیین دقیق حریم ایمن اثر و همچنین انتشار عمومی نتایج بررسی‌.

مطالبه شفافیت در این پرونده، یکی از محورهای اصلی نگرانی‌هاست؛ چرا که به باور فعالان این حوزه، تصمیم‌گیری درباره آثار ثبت ملی باید بر پایه داده‌های فنی و قابل راستی‌آزمایی انجام شود، نه در سایه اضطرارهای اجرایی پروژه‌های عمرانی.

استحکامات نظامی گلسرک طی سال‌های گذشته نیز بارها در معرض تهدیدهای مشابه قرار گرفته است؛ موضوعی که نشان می‌دهد مسئله به چالشی ساختاری میان حفاظت از میراث فرهنگی و توسعه زیرساختی در منطقه ای حساس تبدیل شده است.

اکنون نگاه‌ها به تصمیم مسئولان دوخته شده است؛ تصمیمی که می‌تواند تعیین کند آیا این اثر تاریخی همچنان در حافظه ملی باقی خواهد ماند یا در سایه عملیات عمرانی، به تدریج از دسترس تاریخ خارج می‌شود.

آنچه در مرکز این مناقشه قرار دارد بخشی از لایه‌های پنهان تاریخ کشورمان است؛ لایه‌هایی که در صورت تخریب، جایگزینی برای آن‌ها وجود نخواهد داشت.