تحقیق میدانی رویترز نشان میدهد چین با تکیه بر یارانههای دولتی، قراردادهای عمومی و ظرفیت عظیم تولید، زنجیره صنعتی رباتهای انساننما را با سرعت گسترش داده است، اما بسیاری از این ماشینها هنوز در محیط واقعی کند، خطاپذیر و وابسته به آموزش انسانی هستند. فاصله میان نمایشهای خیرهکننده و کار مفید صنعتی، اکنون به مهمترین آزمون این صنعت تبدیل شده است.
به گزارش بازتاب، در یک مرکز آموزش ربات در شهر لیوژو در جنوب چین، بیش از ۱۰۰ ربات انساننما در ردیفهای منظم کنار یکدیگر قرار گرفتهاند. گروهی از مربیان انسانی با استفاده از هدست و کنترلرهای مجهز به حسگر، به این رباتها یاد میدهند جعبهها را مرتب کنند، بستههای نودل را آماده کنند، قهوه بسازند و اشیای مختلف را جابهجا کنند.
این تصویر در نگاه اول ممکن است به کارخانهای از آینده شباهت داشته باشد، اما مشاهدات خبرنگاران رویترز واقعیت پیچیدهتری را نشان میدهد. حرکات رباتها کند و گاه ناشیانه است و رسیدن به یک نمونه قابل استفاده از هر حرکت، به تکرارهای بسیار زیادی نیاز دارد. یک مربی تازهکار ممکن است از میان ۳۰۰ تلاش تنها یک حرکت مناسب ثبت کند و حتی مربیان باتجربه نیز گاهی برای بهدست آوردن یک نمونه مفید باید یک حرکت را حدود ۵۰ بار تکرار کنند.
شرکت UBTech در پاییز ۱۴۰۴ قراردادی ۱۸ میلیون دلاری از دولت منطقهای گوانگشی دریافت کرد تا رباتها و تجهیزات موردنیاز این مرکز را تأمین کند. هدف پروژه، تولید داده برای «هوش مصنوعی تجسمیافته» است؛ سامانهای که باید به ربات امکان دهد محیط را ببیند، درباره آن تصمیم بگیرد و سپس در جهان فیزیکی عمل کند.
با این حال، سه نفر از کارکنان مرکز به رویترز گفتهاند این پروژه که به حمایت دولتی وابسته است، هنوز مسیر روشنی برای سودآوری ندارد. هزینه اداره مرکز بالاست و دادههای آموزشی در بازار نوپای رباتیک با قیمت نسبتاً پایینی فروخته میشوند. UBTech و مقامهای محلی نیز به پرسشهای رویترز درباره وضعیت این پروژه پاسخ ندادهاند.
گزارش ویژه رویترز بر بررسی صدها پرونده شرکتی، نزدیک به هزار قرارداد و مناقصه دولتی، بازدید از کارخانهها و مراکز آموزشی و گفتوگو با ۴۰ مدیر، سرمایهگذار و پژوهشگر استوار است. نتیجه این بررسی از شکلگیری شکافی رو به گسترش میان ظرفیت تولید و تقاضای واقعی حکایت دارد. تانگ ونبین، مدیر یک شرکت فعال در هوش مصنوعی رباتیک، وضعیت موجود را چنین توصیف کرده است که بخش بزرگی از آنچه بهعنوان کار رباتها نمایش داده میشود، در واقع «رقصی است که به جای کار جا زده شده است».
۹۵ درصد رباتهای انساننما را چین ساخته است
برآورد بانک آمریکا نشان میدهد در سال ۲۰۲۵ حدود ۲۰ هزار ربات انساننما در جهان عرضه شد که سازندگان چینی ۹۵ درصد آنها را تولید کردند. یکی از مقامهای وزارت صنعت چین نیز گفته است این کشور انتظار دارد در سال جاری میلادی بیش از ۱۰۰ هزار ربات انساننما بسازد. بانک آمریکا پیشبینی میکند فروش جهانی این رباتها تا سال ۲۰۳۰ به حدود ۱.۲ میلیون دستگاه در سال برسد.
چین اکنون بیش از ۱۵۰ شرکت تولیدکننده ربات انساننما دارد؛ رقمی که حتی از تعداد برندهای خودروی برقی این کشور بیشتر است. دولتهای مرکزی، استانی و محلی چین در ششماهه نخست سال ۲۰۲۶ میلادی، معادل زمستان ۱۴۰۴ تا ابتدای تابستان ۱۴۰۵، دستکم ۲۳۰ میلیون دلار برای خرید رباتهای انساننما، سامانههای آموزشی و پروژههای نمایشی هزینه کردهاند. این رقم در دوره مشابه سال قبل ۶۲ میلیون دلار و دو سال پیش تنها شش میلیون دلار بود.
وزارت صنعت و نهاد ناظر بر شرکتهای دولتی چین نیز از ۱۰ استان خواستهاند هرکدام حداقل ۲۰ محل را برای آزمایش واقعی رباتها و آموزش سامانههای هوش مصنوعی معرفی کنند. شرکت دولتی شبکه برق چین در بهار ۱۴۰۵ برنامهای یک میلیارد دلاری برای خرید رباتهای انساننما، رباتهای دو بازو و سگهای رباتیک جهت بازرسی پستهای برق و انجام کارهای پرخطر اعلام کرد.
شهر شنژن نیز قصد دارد تا سال آینده خوشهای ۱۵ میلیارد دلاری شامل بیش از ۱۲۰۰ شرکت رباتیک و هوش تجسمیافته ایجاد کند. در منطقه فناوری ییژوانگ پکن، شرکتها از فضای کاری رایگان، یارانه فروش، اعتبار خرید داده و امکانات پردازشی برخوردار میشوند.
کارخانه جدید شرکت Lingyi iTech در همین منطقه تنها چهار ماه پس از آغاز برنامهریزی به تولید رسید. ظرفیت اولیه آن ۱۰ هزار ربات در سال تعیین شده و قرار است این رقم تا سال ۲۰۳۰ به ۵۰۰ هزار دستگاه برسد. چنین برنامهای نشان میدهد چین پیش از آنکه بازار واقعی رباتهای انساننما شکل گرفته باشد، در حال آمادهکردن ظرفیت تولید انبوه است.
دولتی که هم سرمایهگذار است و هم مشتری
یکی از نکات مهم تحقیق رویترز آن است که بخش بزرگی از تقاضای کنونی نه از سوی کارخانههای خصوصی و براساس محاسبه سود و بهرهوری، بلکه از طریق قراردادها و حمایتهای دولتی ایجاد شده است.
شرکت Deep Robotics اعلام کرده یارانهها معادل حدود ۴۲ درصد سود خالص ۴.۲ میلیون دلاری این شرکت در سال گذشته بودهاند. این شرکت در مجموع سالهای ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ تنها چهار ربات انساننما فروخته است.
UBTech نیز در سهماهه پایانی سال گذشته قراردادهایی به ارزش دستکم ۱۲۳ میلیون دلار از شرکتهای دولتی دریافت کرد. ارزش این قراردادها از کل درآمد ۱۲۲ میلیون دلاری بخش رباتهای انساننمای شرکت در همان سال بیشتر بود. UBTech در آن دوره ۱۰۷۹ ربات انساننمای تمامقد تحویل داد.
افزایش رقابت همزمان باعث کاهش قیمتها شده است. مورگان استنلی انتظار دارد متوسط قیمت رباتهای انساننما در سال ۲۰۲۶ حدود ۱۵ درصد کاهش یابد. قیمت ربات تمامقد Kuavo ساخت شرکت Leju Robotics نیز در سال ۲۰۲۵ با افت ۲۶ درصدی به حدود ۴۶ هزار دلار رسید.
کاهش قیمت حتی به بازار اجاره رباتهای نمایشی سرایت کرده است. رباتهایی که برای رقص و اجرای برنامههای تبلیغاتی اجاره داده میشوند، اکنون روزانه بین ۴۴۰ تا ۶۰۰ دلار قیمت دارند، در حالی که نرخ اجاره آنها در سال گذشته نزدیک به ۱۵۰۰ دلار بود.
چرا بازوی صنعتی هنوز از انساننما بهتر است
چین میخواهد الگوی موفق خود در خودروهای برقی و پنلهای خورشیدی را در صنعت رباتیک تکرار کند. در این الگو دولت از یک صنعت راهبردی حمایت میکند، شرکتهای فراوانی وارد بازار میشوند، ظرفیت تولید افزایش مییابد و رقابت شدید قیمت قطعات را پایین میآورد. پس از یک دوره پرهزینه، چند شرکت قدرتمند باقی میمانند که میتوانند در بازار جهانی رقابت کنند.
تفاوت مهم اینجاست که خودرو و پنل خورشیدی هنگام آغاز جهش صنعتی چین، فناوریهایی نسبتاً بالغ بودند، در حالی که ربات انساننما هنوز با مشکلات اساسی در مهارت دست، قابلیت اعتماد، تصمیمگیری، سرعت و هزینه روبهروست.
کارخانهها نیز برای انجام بیشتر فعالیتهای دقیق، بازوهای صنعتی یا وسایل نقلیه خودکار را ترجیح میدهند. این تجهیزات برای یک مأموریت مشخص طراحی شدهاند، سریعتر کار میکنند و کنترل آنها آسانتر است.
برای نمونه، ۹۱ درصد فرایند مونتاژ کارخانه خودروی برقی شیائومی در پکن خودکار شده و بیش از ۷۰۰ ربات صنعتی عملیات جوشکاری، پرچکاری و چسبکاری بدنه را انجام میدهند. شیائومی رباتهای انساننما را برای کارهایی مانند نصب مهره آموزش میدهد، اما وظایف اصلی خط تولید همچنان بر عهده ماشینآلات صنعتی متعارف است.
شرکت خودروسازی زیکر نیز با UBTech برای آزمایش رباتهای انساننما در مرتبسازی مواد، جابهجایی جعبهها و حمل قطعات همکاری کرده است، اما به رویترز گفته بازوهای رباتیک و وسایل نقلیه خودکار هنوز تمام فعالیتهای اصلی خط مونتاژ را انجام میدهند.
داروخانهها یکی از نخستین بازارهای واقعی
با وجود این محدودیتها، نمونههایی از استفاده تجاری رباتهای شبهانسان در حال ظهور است. شرکت Galbot رباتهای خود را در داروخانههای بیش از ۲۰ شهر چین مستقر کرده است. این رباتها سر، بازو و نیمتنهای شبیه انسان دارند، اما به جای پا روی یک پایه چرخدار حرکت میکنند.
پس از ثبت سفارش دیجیتال، ربات با کمک دوربینهای نصبشده روی بدنه و مچ، قفسه مناسب را پیدا میکند و با یک گیره و مکنده، دارو را برمیدارد. آمادهکردن هر سفارش حدود یک دقیقه طول میکشد. به گفته شرکت، میزان موفقیت عملیات بیش از ۹۵ درصد است و بیشتر خطاها هنگام گرفتن بسته رخ میدهد، نه در تشخیص محصول.
یک داروخانه معمولی چین در فضایی ۳۰ تا ۵۰ مترمربعی بین پنج تا شش هزار محصول نگهداری میکند. تکراری و ساختاریافته بودن این کار، آن را به یکی از کاربردهای مناسب برای ربات تبدیل کرده است. انسان در هر عملیات منفرد سریعتر است، اما شرکت سازنده معتقد است توانایی کار مداوم میتواند بهرهوری کلی ربات را افزایش دهد.
کمبود ۹۹.۵ میلیون ساعت داده
مغز رباتهای انساننما با چتباتهایی مانند دیپسیک تفاوت دارد. مدل زبانی با متن کار میکند، اما ربات باید همزمان تصویر محیط را تحلیل کند، دستور را بفهمد، نیروی لازم را محاسبه کند و حرکت دقیقی انجام دهد. گرفتن یک پارچه، اتصال کابل یا سفتکردن پیچ ممکن است با تغییر نور، زاویه، سطح میز یا محل قرارگیری شیء به مسئلهای کاملاً تازه تبدیل شود.
مدلهای بینایی، زبان و عمل برای یادگیری این مهارتها به حجم عظیمی از دادههای دنیای واقعی نیاز دارند. برآوردهای صنعت نشان میدهد اکنون حدود ۵۰۰ هزار ساعت داده آموزشی باکیفیت وجود دارد، در حالی که رسیدن به هوش فیزیکی قابل اتکا ممکن است به ۱۰۰ میلیون ساعت داده نیاز داشته باشد. به بیان دیگر، داده موجود تنها نیم درصد میزان موردنیاز تخمینزدهشده است.
شرکت چینی X Square Robot برای کاهش این فاصله، رباتهای خود را با دادههای جمعآوریشده در ۱۰۰ خانه آموزش میدهد. هدف آن است که ماشینها با نورهای متفاوت، اتاقهای نامرتب و اشیای ناآشنا روبهرو شوند و فقط در محیط آزمایشگاهی مهارت نداشته باشند.
رکورد ۸.۶۴ ثانیهای Tiangong Ultra در دوی ۱۰۰ متر نشان میدهد سازندگان چینی در موتور، تعادل و کنترل حرکتی به پیشرفت چشمگیری رسیدهاند. با این حال، همین مسابقات شاهد زمینخوردن، متلاشیشدن یا حتی آتشگرفتن بعضی رباتها پس از پایان مسابقه بود. سرعت در یک مسیر مستقیم، معادل توانایی انجام چند ساعت کار دقیق و بدون خطا در یک کارخانه نیست.
در مرکز لیوژو، رباتی که رویترز مشاهده کرد حتی برای حمل چند جعبه با مشکل روبهرو شد. یکی از کارکنان مرکز گفت رباتها در وظایف ساده فعلاً تنها معادل ۲۰ درصد سرعت یا بازده یک انسان کار میکنند، هرچند احتمال داد این فاصله طی دو تا سه سال آینده کمتر شود.
حبابی که میتواند زنجیره تأمین جهانی بسازد
برخی سرمایهگذاران صنعت رباتیک چین را حباب میدانند و انتظار دارند از اواخر سال ۲۰۲۶ یا در سال ۲۰۲۷، با محدودشدن یارانهها موج ادغام و ورشکستگی آغاز شود. در این سناریو، شرکتهایی مانند Unitree و UBTech شانس بیشتری برای بقا دارند.
سهام Unitree در نخستین روز عرضه در بورس شانگهای بیش از پنج برابر شد و ارزش شرکت را به حدود ۵۰ میلیارد دلار رساند. این استقبال نشان میدهد سرمایهگذاران بیش از درآمد فعلی، روی کاربردهای احتمالی آینده قیمتگذاری کردهاند.
حتی اگر تعداد زیادی از سازندگان ورشکسته شوند، سرمایهگذاری امروز چین میتواند یک زنجیره تأمین ارزان و گسترده از موتور، حسگر، مفصل، باتری و تجهیزات کنترلی بر جای بگذارد. در مسابقات RoboCup سال ۲۰۲۶ در کره جنوبی نیز تقریباً همه تیمها از رباتهای چینی استفاده میکردند، در حالی که پیش از این تیمها معمولاً سختافزار اختصاصی خود را همراه میآوردند.
نتیجه تحقیق رویترز این نیست که صنعت رباتهای انساننما شکست خورده یا آیندهای ندارد. یافته اصلی آن است که نگرانی درباره جایگزینی گسترده نیروی انسانی هنوز چند گام جلوتر از توان واقعی فناوری حرکت میکند. در کوتاهمدت، رباتهای انساننما بیشتر برای فعالیتهای خطرناک، تکراری و کاملاً ساختاریافته مناسباند و هنوز نمیتوانند انعطاف، قضاوت و سازگاری یک کارگر انسانی را در محیطهای متغیر بازسازی کنند.
چین با جمعیتی رو به سالمندی و نیروی کار در حال کاهش، انگیزه قدرتمندی برای حل این مسئله دارد. اگر هوش نرمافزاری سرانجام به سطح سختافزار برسد، ظرفیتهایی که امروز بیش از اندازه به نظر میرسند میتوانند چین را به کارخانه اصلی رباتهای جهان تبدیل کنند. اما تا آن زمان، رباتهایی که در چند ثانیه میدوند همچنان ممکن است برای برداشتن یک جعبه، گرفتن یک بسته دارو یا اتصال یک کابل به دهها بار تمرین نیاز داشته باشند.
نظرات کاربران
نخستین دیدگاه را درباره این خبر ثبت کنید
یادآوری: نشانی ایمیل منتشر نمیشود و دیدگاههای حاوی توهین، تهمت، افترا یا واژگان نامناسب تأیید نخواهند شد.
نظر شما میتواند شروع یک گفتوگوی سازنده باشد.