خودرو دوباره از دلار جلو زد؛ قیمت‌ها حتی در روز عقب‌نشینی ارز هم بالا رفتند

بازار خودرو ایران مدت‌ها با نرخ دلار حرکت می‌کرد، اما در معاملات امروز برخی خودروها با وجود عقب‌نشینی محدود ارز گران شدند. این واگرایی نشان می‌دهد دلار تنها موتور قیمت نیست. کمبود عرضه، قیمت‌گذاری کارخانه، هزینه قطعه، محدودیت واردات و انتظارات فروشندگان می‌تواند بازار را حتی در روز آرامش ارز نیز صعودی نگه دارد.

به گزارش بازتاب، بازار خودرو به‌طور سنتی یکی از نخستین مقصدهای نقدینگی در دوره‌های تورمی بوده است. خودرو در ایران فقط کالای مصرفی نیست و برای بسیاری از خانوارها نقش دارایی و وسیله حفظ ارزش پول را دارد. همین ویژگی باعث می‌شود قیمت آن نه‌تنها به هزینه تولید، بلکه به انتظارات تورمی نیز واکنش نشان دهد.

در معاملات چهارشنبه دلار پس از لمس محدوده ۲۰۰ هزار تومان اندکی عقب نشست، اما گزارش‌های بازار از افزایش قیمت شماری از محصولات ایران‌خودرو و سایپا حکایت داشت. این تفاوت را نمی‌توان صرفاً با تأخیر چندساعته بازار توضیح داد.

نخستین عامل انتظار فروشندگان از مسیر آینده دلار است. اگر فعال بازار کاهش امروز را موقت بداند، قیمت خودرو را با نرخ پایین‌تر تنظیم نمی‌کند. فروشنده هزینه جایگزینی را می‌سنجد و می‌پرسد اگر امروز خودرو را بفروشد، فردا با چه قیمتی می‌تواند نمونه دیگری بخرد.

دومین عامل محدودیت عرضه است. هرگاه تحویل کارخانه کاهش یابد یا ثبت‌نام‌های جدید با ابهام روبه‌رو شود، تعداد خودروهای صفر موجود در بازار کم می‌شود. در چنین شرایطی حتی تقاضای نه‌چندان قوی نیز می‌تواند قیمت را بالا ببرد.

عامل سوم احتمال افزایش قیمت کارخانه است. فاصله قیمت کارخانه و بازار، انتظار برای مجوزهای تازه و تغییر هزینه تولید باعث می‌شود فروشندگان از عرضه خودداری کنند. گاهی خود خبر افزایش احتمالی قیمت، پیش از اجرای تصمیم به رشد بازار آزاد منجر می‌شود.

در حال حاضر قطعات و مواد اولیه نیز به سختی و با نرخ‌های مختلف ارز تأمین می‌شوند. بخشی از هزینه تولید به فولاد، آلومینیوم، مواد پتروشیمی و قطعات الکترونیکی وابسته است. بنابراین افت محدود دلار آزاد لزوماً هزینه تولید خودرویی را که قطعاتش ماه‌ها قبل سفارش داده شده کاهش نمی‌دهد.

محدودیت واردات نیز رقابت را ضعیف کرده است. در بازار رقابتی افزایش قیمت خودروساز داخلی می‌تواند مصرف‌کننده را به گزینه جایگزین سوق دهد. در کشور ما تعرفه، محدودیت ارزی و عرضه اندک خودروهای وارداتی این فشار رقابتی را کاهش داده‌اند.

نباید نقش سیاست بنزینی را نیز نادیده گرفت. احتمال افزایش نرخ بنزین آزاد می‌تواند تقاضا برای برخی خودروهای کم‌مصرف را تقویت و جذابیت خودروهای پرمصرف را کاهش دهد. با این حال بازار هنوز اطلاعات قطعی درباره نرخ و زمان اجرا ندارد و واکنش‌ها بیشتر انتظاری است.

از سوی دیگر رشد اسمی قیمت لزوماً به معنای رونق بازار نیست. ممکن است قیمت‌های پیشنهادی بالا برود، اما معامله واقعی اندک باشد. در دوره‌های نااطمینانی، فروشنده حاضر به کاهش قیمت نیست و خریدار نیز توان یا تمایل پذیرش نرخ جدید را ندارد. حاصل، بازاری گران اما کم‌معامله است.

برای تشخیص مسیر پایدار بازار باید حجم معاملات، سرعت تحویل کارخانه به مشتری، سیاست واردات، قیمت‌های رسمی و نرخ ارز را هم‌زمان بررسی کرد. جدول قیمت به‌تنهایی نمی‌گوید چند خودرو واقعاً با همان نرخ معامله شده‌اند.

جدایی موقت خودرو از دلار نشان می‌دهد بازار بیش از گذشته تحت تأثیر کمبود و بی‌اعتمادی قرار دارد. اگر عرضه افزایش یابد و چشم‌انداز ارز باثبات شود، قیمت‌ها امکان اصلاح دارند. اما تا زمانی که فروشنده کاهش دلار را موقت و جایگزینی خودرو را دشوار بداند، هر عقب‌نشینی ارزی الزاماً به ارزان‌شدن خودرو منجر نخواهد شد.