دو قربانی دیگر در معدن؛ چرا ایمنی معادن بعد از حادثه دوباره روی میز می‌آید؟

حادثه روز شنبه در یک معدن مس در حوالی دلیجان جان دو کارگر را گرفت. علت دقیق حادثه هنوز باید از سوی مراجع مسئول بررسی شود و نمی‌توان آن را پیش از نتیجه تحقیقات به نقص مشخصی نسبت داد. اما حادثه تازه کمتر از دو سال پس از تشکیل کمیته‌ای برای بازنگری ایمنی معادن در پی فاجعه طبس، این پرسش را مطرح می کند که نظام نظارت معدن چه اندازه پیش از حادثه خطر را شناسایی می‌کند و چه اندازه پس از آن فعال می‌شود؟

بازتاب– پس از حادثه معدن طبس در سال ۱۴۰۳، وزارت کار اعلام کرد کمیته‌ای تخصصی برای بررسی استانداردهای ایمنی و مکانیزه‌کردن معادن تشکیل می‌دهد. این تصمیم منطقی بود؛ اما ارزش آن را باید با اتفاقاتی سنجید که بعد از تشکیل کمیته رخ نمی‌دهند.

گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس درباره حوادث کار و معادن، که خبرآنلاین بخش‌هایی از آن را منتشر کرده، فرسودگی تجهیزات ایمنی، شیوه‌های سنتی استخراج و افزایش عمق بهره‌برداری را از عوامل افزایش خطر دانسته بود. همان گزارش می‌گفت در سال ۱۴۰۱ به‌طور متوسط هر معدن فقط ۱.۸ بار بازرسی شده است.

سؤال این است که بازرس چه چیزی می‌سنجد، نقص کشف‌شده در چه مهلتی باید برطرف شود و اگر کارفرما اصلاح را انجام ندهد، آیا معدن می‌تواند به فعالیت ادامه دهد؟

داده‌های ایمنی چرا عمومی نیست؟

برای بسیاری از صنایع، مردم اطلاعات محدودی درباره سابقه ایمنی یک واحد دارند. در معدن، این موضوع برای خود کارگر اهمیت حیاتی دارد. او باید بتواند بداند محل کارش در آخرین بازرسی چه نقص‌هایی داشته و کدام‌یک رفع شده‌اند.

انتشار یک «کارنامه ایمنی معدن» شامل تاریخ آخرین بازرسی، تعداد ایرادات اصلی و وضعیت رفع آنها می‌تواند فشار برای اصلاح را افزایش دهد.

این اطلاعات لازم نیست جزئیات فنی حساس داشته باشند؛ اما اصل وضعیت ایمنی نباید فقط میان شرکت و بازرس باقی بماند.

معدن کوچک است اما خطر کوچک نیست

حادثه‌های بزرگ معمولاً توجه رسانه‌ای ملی می‌گیرند، اما معادن کوچک‌تر ممکن است با نیروی کمتر، سرمایه محدودتر و تجهیزات قدیمی‌تر فعالیت کنند. اگر نظام نظارتی فقط پس از حادثه بزرگ شدت بگیرد، واحدهای کوچک‌تر می‌توانند از مرکز توجه دور بمانند.

مسئولیت علت حادثه دلیجان هنوز روشن نیست

در پرونده تازه فقط وقوع حادثه و جان‌باختن دو کارگر تأیید شده است. هرگونه نسبت‌دادن آن به گاز، مواد منفجره، نقص دستگاه یا خطای انسانی پیش از گزارش رسمی باید به‌عنوان حدس کنار گذاشته شود.

همین احتیاط رسانه‌ای باید با مطالبه شفافیت پس از تحقیق همراه باشد.

نتیجه بررسی حادثه فقط نباید به خانواده‌ها و پرونده قضایی محدود شود؛ اگر نقصی ساختاری شناسایی شده، همه معادن مشابه باید از آن مطلع شوند.

در ایمنی صنعتی، موفق‌ترین حادثه همان حادثه‌ای است که هرگز اتفاق نمی‌افتد؛ و همین باعث می‌شود پیشگیری کمتر از عملیات پس از حادثه دیده شود.

پرونده دلیجان زمانی بسته می‌شود که علاوه بر علت این حادثه، معلوم شود چه تغییری قرار است مانع تکرار همان خطر در معدن بعدی شود.