تورم برای همه ۶۶ درصد نیست؛ فقیرترها و روستاییان گران‌تر زندگی می‌کنند

عدد رسمی تورم سالانه ایران در پایان تیر به ۶۶ درصد رسیده است، اما این متوسط ملی بخش مهمی از داستان را پنهان می‌کند. تورم سالانه دهک دوم ۷۳.۵ درصد و برای ثروتمندترین دهک ۶۳.۹ درصد اعلام شده؛ تورم نقطه‌به‌نقطه روستاها نیز به ۱۰۶.۹ درصد رسیده، در برابر ۸۴.۶ درصد در شهرها. تورم فقط قیمت‌ها را بالا نبرده؛ هزینه گرانی را نیز نابرابر توزیع کرده است.

بازتاب– مرکز آمار برای تیرماه تورم ماهانه ۳.۱ درصد و تورم نقطه‌به‌نقطه ۸۷.۹ درصد را گزارش کرده است. کاهش تورم ماهانه نسبت به ماه‌های قبل خبر مهمی است، اما تورم سالانه همچنان در مسیر صعود قرار دارد و به ۶۶ درصد رسیده است. اما برای فهم اثر واقعی تورم باید از میانگین عبور کرد.

چرا فقیرترها تورم بیشتری حس می‌کنند؟

خانوار پردرآمد و کم‌درآمد یک سبد یکسان ندارند. هرچه درآمد پایین‌تر باشد، سهم خوراک، اجاره و کالاهای ضروری از بودجه بیشتر می‌شود. خانواده‌ای با درآمد بالا می‌تواند بخشی از خریدهای غیرضروری را عقب بیندازد، برند را عوض کند یا از پس‌انداز استفاده کند. برای خانواده‌ای که بیشتر درآمدش پیش از پایان ماه صرف غذا و مسکن می‌شود، چنین انعطافی محدودتر است.

همین تفاوت اکنون در آمار نیز دیده می‌شود. تورم نقطه‌به‌نقطه دهک دوم به ۱۰۰.۶ درصد رسیده، در حالی که برای دهک دهم ۸۴.۷ درصد بوده است.

خوراکی‌ها موتور نابرابری شده‌اند

تورم نقطه‌به‌نقطه گروه خوراکی‌ها در تیر ۱۲۸.۱ درصد بوده و تورم سالانه این گروه به ۹۷.۵ درصد رسیده است. در بعضی زیرگروه‌ها فاصله شدیدتر است؛ روغن و چربی‌ها تورم نقطه‌به‌نقطه ۲۶۱.۵ درصدی و گوشت قرمز و سفید ۱۴۹.۲ درصدی داشته‌اند.

این اعداد توضیح می‌دهند چرا تورم روستایی بالاتر است. ساختار هزینه خانوار روستایی سهم بیشتری برای خوراک دارد و هنگامی که غذا سریع‌تر از متوسط قیمت‌ها گران می‌شود، شاخص کل نیز بیشتر بالا می‌رود. در تیر، تورم سالانه شهری ۶۴ درصد و روستایی ۷۷.۹ درصد گزارش شده است.

سیاست حمایتی هم نباید یک عدد برای همه باشد

این شکاف یک پیام مستقیم برای سیاست یارانه‌ای دارد. اگر افزایش قیمت‌ها برای گروه‌های مختلف متفاوت است، ثابت نگه‌داشتن حمایت برای همه مشمولان الزاماً قدرت خرید مشابهی را حفظ نمی‌کند.

کالابرگ، یارانه نقدی و سایر حمایت‌ها معمولاً با مبلغ اسمی معرفی می‌شوند. اما در استانی که تورم بالاتر است یا خانواری که بیشتر هزینه‌اش صرف خوراک می‌شود، همان مبلغ سریع‌تر ارزش خود را از دست می‌دهد.

هشت استان در تیر تورم نقطه‌به‌نقطه سه‌رقمی داشته‌اند و ایلام با ۱۱۲.۴ درصد بالاترین رقم گزارش‌شده را ثبت کرده است.

تورم پایین آمد یا بالا رفت؟

یکی از سردرگمی‌های عمومی همین‌جاست. ممکن است دولت یا رسانه بگوید «تورم کاهش یافت» و هم‌زمان شهروند احساس کند گرانی شدیدتر شده است. هر دو می‌توانند درباره شاخص‌های متفاوت درست باشند.

تورم ماهانه می‌تواند کند شود، درحالی‌که سطح قیمت‌ها همچنان بالاتر می‌رود. کاهش نرخ تورم به معنای ارزان‌شدن نیست؛ یعنی قیمت‌ها با سرعت کمتری نسبت به قبل افزایش یافته‌اند.

تورم ۶۶ درصدی یک میانگین ملی است؛ زندگی مردم میانگین نیست.

وقتی سبد ضروری یک خانواده دو برابر می‌شود و سبد خانوار دیگری کمتر از متوسط گران می‌شود، سیاست حمایتی مبتنی بر یک عدد واحد نیز بخشی از واقعیت را از دست می‌دهد.

مرحله بعدی سیاست رفاهی شاید دیگر فقط تعیین «چه کسی یارانه می‌گیرد» نباشد؛ باید پاسخ دهد هر خانوار در کجا زندگی می‌کند و چه چیزی می‌خرد.