افزایش موارد تب دنگی؛ مردم چگونه از گزش پشه آئدس پیشگیری کنند؟

بازتاب– ثبت ۱۰۰۴ مورد تب دنگی در ایران، همراه با هشدار متخصصان درباره استقرار پشه آئدس در مناطقی از کشور، نشان می‌دهد این بیماری دیگر فقط خطری مربوط به سفرهای خارجی نیست. مقام‌های وزارت بهداشت از روند افزایشی ابتلا سخن گفته‌اند و یک عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی گیلان نیز حضور این ناقل را تهدیدی برای سلامت و فعالیت اقتصادی استان دانسته است.

بااین‌حال میان «مشاهده پشه»، «ابتلای وارداتی» و «انتقال محلی» تفاوت مهمی وجود دارد. دیدن آئدس در یک منطقه الزاماً به معنای همه‌گیری نیست و ثبت ابتلا نیز همیشه نشان نمی‌دهد ویروس در همان محل منتقل شده است. انتشار آمار تفکیکی درباره محل ابتلا، نوع پشه و تعداد موارد انتقال بومی برای جلوگیری از هراس و درعین‌حال حفظ حساسیت عمومی ضروری است.

چرا آئدس با پشه‌های معمولی فرق دارد؟

گونه‌های اصلی ناقل تب دنگی بیشتر در محیط‌های شهری و نیمه‌شهری زندگی می‌کنند و می‌توانند در حجم‌های کوچک آب راکد، از زیرگلدانی و ظروف رهاشده تا لاستیک فرسوده و مخزن بدون پوشش، تخم‌گذاری کنند. سازمان جهانی بهداشت می‌گوید آئدس اغلب در اطراف خانه فعال است و برخلاف تصور عمومی، گزش آن فقط به شب محدود نمی‌شود.

این ویژگی، کنترل بیماری را پیچیده می‌کند. مسئله فقط تالاب یا آبگیر بزرگ نیست؛ هر نقطه کوچک و تکرارشونده آب می‌تواند به محل تکثیر تبدیل شود. در نتیجه، شهرداری، شبکه بهداشت، مدیریت پسماند و خانوارها هم‌زمان در زنجیره پیشگیری قرار می‌گیرند.

عدد ۱۰۰۴ چه چیزی را می‌گوید؟

افزایش موارد ثبت‌شده یک علامت هشدار است، اما برای تحلیل وضعیت باید دانست چه تعداد بیمار سابقه سفر داشته‌اند، چه سهمی انتقال محلی محسوب می‌شود و پراکندگی جغرافیایی چگونه است. نبود این تفکیک می‌تواند دو خطای متضاد بسازد: عادی‌سازی خطری واقعی یا ایجاد تصور همه‌گیری سراسری.

سازمان جهانی بهداشت گزارش کرده موارد جهانی دنگی در سال‌های اخیر جهش کرده و در سال ۲۰۲۴ بیش از ۱۴.۶ میلیون مورد گزارش شده است. این نهاد تأکید می‌کند بسیاری از موارد خفیف یا بدون علامت ثبت نمی‌شوند؛ بنابراین آمار رسمی معمولاً تمام ابعاد گردش ویروس را نشان نمی‌دهد.

چرا گیلان حساس است؟

رطوبت، بارندگی، پوشش گیاهی و جابه‌جایی گسترده مسافر و کالا، برخی نقاط شمال را برای ماندگاری ناقل مستعد می‌کند. متخصص دانشگاه علوم پزشکی گیلان گفته آئدس طی دهه‌ها با محیط انسانی سازگار شده و بخش عمده خون‌خواری آن از انسان انجام می‌شود. این گفته، یک هشدار کارشناسی است و برای تبدیل‌شدن به ارزیابی دقیق خطر استانی باید با داده‌های تله‌گذاری، تراکم ناقل و ابتلای محلی همراه شود.

سم‌پاشی کافی نیست

سم‌پاشی ممکن است در شرایط مشخص جمعیت پشه بالغ را کاهش دهد، اما اگر منابع آب راکد باقی بمانند، چرخه تکثیر دوباره آغاز می‌شود. سازمان جهانی بهداشت، کنترل پایدار ناقل را بر پایش، حذف زیستگاه، مدیریت محیط و مشارکت جامعه استوار می‌داند.

سم‌پاشی گسترده و بی‌هدف همچنین می‌تواند مقاومت حشرات را افزایش دهد و به سایر موجودات آسیب بزند. بنابراین اقدام باید براساس نقشه حضور ناقل و ارزیابی کارشناسی انجام شود، نه صرفاً برای ایجاد احساس واکنش سریع.

مردم چه کاری می‌توانند انجام دهند؟

پیشگیری خانگی باید ساده و مشخص باشد: خالی‌کردن منظم زیرگلدانی و ظروف، پوشاندن مخازن آب، جلوگیری از انباشت لاستیک و زباله، استفاده از توری و کاهش تماس با پشه در ساعات فعالیت آن.

علائم بیماری نیز ممکن است با تب، درد بدن، سردرد و ضعف آغاز شود، اما تشخیص قطعی بر عهده پزشک است. سازمان جهانی بهداشت هشدار می‌دهد موارد شدید نیازمند رسیدگی بیمارستانی‌اند و خوددرمانی نباید جای ارزیابی پزشکی را بگیرد.