چرا ۴۵ سالگی به عدد مهم سرطان روده بزرگ تبدیل شده است؟

یک استاد دانشگاه علوم پزشکی تهران می‌گوید میزان بروز سرطان روده بزرگ در ایران طی حدود یک دهه از ۱۱ به ۱۸ مورد در هر ۱۰۰ هزار نفر رسیده و غربالگری باید از ۴۵ سالگی آغاز شود؛ عددی که با توصیه‌های جدید بین‌المللی نیز هم‌جهت است.

بازتاب– یک استاد بیماری‌های گوارش و کبد دانشگاه علوم پزشکی تهران در ۲۰ مرداد ۱۴۰۵ گفته میزان بروز این سرطان در کشور طی حدود یک دهه از نزدیک ۱۱ مورد به ۱۸ مورد در هر ۱۰۰ هزار نفر رسیده و براساس مطالعات داخلی، شروع غربالگری از ۴۵ سالگی مناسب‌تر است.

انجمن سرطان آمریکا در دستورالعمل به‌روزشده سال 2026 همچنان توصیه می‌کند افراد با خطر متوسط غربالگری سرطان روده بزرگ را از ۴۵ سالگی آغاز کنند و، در صورت برخورداری از شرایط سلامت مناسب تا ۷۵ سالگی ادامه دهند.

کارگروه خدمات پیشگیرانه آمریکا نیز غربالگری افراد ۴۵ تا ۴۹ ساله را توصیه کرده و برای ۵۰ تا ۷۵ سال توصیه قوی‌تری دارد. برای سنین بالاتر تصمیم باید فردی‌تر و متناسب با سلامت و سابقه غربالگری باشد.

هم‌جهتی پیشنهاد مطرح‌شده در ایران با این استانداردها اتفاقی نیست. یکی از نگرانی‌های پزشکی در سال‌های اخیر افزایش سهم موارد بیماری در سنین پایین‌تر نسبت به الگوی سنتی بوده است.

اما این به آن معنی نیست که همه افراد قبل از ۴۵ سالگی باید آزمایش‌های یکسان انجام دهند. سابقه خانوادگی و عوامل خطر می‌تواند برنامه بررسی هر فرد را تغییر دهد و تصمیم پزشکی باید با پزشک انجام شود.

غربالگری با تشخیص بیماری فرق دارد

برای فهم بحث ۴۵ سالگی باید تفاوت غربالگری و تشخیص را روشن کرد. غربالگری برای فردی انجام می‌شود که علامت مشخصی ندارد و هدف آن پیدا کردن بیماری یا ضایعات پیش‌سرطانی پیش از بروز مشکل آشکار است.

اگر فرد علائم نگران‌کننده یا سابقه خانوادگی مهم داشته باشد، دیگر موضوع صرفاً «غربالگری معمول بر اساس سن» نیست و پزشک ممکن است بررسی متفاوتی پیشنهاد کند.

FIT یا کولونوسکوپی؟

در گزارش داخلی، آزمایش FIT ــ بررسی خون پنهان در مدفوع ــ به عنوان یکی از روش‌های مناسب برای غربالگری جمعیتی مطرح شده است. برای گروه‌های پرخطر، از جمله برخی افراد با سابقه خانوادگی نزدیک، ممکن است ارزیابی‌های دیگری از جمله کولونوسکوپی اهمیت بیشتری پیدا کند.

راهنمای به‌روزشده انجمن سرطان آمریکا نیز چند مسیر غربالگری را به رسمیت می‌شناسد. در سال 2026 حتی یک گزینه آزمایش خون به مجموعه گزینه‌های این انجمن اضافه شد، اگرچه این روش محدودیت‌هایی دارد و نتیجه مثبت تست‌های غیرتهاجمی همچنان باید با بررسی تکمیلی دنبال شود.

نکته سلامت عمومی این نیست که یک روش برای همه «بهترین» است. موفقیت یک برنامه ملی به میزان مشارکت مردم، هزینه، ظرفیت نظام درمان، دقت آزمایش و امکان پیگیری نتیجه مثبت بستگی دارد.

افزایش ۱۱ به ۱۸ چه پیامی دارد؟

حتی با احتیاط درباره درصد تغییر، رفتن از حدود ۱۱ به ۱۸ مورد در هر ۱۰۰ هزار نفر در یک دهه سیگنال مهمی است.

اما آمار بروز به تنهایی علت را مشخص نمی‌کند. تغییر سبک زندگی، ساختار سنی جمعیت، کیفیت ثبت سرطان، عوامل ژنتیکی و تشخیص بهتر می‌توانند همگی روی آمار مشاهده‌شده اثر بگذارند. بنابراین از این داده نمی‌توان به تنهایی یک عامل خاص غذایی یا رفتاری را مقصر اعلام کرد.

۴۵ سالگی یک هشدار جمعیتی است، نه نسخه شخصی

نتیجه‌ای که از این گزارش می‌توان گرفت روشن است. داده‌های داخلی، دست‌کم از نگاه پژوهشگران مطرح‌شده در گزارش، به نفع شروع غربالگری از ۴۵ سالگی حرکت کرده و این سن با توصیه چند نهاد معتبر بین‌المللی نیز هم‌خوان است.

اما برای مخاطب، ۴۵ سالگی نباید به یک فرمان خوددرمانی یا انجام خودسرانه آزمایش تبدیل شود. غربالگری برنامه‌ای پیشگیرانه برای افراد بدون علامت است و روش مناسب می‌تواند با توجه به سابقه خانوادگی و وضعیت پزشکی متفاوت باشد.

اگر قرار است ۴۵ سالگی به مرز تازه غربالگری در ایران تبدیل شود، باید زیرساختی وجود داشته باشد که نتیجه مثبت را تا مرحله تشخیص و درمان دنبال کند. در غیر این صورت، تغییر سن ممکن است در دستورالعمل اتفاق بیفتد، اما اثرش در آمار بیماری دیده نشود.