ایران تا چه مدت می‌تواند در برابر محاصره دریایی دوام بیاورد؟ آمریکا تا چه زمانی قادر به ادامه این فشار خواهد بود؟

بازتاب– دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، مدعی شده است که ایران «در حال فروپاشی مالی» است و به گفته او، این کشور به‌دلیل محاصره دریایی بنادرش توسط واشینگتن، روزانه میلیون‌ها دلار زیان می‌بیند.

ترامپ شامگاه سه‌شنبه در شبکه اجتماعی «تروث سوشال» نوشت: ایران از نظر مالی در حال فروپاشی است! آنها فوراً می‌خواهند تنگه هرمز باز شود، به‌شدت به پول نیاز دارند! روزانه ۵۰۰ میلیون دلار ضرر می‌کنند. نیروهای نظامی و پلیس شکایت دارند که حقوق نمی‌گیرند. کمک!!!

به نوشته الجزیره؛ محاصره دریایی آمریکا علیه بنادر ایران از ۱۳ آوریل، ساعت ۱۴:۰۰ به وقت گرینویچ آغاز شد. از آن زمان، نیروهای آمریکایی یک نفتکش با پرچم ایران را در نزدیکی تنگه هرمز توقیف کرده و همچنین مسیر کشتی‌های حامل کالا به مقصد یا مبدأ ایران را در آب‌های آزاد تغییر داده‌اند. نیروهای مسلح ایران این اقدام را «غیرقانونی» و مصداق «دزدی دریایی» خوانده‌اند.

در واکنش، ایران تنگه هرمز را به روی تمامی کشتی‌های خارجی بسته و چندین شناور با پرچم خارجی را نیز توقیف کرده است؛ در حالی‌که پیش‌تر عبور برخی کشتی‌های «دوست» را مجاز می‌دانست.

محمدرضا عارف، معاون اول رئیس‌جمهور ایران، ۱۹ آوریل اعلام کرد: امنیت تنگه هرمز رایگان نیست.

او در شبکه ایکس نوشت: نمی‌توان صادرات نفت ایران را محدود کرد و در عین حال انتظار داشت دیگران از امنیت رایگان برخوردار باشند.

عارف افزود: انتخاب روشن است: یا بازار آزاد نفت برای همه، یا هزینه‌های سنگین برای همگان. ثبات قیمت جهانی سوخت، به پایان تضمین‌شده و پایدار فشارهای اقتصادی و نظامی علیه ایران و متحدانش بستگی دارد.

محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ایران و مذاکره‌کننده ارشد در گفت‌وگوهای آتش‌بس نیز تأکید کرد که تحقق آتش‌بس کامل تنها در صورت رفع محاصره دریایی آمریکا ممکن است.

محاصره دریایی چه تأثیری بر ایران دارد؟

ایران بخش عمده‌ای از صادرات نفت، گاز و سایر کالاهای خود از جمله محصولات پتروشیمی، پلاستیک و محصولات کشاورزی را از طریق دریا انجام می‌دهد. بنابراین، تحلیلگران معتقدند محاصره بنادر—به‌ویژه در تنگه هرمز—می‌تواند این تجارت را تحت فشار قرار دهد.

پس از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران در ۲۸ فوریه، تهران عملاً تنگه هرمز یعنی گلوگاه حیاتی انتقال حدود ۲۰ درصد نفت و گاز مایع جهان را بست. این اقدام باعث جهش شدید قیمت جهانی انرژی شد.

با وجود کنترل تنگه، ایران همچنان به صادرات انرژی خود ادامه داده است.

طبق داده‌های شرکت Kpler، ایران در ماه مارس روزانه ۱.۸۴ میلیون بشکه نفت صادر کرده و در آوریل نیز این رقم حدود ۱.۷۱ میلیون بشکه در روز بوده است. در بازه ۱۵ مارس تا ۱۴ آوریل، مجموع صادرات به ۵۵.۲۲ میلیون بشکه رسید.

قیمت نفت ایران در این مدت کمتر از ۹۰ دلار در هر بشکه نبوده و در بسیاری از روزها از ۱۰۰ دلار نیز عبور کرده است.

بر این اساس، حتی با فرض حداقلی ۹۰ دلار برای هر بشکه، ایران طی یک ماه گذشته دست‌کم ۴.۹۷ میلیارد دلار درآمد نفتی داشته است، در حالی‌که پیش از جنگ، درآمد ماهانه آن حدود ۳.۴۵ میلیارد دلار بود.

به بیان ساده، درآمد نفتی ایران در یک ماه گذشته حدود ۴۰ درصد افزایش یافته است، عاملی که یکی از انگیزه‌های اصلی آمریکا برای اعمال محاصره محسوب می‌شود.

فردریک اشنایدر، تحلیلگر شورای امور جهانی خاورمیانه، می‌گوید: شش هفته نخست جنگ برای ایران از نظر درآمد نفتی «دوره‌ای طلایی» بوده، اما محاصره آمریکا می‌تواند این روند را تغییر دهد.

او با اشاره به ذخایر شناور نفت ایران (حدود ۱۲۷ میلیون بشکه در فوریه) افزود:این ذخایر یک حاشیه امن ایجاد می‌کند، اما به این معنا نیست که محاصره بی‌اثر خواهد بود.

اشنایدر همچنین تأکید کرد که ایران «بازی بلندمدت» را دنبال می‌کند و تا حدی خود را برای چنین شرایطی آماده کرده است.

آیا آمریکا می‌تواند محاصره را ادامه دهد؟

به گفته اشنایدر، ترامپ تا اول ماه مه با چالش قانونی مواجه خواهد شد، زیرا ادامه عملیات نظامی بدون مجوز کنگره بیش از ۶۰ روز ممکن نیست.

او همچنین به شرایط دشوار ناوگان درگیر در محاصره اشاره کرد و گفت واکنش چین در برابر توقیف کشتی‌های حامل کالاهایش عامل تعیین‌کننده‌ای خواهد بود.

چین پیش‌تر اعلام کرده که محاصره تجارتش با ایران «غیرقابل قبول» است.

هم‌زمان، بسته شدن تنگه هرمز توسط ایران فشار زیادی بر متحدان آمریکا وارد کرده و هزینه‌های سیاسی این اقدام را برای واشینگتن افزایش داده است.

اشنایدر جمع‌بندی می‌کند:
اگر از رفتار دو طرف نشانه‌ای بگیریم، این ایران است که صبر استراتژیک نشان می‌دهد و ترامپ بی‌صبری.

آدام ارلی، سفیر پیشین آمریکا در بحرین، نیز معتقد است این سیاست ممکن است به دلیل ملاحظات داخلی آمریکا به نتیجه نرسد.

او می‌گوید: ایرانی‌ها برای چنین شرایطی آماده شده‌اند. حتی اگر صادرات نفت متوقف شود، راه‌هایی برای بقا دارند، احتمالاً بیش از آنچه صبر ترامپ یا افکار عمومی آمریکا اجازه دهد.

آیا ایران می‌تواند نفت خود را ذخیره کند؟

ظرفیت پالایش داخلی ایران حدود ۲.۶ میلیون بشکه در روز است. اما با محدود شدن صادرات، فشار بر ظرفیت ذخیره‌سازی افزایش یافته است.

بر اساس گزارش TankerTrackers، ایران حتی یک نفتکش قدیمی به نام «NASHA» را برای استفاده به‌عنوان مخزن شناور دوباره فعال کرده است، نشانه‌ای از نزدیک شدن به محدودیت ظرفیت ذخیره‌سازی.

آیا ایران همچنان درآمد خواهد داشت؟

تحلیلگران می‌گویند بله—دست‌کم در کوتاه‌مدت.

به گفته کنت کاتزمن، ایران بین ۱۶۰ تا ۱۷۰ میلیون بشکه نفت «روی آب» دارد که پیش از محاصره صادر شده و اکنون در انتظار تحویل است.

او می‌گوید این ذخایر می‌تواند جریان درآمدی ایران را تا ماه اوت حفظ کند، مدتی که ممکن است از توان سیاسی ترامپ برای ادامه این وضعیت بیشتر باشد.

منابع درآمدی دیگر ایران

ایران علاوه بر نفت، از سیستم «عوارض عبور» در تنگه هرمز نیز درآمد کسب می‌کند. برخی گزارش‌ها حاکی است که هزینه عبور برای برخی کشتی‌ها تا ۲ میلیون دلار بوده و حتی پرداخت‌هایی به یوان چین انجام شده است.

انسجام سیاسی و توان نظامی ایران

در حالی که ترامپ از اختلافات داخلی در ایران سخن گفته، مقامات ایرانی بر وحدت تأکید دارند.

عارف گفت: در زمان خطر، ما یک دست واحد هستیم.

عباس عراقچی، وزیر خارجه، نیز هماهنگی کامل میان میدان و دیپلماسی را مورد تأکید قرار داد.

رئیس‌جمهور مسعود پزشکیان نیز تصریح کرد: در ایران، تندرو و میانه‌رو نداریم؛ همه یک ملت هستیم.

از نظر نظامی، ایران با تکیه بر جنگ نامتقارن، از حملات سایبری تا استفاده از نیروهای نیابتی، توانسته در برابر فشارها مقاومت کند.

به گفته ارلی: ایران ظرفیت تحمل درد را بسیار بیشتر از برآورد تصمیم‌گیران آمریکایی دارد.