یک کشف تازه درباره شام و افسردگی / زمان نامنظم شام را جدی بگیرید

نتایج یک مطالعه جدید که توسط پژوهشگران دانشگاه علوم پزشکی تهران انجام شده، نشان می‌دهد که خوردن شام در زمان‌های بسیار متفاوت از یک روز تا روز دیگر ممکن است با سطوح بالاتر علائم افسردگی در بزرگسالان مرتبط باشد.

این تحقیق که بر روی ۴۵۰ بزرگسال ۲۰ تا ۵۹ ساله در تهران انجام شده، نشان داد افرادی که زمان شام آنها نامنظم‌تر بود، نمرات بالاتری برای علائم افسردگی داشتند. جالب اینکه این الگو مختص شام بود و زمان نامنظم صبحانه یا ناهار ارتباط معناداری با نمرات افسردگی، اضطراب یا استرس نداشت.

نگاهی فراتر از آنچه مردم می‌خورند

تحقیقات تغذیه‌ای به طور معمول بر آنچه مردم می‌خورند متمرکز بوده است، اما پژوهشگران به طور فزاینده‌ای در حال بررسی زمان غذا خوردن افراد نیز هستند. این حوزه که به عنوان تغذیه‌ی زمانی (Chrononutrition) شناخته می‌شود، مصرف غذا را در رابطه با ساعت بیولوژیکی داخلی بدن یا ریتم شبانه‌روزی در نظر می‌گیرد.

محققان نه تنها به این موضوع که آیا افراد زود یا دیر غذا می‌خورند، بلکه به این موضوع نیز علاقه‌مند هستند که آیا آنها هر روز در زمان‌های ثابتی غذا می‌خورند یا خیر.

مطالعه چگونه انجام شد؟

پژوهشگران ۴۵۰ بزرگسال (۵۳.۸ درصد زن) را بررسی کردند. شرکت‌کنندگان اطلاعات مربوط به رژیم غذایی را از طریق سه یادآوری ۲۴ ساعته غیر متوالی ارائه دادند.

پژوهشگران به جای اینکه صرفاً بپرسند آیا کسی معمولاً دیر شام می‌خورد، محاسبه کردند که زمان وعده‌های غذایی هر فرد چقدر با برنامه معمولش متفاوت است. آنها از معیاری به نام «انحراف فاز ترکیبی» (CPD) برای صبحانه، ناهار و شام استفاده کردند. CPD بالاتر نشان‌دهنده بی‌نظمی بیشتر در زمان‌بندی وعده‌های غذایی است.

سلامت روان با استفاده از فرم کوتاه مقیاس‌های افسردگی، اضطراب و استرس (DASS-21) ارزیابی شد. محققان همچنین عواملی مانند سن، جنس، تحصیلات، شغل، شاخص توده بدنی، فعالیت بدنی، کیفیت خواب و کرونوتایپ (تمایل به سحرخیز بودن یا شب‌زنده‌داری) را در نظر گرفتند.

یافته کلیدی؛ ارتباط معنادار با شام

هنگامی که پژوهشگران نمره‌های سلامت روان را تحلیل کردند، بی‌نظمی بیشتر در زمان شام با نمرات بالاتر علائم افسردگی مرتبط بود.

نتایج آماری نشان داد که هر افزایش در بی‌نظمی زمان شام با افزایش ۱.۰۸ امتیازی در نمره افسردگی همراه بود (فاصله اطمینان ۹۵٪: ۰.۳۲-۱.۸۵؛ P=۰.۰۰۶)، حتی پس از تعدیل سایر عوامل.

در مقابل، بی‌نظمی زمان صبحانه و ناهار به طور قابل‌توجهی با علائم افسردگی مرتبط نبود. همچنین بی‌نظمی شام با اضطراب یا استرس ارتباط معناداری نداشت.

یک تمایز مهم: علائم، نه تشخیص بالینی

این مطالعه نشان نمی‌دهد که افرادی که برنامه شام نامنظمی دارند، بیشتر احتمال دارد به افسردگی بالینی مبتلا شوند. در واقع، وقتی پژوهشگران شرکت‌کنندگان را بر اساس آستانه‌های سلامت روان به دسته‌هایی تقسیم کردند، بی‌نظمی در زمان وعده‌های غذایی ارتباط معناداری با افسردگی بالینی، اضطراب یا استرس نداشت.

نویسندگان تأکید می‌کنند که یافته‌ها یک ارتباط را نشان می‌دهند، نه یک رابطه علت و معلولی؛ بنابراین، باید به عنوان ارتباطی با شدت علائم افسردگی تفسیر شود.

چرا زمان شام ممکن است مهم باشد؟

پژوهشگران چندین توضیح احتمالی ارائه می‌دهند:

اما اینها مکانیسم‌های احتمالی هستند، نه توضیحات اثبات‌شده. از آنجا که این مطالعه مقطعی بود، محققان نمی‌توانند تعیین کنند که آیا شام نامنظم در علائم افسردگی نقش دارد، آیا افسردگی افراد را به خوردن در زمان‌های نامنظم سوق می‌دهد، یا اینکه عامل دیگری بر هر دو تأثیر می‌گذارد.

خواب؛ بخش مهمی از تصویر

کیفیت خواب به عنوان یک عامل بسیار مهم در این تحلیل ظاهر شد. کیفیت پایین خواب به طور مستقل با نمرات بالاتر علائم افسردگی مرتبط بود و رابطه آماری قوی‌تری نسبت به بی‌نظمی زمان شام داشت.

این موضوع احتمال ارتباط بین برنامه‌های غذایی و الگوهای خواب را افزایش می‌دهد. کسی که برنامه روزانه نامنظمی دارد، ممکن است هم در زمان‌های نامنظم شام بخورد و هم بد بخوابد، در حالی که خود خواب ضعیف می‌تواند بر خلق و خو تأثیر بگذارد.

چرا صبحانه و ناهار رابطه یکسانی را نشان ندادند؟

پژوهشگران هیچ رابطه معناداری بین زمان نامنظم صبحانه یا ناهار و علائم افسردگی پیدا نکردند. آنها پیشنهاد می‌کنند که خوردن عصرانه ممکن است رابطه بسیار قوی با تنظیم شبانه‌روزی داشته باشد، زیرا غذایی که در اواخر روز مصرف می‌شود، به گذار بیولوژیکی شبانه بدن نزدیک‌تر است.