چرا مواضع ایران در مذاکرات سختتر شد؟
در حالی که روند مذاکرات میان ایران و آمریکا با میانجیگری برخی بازیگران منطقهای ادامه دارد، دو طرف تلاش میکنند روایتهای متفاوتی از این گفتوگوها به افکار عمومی ارائه دهند.
در تهران، مقامهای سیاسی و امنیتی تأکید دارند که هرگونه دستاورد احتمالی در مذاکرات، نتیجه قدرت بازدارندگی و فشارهای راهبردی ایران است، نه حاصل سازش و عقبنشینی.
اظهارات اخیر برخی مقامهای ارشد ایرانی نشان میدهد که نگاه حاکم بر ساختار تصمیمگیری کشور نسبت به مذاکرات تغییر کرده است. در این چارچوب، دیپلماسی نه بهعنوان ابزاری برای کاهش تنش، بلکه بهعنوان مکملی برای تثبیت دستاوردهای میدانی و افزایش قدرت چانهزنی تلقی میشود.
این رویکرد در شرایطی مطرح میشود که مذاکرات بر سر موضوعاتی همچون رفع تحریمها، آزادسازی داراییهای بلوکهشده ایران و مسائل مرتبط با امنیت منطقهای همچنان با چالشهای جدی روبهرو است. به همین دلیل، تهران بر دریافت منافع اقتصادی مشخص و قابللمس پیش از پذیرش هرگونه تعهد جدید تأکید دارد.
کارشناسان معتقدند یکی از دلایل اصلی تندتر شدن لحن مقامهای ایرانی، نگرانی از تکرار تجربه توافق هستهای سال ۲۰۱۵ است؛ تجربهای که از نگاه بسیاری از جریانهای سیاسی در ایران، به محدودیتهای گسترده منجر شد اما نتوانست منافع اقتصادی پایدار و تضمینشدهای برای کشور به همراه داشته باشد. خروج آمریکا از برجام نیز این بیاعتمادی را تشدید کرده است.
در مقابل، واشنگتن همچنان مذاکرات را نتیجه فشارهای اقتصادی و نظامی خود میداند و بر ضرورت محدودسازی برنامه هستهای ایران تأکید میکند. همین تفاوت در روایتها نشان میدهد که دو طرف، اگرچه در مسیر گفتوگو قرار دارند، اما هنوز درک مشترکی از اهداف و نتایج مذاکرات ندارند.
به نظر میرسد فضای پس از جنگ و تحولات منطقهای نیز در شکلگیری این ادبیات جدید نقش مهمی داشته است. افزایش وزن نهادهای امنیتی و تقویت گفتمان بازدارندگی باعث شده حتی حامیان مذاکره نیز از موضعی سختگیرانهتر سخن بگویند.
با وجود این اختلافات، نشانهها حاکی از آن است که تهران و واشنگتن همچنان به دنبال جلوگیری از تشدید تنش و دستیابی به توافقی محدود و مرحلهای هستند؛ توافقی که بیش از آنکه بر پایه اعتماد متقابل شکل بگیرد، بر مبنای ملاحظات امنیتی، منافع اقتصادی و ضرورتهای تاکتیکی استوار خواهد بود.
