نفت پشت دیپلماسی؛ چرا هند به کاهش تنش در تنگه هرمز نیاز دارد؟

هند بار دیگر از بازگشت ایران و غرب به مسیر گفت‌وگو سخن گفته؛ موضعی که در ظاهر دیپلماتیک است اما پشت آن محاسبه‌ای کاملاً اقتصادی قرار دارد. دهلی‌نو هم‌زمان در حال بررسی امکان ازسرگیری خرید نفت ایران است و هرچه بحران هرمز و ناامنی مسیرهای دریایی طولانی‌تر شود، هزینه انرژی و تجارت برای سومین مصرف‌کننده بزرگ نفت جهان نیز سنگین‌تر خواهد شد. از همین رو کاهش تنش برای هند فقط یک ترجیح سیاسی نیست؛ بخشی از امنیت انرژی این کشور است.

بازتاب– اظهارات سفیر هند در تهران در شرایطی مطرح می‌شود که تردد نفتکش‌ها در هرمز و دریای سرخ با اختلال و هزینه بیشتر روبه‌رو شده است. هند به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین واردکنندگان انرژی جهان، از هر افزایش طولانی‌مدت قیمت نفت و کرایه حمل آسیب می‌بیند.

میانجی‌گری کشورها معمولاً فقط از انگیزه اخلاقی ناشی نمی‌شود. کاهش تنش برای هند به معنای انرژی ارزان‌تر، امنیت کشتیرانی و پیش‌بینی‌پذیری بیشتر تجارت است.

این منافع نقش هند را بی‌اعتبار نمی‌کند؛ برعکس میانجی زمانی مؤثرتر است که برای موفقیت مذاکرات انگیزه ملموس داشته باشد. اما وابستگی هم‌زمان هند به روابط با آمریکا، کشورهای عربی و رژیم اسرائیل، میزان آزادی دهلی‌نو در حمایت از مواضع ایران را محدود می‌کند.

ایران می‌تواند برای پالایشگاه‌های هند تأمین‌کننده مهمی باشد، اما خرید نفت فقط به توافق دو کشور وابسته نیست. تحریم، بیمه، بانک، حمل‌ونقل و امنیت مسیر بر امکان معامله اثر دارند. حتی خریدار علاقه‌مند نیز باید بتواند محموله را بیمه کند و پول آن را انتقال دهد.

هند در ماه‌های نخست جنگ برای پوشش ریسک حمل‌ونقل، طرح تضمین دولتی برای بیمه‌گران و صندوقی جداگانه برای خسارت‌های بزرگ بررسی کرد؛ اقدامی که شدت نگرانی از خطرهای دریایی را نشان می‌دهد.

دهلی‌نو در سال‌های گذشته تلاش کرده روابط راهبردی خود با آمریکا را گسترش دهد و هم‌زمان ارتباط تاریخی با ایران را حفظ کند.

این سیاست موازنه‌گرانه در شرایط عادی امکان‌پذیرتر است. هنگام جنگ، فشار برای انتخاب موضع روشن افزایش می‌یابد. هند احتمالاً ترجیح می‌دهد نقش تسهیل‌کننده داشته باشد، بدون آنکه مسئولیت تضمین توافق یا تقابل با واشنگتن را بپذیرد.

بااین‌حال هند می‌تواند همراه با عمان، قطر یا پاکستان و حتی چین بخشی از شبکه‌ای باشد که مانع بسته‌شدن کامل کانال دیپلماسی می‌شود. دهلی‌نو نه متحد کامل ایران است و نه صرفاً دنباله‌رو آمریکا. توان آن در حفظ رابطه با چند طرف است؛ ویژگی‌ای که می‌تواند برای انتقال پیام مفید باشد.