معمای طلا در روز کاهش تنش؛ چرا اونس جهانی برخلاف انتظار بیش از ۴ درصد جهش کرد؟

منطق ساده بازار می‌گوید جنگ بالا می‌گیرد، سرمایه‌گذار طلا می‌خرد؛ جنگ آرام می‌شود، طلا افت می‌کند. معاملات امروز نشان داد بازار به این سادگی نیست. در حالی که امید به کاهش تنش در خاورمیانه افزایش یافته، قیمت جهانی طلا در مقطعی بیش از چهار درصد جهش کرد و به بالاترین محدوده چند هفته اخیر رسید.

بازتاب– معاملات اخیر اما بار دیگر نشان داد که بازار جهانی طلا با چنین فرمول ساده‌ای قابل توضیح نیست، زیرا درست در روزی که امیدها به کاهش تنش میان ایران و آمریکا و پیشرفت تلاش‌های دیپلماتیک افزایش یافته بود، قیمت نقدی طلا حدود ۴.۴ درصد جهش کرد، به محدوده ۴۲۵۰ دلار در هر اونس رسید و بالاترین سطح نزدیک به هفت هفته گذشته را تجربه کرد.

رویترز گزارش می دهد که عامل اصلی این حرکت را باید نه در افزایش نگرانی‌های ژئوپلیتیک، بلکه در بازار اوراق خزانه آمریکا، ضعف دلار و تغییر انتظارات درباره نرخ بهره جست‌وجو کرد؛ به‌ویژه اینکه کاهش احتمال تشدید درگیری در خاورمیانه همزمان قیمت نفت را نیز پایین آورد و همین اتفاق از مسیر کاهش نگرانی‌های تورمی، شرایطی را ایجاد کرد که در نهایت به نفع طلا تمام شد.

نگاه کلی بر آنچه در بازار رخ داد

نکته این است که کاهش ریسک سیاسی باید بخشی از تقاضای پناهگاه امن را از بازار خارج می‌کرد، اما همزمان دو نیروی قدرتمندتر در جهت مخالف فعال شدند؛ بازده اوراق کاهش یافت و دلار ضعیف شد.

چرا کاهش بازده اوراق برای طلا تا این اندازه مهم است؟

طلا برخلاف سپرده بانکی، اوراق قرضه یا بسیاری از سهام، سود دوره‌ای تولید نمی‌کند. سرمایه‌گذاری که امروز یک کیلو طلا در اختیار دارد، یک سال بعد نیز همان مقدار طلا را خواهد داشت، در حالی که دارنده اوراق خزانه آمریکا در همان مدت سود دریافت می‌کند.

به همین دلیل زمانی که بازده اوراق دولتی آمریکا بالا می‌رود، نگهداری طلا یک هزینه پنهان برای سرمایه‌گذار ایجاد می‌کند؛ زیرا او از سودی که می‌توانست با خرید اوراق دریافت کند صرف‌نظر کرده است.

هرچه نرخ‌های بهره واقعی و بازده اوراق بالاتر باشند، این هزینه بیشتر می‌شود و طلا از نظر نسبی جذابیت کمتری پیدا می‌کند. برعکس، هنگامی که بازده اوراق کاهش می‌یابد، این جریمه پنهان کوچک‌تر می‌شود و نگهداری طلا برای سرمایه‌گذار توجیه بیشتری پیدا می‌کند.

در معاملات اخیر دقیقاً همین اتفاق رخ داد و افت بازده اوراق آمریکا نیروی صعودی مهمی برای فلز زرد ایجاد کرد.

دلار ضعیف‌تر، طلا را برای جهان ارزان‌تر می‌کند

رویترز متغیر مهم دیگر را  دلار می داند و می نویسد طلای جهانی عمدتاً با دلار آمریکا قیمت‌گذاری می‌شود، بنابراین اگر ارزش دلار در برابر یورو، ین، یوان یا پوند کاهش پیدا کند، خرید همان مقدار طلا برای سرمایه‌گذار غیرآمریکایی ارزان‌تر خواهد شد و این مسئله می‌تواند تقاضای جهانی را افزایش دهد.

از همین رو ترکیب «دلار ضعیف‌تر و بازده پایین‌تر اوراق» معمولاً یکی از مساعدترین شرایط برای بازار طلاست، حتی اگر در همان زمان بخشی از نگرانی‌های سیاسی کاهش یافته باشد.

چگونه دور شدن سایه جنگ می‌تواند به نفع طلا تمام شود؟

این بخش شاید در ظاهر متناقض‌ترین قسمت ماجرا باشد، اما از نظر اقتصادی قابل توضیح است. کاهش احتمال تشدید مجدد درگیری ایران و آمریکا باعث شد نفت برنت در آغاز هفته حدود هفت درصد افت کند؛ نفت ارزان‌تر نیز به معنی فشار تورمی کمتر برای اقتصاد جهانی است.

وقتی نگرانی درباره تورم کاهش پیدا کند، بازار احتمال کمتری برای ادامه سیاست‌های بسیار سخت‌گیرانه پولی در آمریکا در نظر می‌گیرد، بازده اوراق می‌تواند پایین بیاید و در نتیجه جذابیت طلا افزایش یابد.

به بیان ساده، همان خبری که از مسیر کاهش ترس سیاسی باید به زیان طلا تمام می‌شد، از مسیر نفت، تورم، نرخ بهره و دلار اثری مثبت و قوی‌تر ایجاد کرد.

چرا «طلای گران‌تر در شرایط جنگ» همیشه درست نیست؟

یکی از خطاهای رایج در تحلیل‌های روزانه این است که هر حرکت طلا را به مهم‌ترین خبر سیاسی همان روز نسبت دهیم. جنگ آغاز می‌شود و طلا بالا می‌رود، پس می‌گوییم سرمایه‌گذاران به پناهگاه امن رفته‌اند؛ اما اگر جنگ ادامه داشته باشد و طلا کاهش پیدا کند، این روایت دیگر قدرت توضیح‌دهندگی خود را از دست می‌دهد.

داده‌های اخیر نیز همین موضوع را نشان می‌دهند. طلا با وجود جهش اخیر همچنان حدود ۲۴ درصد پایین‌تر از رکورد تاریخی ژانویه ۲۰۲۶ در محدوده ۵۵۹۵ دلار قرار دارد و نسبت به زمان آغاز جنگ ایران و آمریکا نیز حدود ۱۹ درصد افت کرده است.

این یعنی بازار پس از شوک اولیه جنگ، به سراغ متغیرهای دیگری مانند نفت، تورم، نرخ بهره، دلار و تقاضای سرمایه‌گذاران بزرگ رفته است.

چهار موتور اصلی بازار طلا را می‌توان چنین خلاصه کرد:

کاهش خرید بانک‌های مرکزی در نیمه نخست ۲۰۲۶ و خروج حدود ۴۵ تن طلا از صندوق‌های قابل معامله در سه‌ماهه دوم نیز نشان می‌دهد چرا صرف وجود جنگ نتوانسته طلا را نزدیک رکورد تاریخی نگه دارد.

آیا جهش اخیر به معنی آغاز یک موج صعودی تازه است؟

هنوز برای چنین نتیجه‌ای زود است. رشد بیش از چهار درصد در یک روز می‌تواند نشان‌دهنده تغییر محسوس در انتظارات بازار باشد، اما روند میان‌مدت زمانی شکل می‌گیرد که عوامل بنیادی نیز در همان مسیر باقی بمانند.

در هفته‌های آینده باید مسیر بازده اوراق آمریکا، ارزش دلار، داده‌های تورم و اشتغال، تصمیم‌های فدرال رزرو، تحولات ایران و آمریکا و رفتار بانک‌های مرکزی را همزمان دنبال کرد. اگر بازده اوراق دوباره بالا برود یا دلار تقویت شود، بخشی از رشد اخیر می‌تواند پس گرفته شود؛ در مقابل، کاهش بیشتر نرخ‌های واقعی همراه با دلار ضعیف‌تر می‌تواند زمینه ادامه صعود را تقویت کند.

این اتفاق برای بازار طلای ایران چه معنایی دارد؟

بازار ایران یک متغیر اضافی و بسیار مهم دارد: نرخ دلار داخلی. به همین دلیل رشد چهاردرصدی اونس جهانی الزاماً به رشد چهاردرصدی طلای ایران منجر نمی‌شود.

اگر اونس افزایش پیدا کند اما همزمان امید به توافق سیاسی باعث افت دلار در ایران شود، دو نیرو در جهت مخالف یکدیگر عمل خواهند کرد. اونس قیمت را بالا می‌کشد، اما دلار پایین‌تر بخشی از این افزایش را خنثی می‌کند.

چند سناریوی ساده برای بازار ایران

برای مثال، اگر اونس چهار درصد افزایش پیدا کند و دلار داخلی تقریباً ثابت بماند، بخش مهمی از رشد جهانی به بازار ایران منتقل خواهد شد، اما اگر دلار همزمان سه درصد کاهش پیدا کند، اثر نهایی بسیار محدودتر می‌شود و اگر افت دلار از افزایش اونس بیشتر باشد، حتی امکان کاهش قیمت طلای داخلی وجود دارد.

در بازار سکه علاوه بر اونس جهانی و نرخ دلار، عرضه و تقاضای داخلی نیز اهمیت دارد. ارزش نظری سکه بر اساس میزان طلای موجود در آن، اونس و نرخ ارز قابل محاسبه است، اما قیمت بازار می‌تواند به دلیل افزایش یا کاهش تقاضا از این ارزش فاصله بگیرد.

در دوره‌های افزایش نگرانی سیاسی، تقاضای احتیاطی می‌تواند حباب سکه را بزرگ‌تر کند و در دوره آرامش یا افزایش عرضه، این حباب ممکن است کاهش یابد.