اونس ریخت، طلا در ایران گران شد؛ دلار چگونه فرمان بازار را از نیویورک گرفت؟

در پایان هفته‌ای که اونس جهانی طلا یکی از سنگین‌ترین افت‌های ماه‌های اخیر را تجربه کرد، بازار ایران مسیر دیگری رفت. قیمت جهانی طلا پس از اظهارات رئیس فدرال‌رزرو آمریکا تا محدوده ۴۴۵۵ دلار عقب نشست، اما هر گرم طلای ۱۸ عیار در تهران به حدود ۲۱ میلیون و ۸۴۵ هزار تومان رسید و سکه امامی در محدوده ۲۱۷ تا ۲۱۸ میلیون تومان ایستاد. این واگرایی نشان می‌دهد در بازار ما، فعلاً نرخ دلار و ریسک سیاسی اثر افت اونس را خنثی کرده‌اند؛ اما آیا این وضعیت نشانه آغاز موج تازه صعودی است یا هشداری درباره افزایش ریسک خرید در قیمت‌های بالا؟

به گزارش بازتاب، قیمت جهانی طلا روز جمعه تحت‌تأثیر تغییر انتظارات درباره نرخ بهره آمریکا بیش از سه درصد کاهش یافت. کوین وارش، رئیس فدرال‌رزرو، در سخنرانی خود بر ماندگاری فشارهای تورمی تأکید کرد و احتمال افزایش نرخ بهره در نشست‌های آینده را بالا برد. بازار به‌سرعت واکنش نشان داد؛ ارزش دلار تقویت شد، بازده اوراق خزانه افزایش یافت و سرمایه‌گذاران بخشی از موقعیت‌های طلای خود را فروختند.

این واکنش از منطق شناخته‌شده بازار جهانی پیروی می‌کند. طلا سود دوره‌ای نمی‌پردازد و زمانی که نرخ بهره و بازده اوراق بالا می‌رود، نگهداری آن در مقایسه با دارایی‌های سودده جذابیت کمتری پیدا می‌کند. تقویت دلار نیز خرید طلا را برای دارندگان ارزهای دیگر گران‌تر می‌کند و می‌تواند تقاضای جهانی را کاهش دهد.

با وجود این، افت ۹۳ دلاری اونس در بازار تهران به کاهش قیمت منجر نشد. گزارش بازار نشان می‌دهد سکه طرح جدید در معاملات شنبه حدود یک میلیون تومان افزایش یافت و به ۲۱۷ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان رسید. سکه طرح قدیم نیز در محدوده ۲۱۵ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان قرار گرفت. نیم‌سکه ۱۱۱ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان، ربع‌سکه ۶۰ میلیون تومان و سکه گرمی ۳۱ میلیون تومان قیمت‌گذاری شدند.

یک مقایسه ۱۲ روزه چه می‌گوید؟

در ۱۸ مرداد، هر گرم طلای ۱۸ عیار حدود ۱۹ میلیون و ۲۲۷ هزار تومان و سکه امامی ۱۹۰ میلیون و ۹۰۰ هزار تومان قیمت داشت. در ۸ شهریور، طلای ۱۸ عیار به حدود ۲۱ میلیون و ۸۴۵ هزار تومان و سکه به محدوده ۲۱۷ تا ۲۱۸ میلیون تومان رسیده است.

به این ترتیب، طلای ۱۸ عیار طی حدود سه هفته نزدیک به ۱۴ درصد گران شده و قیمت سکه نیز تقریباً به همین میزان افزایش یافته است. در همین بازه، اونس جهانی از حدود ۴۳۹۴ دلار به ۴۴۵۵ دلار رسیده که رشد آن کمتر از دو درصد است. اختلاف چشمگیر میان رشد قیمت داخلی و جهانی، سهم تعیین‌کننده نرخ ارز و انتظارات داخلی را آشکار می‌کند.

قیمت نظری طلای داخلی از حاصل‌ضرب بهای جهانی طلا در نرخ ارز به دست می‌آید و هزینه‌ها و عیار نیز در محاسبه آن وارد می‌شوند. بنابراین اگر اونس کاهش یابد اما دلار در بازار آزاد سریع‌تر بالا برود، قیمت ریالی طلا می‌تواند همچنان صعودی بماند. اتفاق روزهای اخیر نمونه روشنی از همین سازوکار است.

اما دلار تنها یک عدد روی تابلو صرافی نیست. کاهش دسترسی به منابع ارزی، دشوارترشدن نقل‌وانتقال پول، افت تجارت خارجی و ابهام درباره تنگه هرمز، همگی بر انتظارات معامله‌گران اثر می‌گذارند. خریدار طلا در ایران معمولاً فقط درباره قیمت امروز دلار تصمیم نمی‌گیرد؛ او احتمال تغییر نرخ ارز در هفته‌های آینده را نیز در قیمت پیشنهادی خود وارد می‌کند.

سکه، طلا و یک تفاوت مهم

حرکت مشابه سکه و طلای خام نباید تفاوت میان این دو بازار را پنهان کند. قیمت طلای ۱۸ عیار ارتباط مستقیم‌تری با اونس و دلار دارد، اما قیمت سکه علاوه بر ارزش طلای موجود در آن، از عرضه، تقاضای خرد و حباب نیز تأثیر می‌گیرد. حباب، فاصله میان قیمت معامله‌شده سکه و ارزش محاسباتی طلای آن است.

وقتی نااطمینانی سیاسی افزایش می‌یابد، بخشی از تقاضای خرد به سمت سکه حرکت می‌کند؛ زیرا خرید و فروش آن برای بسیاری از مردم ساده‌تر است. اگر عرضه هم‌زمان افزایش نیابد، قیمت سکه می‌تواند سریع‌تر از ارزش ذاتی آن بالا برود. همین وضعیت در جهت معکوس نیز عمل می‌کند. با کاهش تقاضا یا انتشار یک خبر سیاسی آرام‌کننده، حباب ممکن است تخلیه شود و قیمت سکه حتی بدون افت شدید دلار یا اونس پایین بیاید.

داده‌های هفته گذشته نیز ناپایداری بازار را نشان می‌دهد. سوم شهریور، قیمت سکه در یک روز حدود هفت میلیون تومان عقب نشست و به محدوده ۲۱۵ میلیون تومان بازگشت؛ اما چند روز بعد دوباره رشد کرد. این رفت‌وبرگشت‌ها با تصویری که از یک روند آرام و قابل‌پیش‌بینی ساخته می‌شود، همخوان نیست.

ربع‌سکه و سکه گرمی معمولاً به دلیل تقاضای خرد و محدودیت عرضه، حباب نسبی بیشتری دارند. بنابراین پایین‌تربودن مبلغ خرید آن‌ها الزاماً به معنای کم‌ریسک‌بودن نیست. ممکن است خریدار در زمان فروش، علاوه بر نوسان طلا و دلار، بخشی از پول خود را با کاهش حباب از دست بدهد.

آیا طلای داخلی از اونس جدا شده است؟

واگرایی چندروزه به معنای جداشدن پایدار بازار ایران از بازار جهانی نیست. اونس همچنان یکی از دو متغیر اصلی قیمت طلاست. اگر قیمت جهانی کاهش بیشتری پیدا کند و نرخ ارز ثابت بماند، فشار نزولی دیر یا زود به بازار داخلی منتقل خواهد شد. همان‌طور که جهش دوباره اونس، همراه با افزایش دلار، می‌تواند اثر صعودی دوگانه ایجاد کند.

در بازار جهانی نیز مسیر آینده قطعی نیست. اظهارات انقباضی رئیس فدرال‌رزرو احتمال افزایش نرخ بهره را بالا برده و این خبر در کوتاه‌مدت به زیان طلاست. در مقابل، نگرانی درباره بدهی دولت آمریکا، ادامه جنگ، اختلال بازار انرژی و تورم جهانی می‌تواند تقاضا برای دارایی امن را حفظ کند. بازار میان دو نیروی مخالف گرفتار شده است؛ نرخ بهره بالاتر در برابر ریسک سیاسی و مالی بیشتر.

در ایران، وزن این عدم‌قطعیت‌ها با مسئله ارز ترکیب می‌شود. بانک مرکزی پیش‌تر از اختصاص ۵۰۰ میلیون دلار اسکناس برای بانک‌ها و صرافی‌های منتخب خبر داده بود؛ خبری که به عقب‌نشینی موقت نرخ ارز و کاهش چندمیلیونی سکه کمک کرد. این تجربه نشان می‌دهد مداخله ارزی می‌تواند در کوتاه‌مدت جهت بازار را تغییر دهد. مسئله اصلی، پایداری عرضه و توان سیاست‌گذار برای پاسخ به تقاضاست.

اگر تزریق ارز مقطعی باشد و منشأ نگرانی‌های سیاسی و تجاری تغییر نکند، کاهش قیمت ممکن است دوام زیادی نداشته باشد. برعکس، گشایش در مسیرهای تجاری، کاهش تنش هرمز یا دسترسی پایدارتر به درآمدهای ارزی می‌تواند انتظارات را تغییر دهد و اثر آن فراتر از میزان ارز عرضه‌شده باشد.

سرمایه‌گذار ایرانی در واقع چه چیزی می‌خرد؟

کسی که امروز در ایران طلا می‌خرد، هم‌زمان روی سه متغیر تصمیم می‌گیرد؛ آینده اونس جهانی، مسیر نرخ ارز و میزان حباب داخلی. مشکل اینجاست که این سه عامل همیشه در یک جهت حرکت نمی‌کنند. ممکن است اونس بالا برود و دلار پایین بیاید، یا دلار افزایش یابد اما حباب سکه تخلیه شود.

همین پیچیدگی، پیش‌بینی‌های قطعی از نوع «طلا حتماً گران می‌شود» یا «ریزش بزرگ در راه است» را غیرقابل‌اعتماد می‌کند. فاصله زیاد قیمت خرید و فروش، کارمزد، مالیات برخی مصنوعات و حباب انواع سکه نیز می‌تواند نتیجه سرمایه‌گذاری کوتاه‌مدت را تغییر دهد.

برای سنجش وضعیت بازار، مقایسه صرف قیمت امروز و دیروز کافی نیست. سه علامت اهمیت بیشتری دارند؛ نرخ ارز آزاد و میزان ماندگاری آن، جهت اونس پس از بازگشایی بازارهای جهانی و تغییر حباب سکه. افزایش قیمت همراه با بزرگ‌شدن حباب، ریسک متفاوتی از افزایش ناشی از رشد ارزش ذاتی طلا دارد.

رشد این روزهای بازار ایران عمدتاً پیام داخلی دارد. افت اونس نتوانسته است طلا را ارزان کند، زیرا بازار ریالی هنوز به آینده ارز بدبین است. تا زمانی که این بدبینی کاهش نیابد، نیویورک تنها یکی از مراکز تعیین قیمت طلا برای ایرانیان خواهد بود؛ مرکز دیگر، بازاری است که در تهران نه فقط دلار امروز، بلکه ترس از فردا را معامله می‌کند.