سیگار و زنان؛ مسکنی کاذب برای استرس یا باوری برای لاغری؟

گرایش به دخانیات در زنان اغلب واکنشی به استرس و فشارهای زندگی مدرن است. اما چه عواملی باعث افزایش میل زنان به سیگار می‌شود؟ چه باورهای نادرستی در این زمینه وجود دارد؟ و چگونه می‌توان از این چرخه‌ی مخرب خارج شد؟

زهره نظام‌آبادی، روانشناس، به بررسی ریشه‌های روانی این عادت، اصلاح باورهای غلط و نقش مدیریت هیجان و حمایت خانواده در مسیر ترک دخانیات پرداخته است.

عوامل افزایش‌دهنده‌ی میل زنان به دخانیات

نظام‌آبادی با اشاره به عوامل متعدد در گرایش زنان به دخانیات گفت: مطالعات نشان می‌دهند که این پدیده تنها به یک عامل مربوط نیست، بلکه ترکیبی از موارد زیر در آن نقش دارند: وی تأکید کرد که زنان بیشتر از مردان گزارش می‌دهند که برای کاهش اضطراب و تنظیم هیجان به سیگار روی می‌آورند.

سیگار؛ ابراز وجود یا مسکن کاذب؟

نظام‌آبادی با رد این باور که مصرف دخانیات در زنان تلاشی برای «ابراز وجود» یا «استقلال‌طلبی» است، اظهار کرد: پژوهش‌ها مستنداتی برای تأیید این ادعا ندارند. ژست سیگارکشیدن اگرچه می‌تواند نشانه‌ای از اعلام استقلال باشد، اما این ویژگی مختص به جنسیت خاصی نیست. روی آوردن به سیگار بیش از هر چیز ناشی از تنظیم هیجان، کاهش استرس و عوامل فردی و اجتماعی است.

وی با بیان اینکه دخانیات در دنیای مدرن یک «مسکن کاذب» است، تصریح کرد: دخانیات به‌طور موقت اضطراب و استرس را کاهش می‌دهد. این حال خوب، موقتی است؛ اما وقتی اثر آن می‌رود، مغز دوباره نیکوتین طلب می‌کند و فرد در سیکل اعتیاد می‌افتد. روند اعتیاد پیش‌رونده است؛ امروز یک نخ می‌کشید و به مرور مصرف افراد در طول روز بیشتر می‌شود.

تفاوت مسیر وابستگی به سیگار در زنان و مردان

این روانشناس مسیر وابستگی روانی به سیگار در زنان را متفاوت از مردان دانست و بیان کرد: به‌طور کلی، مسیر ترک سیگار برای زنان ساده‌تر است، چراکه در مردان جنبه‌های فیزیولوژیک و وابستگی شدید به نیکوتین غلبه دارد.

باورهای نادرست درباره تأثیر سیگار بر وزن

نظام‌آبادی درباره باورهای غلط مرتبط با کنترل وزن گفت: سیگار به دلیل کاهش اشتها، یک محرک روانی برای کنترل وزن در میان زنان محسوب می‌شود؛ اما این باور گمراه‌کننده است. فرد پس از مدتی تغییری در وزن نمی‌بیند یا حتی دچار چاقی می‌شود.

وی توصیه کرد: بهتر است در کنار ترک سیگار، مدیریت و تنظیم هیجان نیز آموزش داده شود. سیگار عوارض سنگین جسمی و روانی مانند خطر سرطان و آسیب به اندام‌های داخلی دارد و باید برای لاغری، روش‌های جایگزین در پیش گرفته شود.

تأثیر مصرف سیگار بر روابط عاطفی و خانواده

نظام‌آبادی با بیان اینکه مصرف دخانیات در زنان تأثیر بسزایی بر کیفیت روابط عاطفی زوجین دارد، گفت: مصرف سیگار به‌طور غیرمستقیم باعث افزایش تعارضات بین‌فردی و کاهش رضایت از رابطه و صمیمیت عاطفی می‌شود. دیدگاه زوجین در مورد مصرف یا ترک سیگار نیز در این تأثیرگذاری نقش دارد.

وی همچنین به تأثیر مستقیم مصرف سیگار مادران بر سلامت روانی فرزندان اشاره کرد و گفت: اگر مادر در دوران بارداری یا پس از تولد فرزندش سیگار مصرف کند، احتمال گرایش فرزند به دخانیات در نوجوانی بیشتر از کودکانی است که مادر سیگاری ندارند.

نقش خانواده و آموزش‌های اجتماعی در پیشگیری

نظام‌آبادی با اشاره به نقش خانواده و آموزش‌های عمومی در پیشگیری از مصرف دخانیات، اظهار کرد: بهترین راهبرد، ترکیب هر دو موضوع خانواده‌ی حمایت‌گر و آموزش‌های اجتماعی و مدرسه‌ای است.

جایگزین‌های رفتاری برای مدیریت هیجان

بهترین جایگزین‌های رفتاری برای مدیریت هیجان زنانی که می‌خواهند دخانیات را کنار بگذارند:

یادگیری تنظیم مدیریت هیجان‌ها

فعالیت‌های بدنی (۲۰ تا ۳۰ دقیقه روزانه، پیاده‌روی‌های تند)

ارتباطات اجتماعی خوب و حضور در اجتماعات مفید (ورزشی، فرهنگی و فعالیت‌های مورد علاقه)

استفاده از راهبردهای درمانی مانند CBT (رفتاردرمانی شناختی) و اکت (پذیرش و تعهد)

هشدار برای نسل‌های آینده

به گزارش ایسنا، نظام‌آبادی درباره احتمال بروز بحران روانی در نسل‌های بعدی در صورت عدم کنترل مصرف دخانیات، هشدار داد: اگر این روند ادامه یابد، در آینده‌ای نزدیک شاهد افزایش افسردگی، اضطراب، اختلالات خواب و کاهش کیفیت زندگی خواهیم بود. بار روانی آن ابتدا گریبان‌گیر خود فرد و سپس خانواده‌اش می‌شود.