آیا میدانستید چای جذب آهن را متوقف میکند؟/ مسکنها را با چه نوشیدنیای بخوریم؟
بسیاری از افراد هنگام مصرف دارو تنها به دوز و تعداد دفعات مصرف توجه میکنند، در حالی که زمان مصرف، وضعیت معده و حتی نوشیدنی یا غذایی که همراه دارو مصرف میشود، میتواند بر اثربخشی آن تأثیر بگذارد.
دکتر منصور رضایی، متخصص تغذیه و عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، معتقد است آگاهی از نحوه صحیح مصرف داروها به اندازه خود دارو اهمیت دارد.
به گفته او، برخی داروها در کنار ترکیبات خاص اثر بیشتری پیدا میکنند و برخی دیگر در صورت مصرف همزمان با بعضی مواد غذایی، جذب و کارایی خود را از دست میدهند.
مسکنها + کافئین = اثر قویتر
دکتر رضایی با اشاره به داروهای مسکنی که بسیاری از زنان برای کاهش دردهای دوران قاعدگی مصرف میکنند، توضیح میدهد:
«برخی از این داروها حاوی کافئین هستند و در کنار ترکیباتی مانند ایبوپروفن یا ژلوفن اثر همافزایی یا «سینرژیک» پیدا میکنند. به همین دلیل در برخی موارد مصرف کافئین میتواند به افزایش اثربخشی داروهای ضد درد کمک کند.»
| نوع دارو | نوشیدنی مناسب | اثر |
|---|---|---|
| مسکنهای حاوی ایبوپروفن | قهوه یا چای (کافئین) | افزایش اثربخشی |
| مسکنهای ساده | آب ولرم | جذب بهتر |
دشمن پنهان قرص آهن: چای و شیر
اما در نقطه مقابل، برخی نوشیدنیها میتوانند جذب مواد مغذی یا داروها را کاهش دهند. یکی از شناختهشدهترین نمونهها، چای است.
رضایی در این باره میگوید: «چای و شیر از جمله موادی هستند که جذب آهن غیرهِم را مهار میکنند.»
آهن غیرهِم همان نوع آهنی است که در منابع گیاهی مانند:
غلات
حبوبات
آجیلها
دانهها
یافت میشود و به طور طبیعی جذب کمتری نسبت به آهن موجود در گوشت دارد.
هشدار مهم برای افراد دارای کمبود آهن
به گفته این متخصص تغذیه، نگرانی درباره مصرف چای بلافاصله پس از غذا بیشتر در افرادی مطرح است که با کمبود آهن مواجهاند.
افرادی که به دلیل خونریزی، جراحی یا سایر مشکلات دچار کاهش ذخایر آهن شدهاند، بهتر است:
همراه غذا یا در فاصله نزدیک به مصرف مکملهای آهن
از چای، شیر و حتی ماست استفاده نکنند.
راهکار افزایش جذب آهن: مرکبات تازه
در مقابل، برخی مواد غذایی میتوانند جذب آهن را به شکل قابل توجهی افزایش دهند.
رضایی مصرف مرکبات را یکی از مهمترین راهکارها برای بهبود جذب آهن میداند و تأکید میکند: «این مزیت بیشتر مربوط به مصرف خود میوهها و سبزیجات تازه است، نه آبمیوهها.» حذف فیبر در فرآیند تهیه آبمیوه باعث میشود بخشی از فواید تغذیهای آن از دست برود.
| ماده غذایی | تأثیر بر جذب آهن |
|---|---|
| چای و شیر | مهارکننده (کاهش جذب) |
| مرکبات تازه (پرتقال، لیمو، نارنگی) | افزایشدهنده جذب |
| آبمیوه صنعتی | تأثیر کم یا بدون تأثیر |
باورهای اشتباه درباره چای و قهوه
این عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی در ادامه به باورهای رایج درباره چای و قهوه اشاره میکند.
برخی مطالعات نشان دادهاند که مصرف متعادل این نوشیدنیها میتواند با برخی فواید سلامت از جمله کمک به حفظ تراکم استخوان یا کاهش خطر بعضی بیماریها همراه باشد، اما رضایی تأکید میکند:
«هر ماده غذایی در یک محدوده مشخص میتواند مفید باشد و مصرف بیش از حد آن عوارضی به همراه خواهد داشت.»
باور غلط: هر مادهای با منشأ گیاهی لزوماً سالم و بیضرر است.
واقعیت: چای، قهوه و حتی شکلات میتوانند بر متابولیسم بدن اثر بگذارند و نوع فرآوری و مقدار مصرف آنها اهمیت دارد.
غذاهای تخمیری؛ مفید اما با احتیاط
رضایی در ادامه به جایگاه غذاهای تخمیری در تغذیه سالم اشاره میکند:
«متخصصان تغذیه معمولاً نگاه مثبتی به مواد غذایی تخمیری دارند؛ محصولاتی مانند سرکه، ماست و کفیر که طی فرآیند تخمیر تولید میشوند و میتوانند ارزش تغذیهای بالاتری نسبت به ماده اولیه داشته باشند.»
با این حال، او هشدار میدهد: «نباید تنها به دلیل منشأ مشترک یک ماده غذایی، همه انواع آن را یکسان دانست. تفاوت در فرآوری و شیوه تولید میتواند ویژگیهای تغذیهای محصولات را تغییر دهد.»
مثال: چای سبز در فرآیند خود نوعی تخمیر انجام میشود اما چای سیاه این ویژگی را ندارد.
پیام نهایی متخصصان تغذیه
داروها و مواد غذایی در بدن جدا از هم عمل نمیکنند. آنچه همراه دارو مصرف میشود، میتواند نتیجه درمان را تغییر دهد.
توصیههای نهایی:
رعایت توصیههای پزشکی درباره زمان مصرف دارو
توجه به پُر یا خالی بودن معده هنگام مصرف دارو
انتخاب نوشیدنی مناسب همراه دارو
خودداری از مصرف چای و شیر همراه با قرص آهن یا غذاهای گیاهی غنی از آهن
مصرف مرکبات تازه برای افزایش جذب آهن
منبع: همشهری آنلاین
