در هفته های اخیر کمبود داروهای اعصاب و روان در کشورمان به مرحله نگران‌کننده‌ای رسیده است. داروهایی مانند سرترالین، دولوکستین، ونلافاکسین و شماری از داروهای ضروری دیگر در برخی داروخانه‌ها به‌سختی پیدا می‌شوند و قیمت تعدادی از داروها نیز به‌شدت افزایش یافته است. رئیس انجمن علمی روان‌پزشکان ایران هشدار می‌دهد که وضعیت کمبود این داروها در سال‌های اخیر تا این اندازه وخیم نبوده است. بررسی‌ها نشان می‌دهد اختلال در واردات مواد اولیه، افزایش هزینه تولید و مشکلات اقتصادی کارخانه‌های داروسازی، ادامه درمان بیماران را با دشواری مواجه کرده است.
به گزارش بازتاب، گزارش‌های روان‌پزشکان و اظهارات مسئولان نشان می‌دهد کمبود برخی از این داروها از یک مشکل مقطعی فراتر رفته و ادامه منظم درمان بیماران را تحت تأثیر قرار داده است.
تفاوت این داروها با بسیاری از کالاهای مصرفی در همین نکته است. بیماری که با یک برنامه درمانی مشخص به ثبات نسبی رسیده، نمی‌تواند صرفاً به دلیل نبود دارو یا افزایش قیمت، بدون نظر پزشک مصرف آن را تغییر دهد. وقفه در درمان ممکن است علائم بیماری را دوباره تشدید کند و روند بهبودی را به عقب برگرداند.
هشدار رئیس انجمن روان‌پزشکان؛ کمبودها بی‌سابقه شده است
سید وحید شریعت، رئیس انجمن علمی روان‌پزشکان ایران، وضعیت کنونی بازار داروهای روان‌پزشکی را بسیار نگران‌کننده توصیف کرده است.
او در گفت‌وگو با روزنامه اعتماد تأکید کرده که کمبودها در ماه‌های گذشته پیوسته شدت گرفته و در سال‌های اخیر، وضعیت تأمین این داروها تا این اندازه نامطلوب نبوده است.
به گفته شریعت، مشکل تنها محدود به داروهای خارجی نیست. بخش قابل توجهی از داروهای روان‌پزشکی در داخل کشور تولید می‌شوند، اما وابستگی کارخانه‌های ایرانی به مواد اولیه وارداتی باعث شده تولید همین داروها نیز با اختلال مواجه شود.
فهرست داروهایی که انجمن علمی روان‌پزشکان از کمبود آنها خبر داده، شامل تعدادی از داروهای پرمصرف است.
ونلافاکسین، دولوکستین، سرترالین و میرتازاپین از جمله داروهای ضدافسردگی هستند که نامشان در این فهرست دیده می‌شود. همچنین کمبود داروهایی مانند بوسپیرون، فلووکسامین، نورتریپتیلین، پرفنازین، تری‌فلوئوپرازین و کلومی‌پرامین گزارش شده است.
بخشی از نگرانی پزشکان نیز به داروهای تزریقی طولانی‌اثر مربوط می‌شود که برای برخی بیماران مبتلا به اختلالات شدید روان‌پزشکی تجویز می‌شوند. کمبود این داروها می‌تواند برنامه درمانی بیمارانی را که به مصرف منظم آنها وابسته‌اند، مختل کند.
البته اعلام کمبود یک دارو به معنای نایاب بودن تمام برندها و اشکال آن در سراسر کشور نیست؛ میزان دسترسی ممکن است در شهرها و داروخانه‌های مختلف متفاوت باشد.
چرا داروهای ایرانی هم کمیاب شده‌اند؟
بخش مهمی از پاسخ به تأمین مواد اولیه بازمی‌گردد. اگرچه بسیاری از داروها در کارخانه‌های ایرانی ساخته می‌شوند، مواد مؤثره مورد نیاز آنها ممکن است از کشورهای دیگر وارد شود.
هند یکی از تأمین‌کنندگان مهم این مواد است؛ کشوری که انتقال محموله‌های دارویی از آن به ایران طی ماه‌های اخیر با محدودیت‌های جدی مواجه شده است.
محمد هاشمی، سخنگوی سازمان غذا و دارو، توضیح داده که توقف پروازهای مستقیم و محدودیت‌های حمل‌ونقل، انتقال برخی محموله‌های دارویی از هند را دشوار کرده است. به گفته او استفاده از مسیرهای غیرمستقیم و واردات فوریتی توانسته بخشی از نیاز کشور را تأمین کند، اما برای برطرف کردن کامل کمبودها کافی نبوده است.
این مقام مسئول تأکید کرده که واردات دارو از هند به‌طور کامل متوقف نشده و تلاش برای رفع محدودیت‌های موجود ادامه دارد.
با این حال گزارش اعتماد از گفت‌وگو با مدیران شرکت‌های داروسازی نشان می‌دهد آثار اختلال در واردات به خطوط تولید نیز رسیده است.
مدیر فروش یکی از شرکت‌های تولیدکننده داروهای اعصاب و روان گفته است که کارخانه آنها با وجود فعالیت در سه شیفت، ناچار شده تولید بعضی اقلام را در اولویت قرار دهد. این شرکت حدود ۲۲۰ قلم دارو تولید می‌کند، اما محدودیت ذخایر مواد اولیه و افزایش نیاز بازار باعث شده درباره حجم تولید هر دارو تصمیم‌های تازه‌ای بگیرد.
در شرکت دیگری نیز کاهش دسترسی به مواد اولیه، ظرفیت تولید تعدادی از داروهای روان‌پزشکی را محدود کرده است.
گرانی دارو؛ وقتی هزینه درمان از توان بیمار خارج می‌شود
کمبود دارو تنها مشکل بیماران نیست. افزایش قیمت داروهای اعصاب و روان نیز به مانعی جدی برای ادامه درمان تبدیل شده است.
یکی از مدیران صنعت داروسازی گفته که امسال، در پی افزایش هزینه‌های تولید، مجوز افزایش قیمت برخی اقلام دارویی در محدوده ۱۰۰ تا ۱۲۰ درصد صادر شده است. این ارقام به گفته همان فعال صنعت مربوط است و نباید آن را به معنای دو برابر شدن قیمت تمام داروهای اعصاب و روان دانست.
افزایش هزینه مواد اولیه، بسته‌بندی، دستمزد و سایر مخارج تولید، فشار قابل توجهی بر کارخانه‌ها وارد کرده است. تولیدکنندگان می‌گویند حتی با افزایش قیمت فروش نیز تأمین هزینه‌های تولید بعضی داروها دشوار است.
اما در سوی دیگر بازار، بیمارانی قرار دارند که باید هزینه درمان را از درآمد ماهانه خود پرداخت کنند.
یک روان‌پزشک در استان البرز به روزنامه اعتماد گفته است که برخی بیماران او برای تهیه اقلام یک نسخه مجبور به مراجعه به چند داروخانه یا شهرهای اطراف می‌شوند. به گفته این پزشک، هزینه خرید دارو برای بعضی بیماران به چند برابر مبلغ ویزیت رسیده و شماری از آنها توان پرداخت این هزینه را ندارند.
تغییر ناخواسته داروی بیمار
یکی از نگرانی‌های مهم پزشکان، وضعیت بیمارانی است که پس از مدت‌ها درمان، داروی مناسب خود را با تشخیص پزشک پیدا کرده‌اند.
در برخی اختلالات روان‌پزشکی، رسیدن به یک برنامه درمانی مؤثر نیازمند ارزیابی و پیگیری مداوم است. اگر داروی مورد استفاده بیمار ناگهان کمیاب شود، ممکن است پزشک ناچار باشد برنامه درمان را تغییر دهد.
هرچند بسیاری از داروهای ژنریک استاندارد می‌توانند جایگزین مناسبی برای نمونه‌های تجاری باشند، تغییر دارو یا شکل دارویی در بعضی بیماران نیازمند بررسی دقیق و پیگیری پاسخ درمانی است.
شریعت هشدار داده است که کمبود برخی داروهای ضروری، به‌ویژه انواع تزریقی طولانی‌اثر، می‌تواند احتمال تشدید بیماری و نیاز به بستری را افزایش دهد.
این نگرانی پیش‌تر نیز در مکاتبات انجمن علمی روان‌پزشکان با وزارت بهداشت مطرح شده بود. انجمن در نامه‌ای به وزیر بهداشت اعلام کرده که کمبود داروهای روان‌پزشکی مسئله‌ای تازه نیست و طی سال‌های گذشته بارها درباره عوارض اختلال در دسترسی به دارو هشدار داده است.
بنابراین مسئله کنونی، صرفاً کاهش موجودی چند قلم دارو در یک مقطع زمانی نیست. گزارش‌ها از مشکلی ادامه‌دار حکایت دارند که در ماه‌های اخیر شدیدتر شده است.
داروی بیمار چرا نباید در اولویت آخر تولید باشد؟
در کنار محدودیت واردات، رئیس انجمن علمی روان‌پزشکان به مشکل دیگری نیز اشاره کرده است؛ پایین بودن سودآوری بعضی داروهای ضروری.
شریعت معتقد است وقتی تولید یک داروی پرمصرف حاشیه سود اندکی دارد، ممکن است تولیدکنندگان انگیزه کمتری برای اختصاص ظرفیت تولید به آن داشته باشند.
او با انتقاد از این وضعیت، تأمین مواد اولیه داروهای ضروری را از مسئولیت‌های حاکمیتی دانسته و خواستار توجه بیشتر به اولویت‌های تأمین دارو شده است.
البته برای تعیین سهم دقیق سودآوری در کمبود کنونی، انتشار اطلاعاتی درباره میزان تولید، هزینه تمام‌شده، سفارش‌های معوق و ظرفیت کارخانه‌ها ضروری است.
با این حال، پرسشی که این اظهارات ایجاد می‌کند روشن است؛ آیا سازوکار قیمت‌گذاری و تأمین مواد اولیه به‌گونه‌ای طراحی شده که تولید مستمر داروهای ضروری، حتی با حاشیه سود پایین، برای کارخانه‌ها امکان‌پذیر باشد؟
این پرسش به‌ویژه زمانی اهمیت پیدا می‌کند که کمبود یک دارو بتواند پیامدهایی فراتر از هزینه خرید آن برای بیمار و نظام درمان به همراه داشته باشد.
بیماران در شرایط کمبود دارو چه کنند؟
محمدرضا شالبافان، مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت، در واکنش به مشکلات موجود تأکید کرده که بیماران نباید به دلیل گرانی یا کمبود دارو، مقدار مصرف خود را خودسرانه تغییر دهند.
او توصیه کرده افرادی که احتمال می‌دهند برای تأمین داروی تجویزشده با مشکل روبه‌رو شوند، پیش از تمام شدن داروی خود موضوع را با پزشک معالج در میان بگذارند تا در صورت ضرورت، برنامه درمانی متناسب با شرایط بیمار تنظیم شود.
وزارت بهداشت نیز از پیگیری برای رفع کمبودها خبر داده است، اما گزارش‌های موجود هنوز زمان مشخصی برای بازگشت کامل اقلام کمیاب به بازار ارائه نمی‌کنند.
در شرایط فعلی، در یک طرف کارخانه‌هایی قرار دارند که با مشکل واردات مواد اولیه و افزایش هزینه تولید روبه‌رو هستند. در طرف دیگر، پزشکانی که گاهی پیش از تجویز دارو باید از موجودی داروخانه‌ها مطمئن شوند و بیمارانی که ممکن است برای تکمیل یک نسخه چندین بار به داروخانه مراجعه کنند.
برطرف کردن این وضعیت به تأمین پایدار مواد اولیه، مدیریت توزیع، حمایت از تولید داروهای ضروری و شفافیت درباره موجودی بازار نیاز دارد.
هنوز مشخص نیست کمبود داروهای اعصاب و روان چه زمانی به‌طور کامل برطرف خواهد شد. آنچه اکنون اهمیت دارد، جلوگیری از اختلال در درمان بیمارانی است که به مصرف منظم دارو نیاز دارند.
نظرات کاربران
نخستین دیدگاه را درباره این خبر ثبت کنید
یادآوری: نشانی ایمیل منتشر نمی‌شود و دیدگاه‌های حاوی توهین، تهمت، افترا یا واژگان نامناسب تأیید نخواهند شد.
نظر شما می‌تواند شروع یک گفت‌وگوی سازنده باشد.