از صف فروش تا صندوق طلا؛ پول‌های خارج‌شده از بورس کجا می‌روند؟

ریزش بیش از ۱۲۰ هزار واحدی شاخص کل، افت هم‌زمان شاخص هم‌وزن و خروج نزدیک به ۴.۹ هزار میلیارد تومان پول حقیقی، نشان می‌دهد بورس تهران فقط با یک اصلاح معمولی قیمت‌ها مواجه نیست. بازار سهام در حال واکنش به مجموعه‌ای از نااطمینانی‌هاست؛ اما پرسش مهم این است که سرمایه‌گذاران دقیقاً از چه چیزی می‌ترسند و چه آینده‌ای را در قیمت سهام لحاظ کرده‌اند؟

یک روز قرمز برای تقریباً همه بازار

بازتاب– معاملات بورس تهران در روز شنبه ۲۷ تیر با فشار گسترده فروش به پایان رسید. شاخص کل با کاهش ۱۲۰ هزار و ۵۸۴ واحدی، معادل ۲.۴۶ درصد، به چهار میلیون و ۷۷۳ هزار و ۲۵۱ واحد رسید. شاخص هم‌وزن نیز ۲۴ هزار و ۳۱۲ واحد افت کرد و در محدوده یک میلیون و ۳۰۱ هزار واحد ایستاد.

اهمیت افت شاخص هم‌وزن در این است که کاهش قیمت‌ها فقط به چند شرکت بزرگ و شاخص‌ساز محدود نماند. حدود ۸۵ درصد نمادهای معامله‌شده در محدوده منفی بسته شدند؛ بنابراین می‌توان از یک ریزش فراگیر در کلیت بازار سخن گفت. ارزش معاملات خرد نیز حدود ۱۵ هزار میلیارد تومان بود و ۴۸۵۱ میلیارد تومان پول حقیقی از بازار خارج شد.

خروج پول چه چیزی را نشان می‌دهد؟

خروج پول حقیقی به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که همه سرمایه‌گذاران به بدترشدن شرایط اقتصادی اطمینان دارند. در هر معامله، یک فروشنده و یک خریدار وجود دارد. آنچه تغییر می‌کند، نوع مالکیت و قیمت مورد پذیرش طرفین است.

بااین‌حال، وقتی خروج سرمایه حقیقی با افت فراگیر قیمت‌ها، تشکیل صف‌های فروش و کاهش تقاضای مؤثر همراه می‌شود، می‌توان آن را نشانه افزایش تمایل سرمایه‌گذاران خرد به کاهش ریسک دانست. بخشی از این پول ممکن است به صندوق‌های طلا، سپرده بانکی، ارز یا بازارهای کم‌نوسان‌تر منتقل شود و بخشی نیز برای مدتی خارج از بازار باقی بماند.

بازار چه سناریویی را پیش‌خور کرده است؟

قیمت سهام معمولاً فقط بازتاب وضعیت امروز شرکت‌ها نیست. خریداران و فروشندگان، برآورد خود از سودآوری آینده را معامله می‌کنند. افت اخیر می‌تواند حاصل ترکیبی از چند نگرانی باشد:

نخست، افزایش نااطمینانی درباره شرایط سیاسی و امنیتی که باعث می‌شود سرمایه‌گذار برای پذیرش ریسک، بازده بیشتری مطالبه کند.

دوم، نگرانی از محدودیت برق و گاز صنایع. توقف یا کاهش تولید می‌تواند مقدار فروش شرکت‌های فولادی، معدنی، سیمانی و پتروشیمی را پایین بیاورد و هزینه تولید را افزایش دهد.

سوم، ابهام درباره نرخ ارز، شیوه قیمت‌گذاری محصولات و سیاست‌های مالی دولت. افزایش نرخ ارز لزوماً برای همه شرکت‌های بورسی خبر مثبتی نیست؛ زیرا هم‌زمان ممکن است هزینه مواد اولیه، حمل‌ونقل، تأمین مالی و تجهیزات را بالا ببرد.

چهارم، رقابت نرخ سود بدون ریسک با بازده مورد انتظار سهام. هرچه سود سپرده یا اوراق جذاب‌تر باشد، سرمایه‌گذار برای خرید سهم پرریسک قیمت پایین‌تری پیشنهاد می‌کند.

آیا بورس بیش از اندازه واکنش نشان داده است؟

پاسخ قطعی به این پرسش بدون بررسی سودآوری شرکت‌ها ممکن نیست. ممکن است بخشی از افت بازار واکنشی هیجانی و کوتاه‌مدت باشد، اما نمی‌توان هر ریزشی را صرفاً به «ترس سهامداران» نسبت داد.

برای تشخیص ارزندگی بازار باید سه عامل بررسی شود: سود واقعی شرکت‌ها، نرخ تنزیل و میزان ریسک. اگر سودآوری بنگاه‌ها کاهش یابد یا نرخ سود و ریسک بالا بماند، پایین‌آمدن قیمت سهام الزاماً به معنای ارزان‌شدن آن نیست.

در مقابل، اگر سود شرکت‌ها حفظ شود و نااطمینانی‌ها کاهش یابد، بخشی از ریزش می‌تواند جبران شود. به همین دلیل، مقایسه عدد شاخص با سقف قبلی، به‌تنهایی مبنای کافی برای پیش‌بینی آینده نیست.

چه داده‌هایی باید منتشر شود؟

سازمان بورس و نهادهای مسئول برای کاهش فضای شایعه باید اطلاعات دقیق‌تری درباره آثار محدودیت انرژی، توقف خطوط تولید، تغییر فروش شرکت‌ها و برنامه بازارگردان‌ها منتشر کنند.

شرکت‌های بورسی نیز باید هرگونه توقف بااهمیت تولید یا کاهش محسوس ظرفیت را به‌موقع در سامانه کدال اعلام کنند. تا زمانی که بازار تصویر روشنی از زیان واقعی شرکت‌ها نداشته باشد، شایعه می‌تواند جای داده را بگیرد.