کودکان خلاق‌ترند یا بزرگسالان؟ پاسخ پژوهش جدید

برخلاف تصور رایج، بزرگسالان ممکن است از کودکان خلاق‌تر باشند، اما ترس از قضاوت دیگران و اعتمادبه‌نفس پایین‌تر مانع بروز خلاقیت آن‌ها می‌شود.

به نقل از گاردین، اگر از کودکی پنج‌ساله بخواهید نقاشی بکشد، احتمالاً بدون تردید مدادرنگی‌هایش را برمی‌دارد و شروع می‌کند. اما اگر همین درخواست را از فردی بزرگسال داشته باشید، ممکن است با جمله‌هایی مانند «من نقاشی بلد نیستم» یا «استعدادش را ندارم» روبه‌رو شوید. همین تفاوت باعث شده بسیاری تصور کنند کودکان ذاتاً خلاق‌تر از بزرگسالان هستند؛ اما پژوهشی تازه نشان می‌دهد ماجرا ممکن است کاملاً متفاوت باشد.

پژوهشگران دانشگاه گراتس اتریش دریافته‌اند که بزرگسالان در آزمون‌های خلاقیت عملکرد بهتری نسبت به کودکان پیش‌دبستانی دارند، اما هنگام انجام فعالیت‌های خلاقانه بیشتر مضطرب می‌شوند و اعتمادبه‌نفس کمتری دارند.

ماتیاس بندک، نویسنده ارشد پژوهش، می‌گوید: کودکان چنان با اشتیاق و انگیزه درونی مشغول بازی می‌شوند که بزرگسالان اغلب این علاقه و مشارکت را با توانایی خلاقانه بیشتر اشتباه می‌گیرند.

پژوهشگران برای بررسی تفاوت خلاقیت میان کودکان و بزرگسالان، ۹۲ کودک چهار تا هفت‌ساله و ۷۰ بزرگسال را که بیشترشان در دهه ۲۰ زندگی خود بودند، در سه آزمایش شرکت دادند:

آزمایش اول پیشنهاد کاربردهای خلاقانه برای یک قوطی فلزی در سه دقیقه
آزمایش دوم نقاشی آزاد بدون محدودیت زمانی
آزمایش سوم کشیدن تصویر حیوانی خیالی در هشت دقیقه

سپس داوران آثار و پاسخ‌ها را بر اساس میزان ابتکار، کاربردی بودن و خلاقیت کلی ارزیابی کردند. پژوهشگران همچنین میزان لذت، انگیزه، اعتمادبه‌نفس و اضطراب شرکت‌کنندگان را هنگام انجام فعالیت‌ها سنجیدند.

نتایج نشان داد که بزرگسالان در مجموع ایده‌ها و آثار خلاقانه‌تری نسبت به کودکان ارائه کردند، به‌ویژه زمانی که فعالیت‌ها هدف مشخص و محدودیت زمانی داشتند. با این حال، کودکان اعتمادبه‌نفس و انگیزه بیشتری نشان دادند و اضطراب کمتری تجربه کردند.

بندک می‌گوید بزرگسالان با وجود برخورداری از ظرفیت خلاقانه بیشتر در این آزمایش‌ها، اعتمادبه‌نفس بسیار کمتری داشتند. به باور او، باید بررسی کرد چه چیزی باعث می‌شود بزرگسالان تا این اندازه نگران ردشدن ایده‌هایشان باشند.

چرا این تفاوت وجود دارد؟

پژوهشگران باور دارند که تفاوت اصلی کودکان و بزرگسالان در نحوه برخورد آن‌ها با فعالیت‌های خلاقانه است: کودکان معمولاً از خودِ بازی و تجربه‌کردن لذت می‌برند و چندان نگران نتیجه نیستند. آن‌ها بدون ترس از اشتباه، ایده‌های مختلف را امتحان می‌کنند و حتی اگر نتیجه مطابق انتظارشان نباشد، به فعالیت ادامه می‌دهند.

بزرگسالان بیشتر به نتیجه نهایی توجه می‌کنند. آن‌ها ممکن است پیش از اجرای ایده‌ای غیرمعمول، نگران باشند که دیگران آن را بی‌ارزش یا نامناسب بدانند. همین نگرانی باعث می‌شود بعضی ایده‌ها پیش از آنکه فرصتی برای اجرا پیدا کنند، کنار گذاشته شوند.

به گفته بندک، تمرکز بزرگسالان بر هدف و نتیجه می‌تواند لذت آن‌ها از فرایند خلاقیت را نیز کاهش دهد؛ در حالی که کودکان با آزادی بیشتری تجربه می‌کنند و اشتباهات را بخشی طبیعی از یادگیری می‌دانند.

البته نتایج مطالعه به این معنا نیست که خلاقیت انسان در تمام مراحل زندگی افزایش پیدا می‌کند. پژوهشگران فقط دو گروه سنی را در یک مقطع زمانی بررسی کرده‌اند؛ بنابراین نمی‌توان با اطمینان مشخص کرد که توانایی خلاقانه افراد با گذشت زمان چگونه تغییر می‌کند.

همچنین کودکان معمولاً در پرسشنامه‌ها بیشتر به انتخاب پاسخ‌های بسیار مثبت یا منفی تمایل دارند و تفاوت توانایی‌های شناختی آن‌ها با بزرگسالان نیز می‌تواند بر نتایج تأثیر بگذارد.