کاهش وزن به چه قیمتی؟/ پیامدهای روانی داروهای لاغری

همزمان با افزایش استقبال از داروهای لاغری برای کاهش وزن سریع، کارشناسان هشدار می‌دهند که نادیده گرفتن پیامدهای روانی این داروها می‌تواند روند درمان چاقی را با چالش‌های جدی مواجه کند و کاهش وزن صرفاً جسمانی، بدون توجه به ابعاد روانی، تضمین‌کننده بهبود کیفیت زندگی نخواهد بود.

با گسترش الگوهای زندگی شتاب‌زده و افزایش تمایل عمومی به دستیابی سریع به نتیجه، استفاده از روش‌های مداخله‌محور برای کاهش وزن بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته و داروهای لاغری همچون آمپول‌هایی که ابتدا برای درمان دیابت نوع ۲ به کار می‌رفتند، به تدریج به یکی از گزینه‌های پرمخاطب در درمان چاقی تبدیل شده‌اند. با این حال، بخش قابل توجهی از بحث‌ها و تبلیغات پیرامون آنها، بیشتر بر پیامدهای ظاهری و جسمی متمرکز بوده و آثار روان‌شناختی مصرف، کمتر مورد توجه قرار گرفته است.

سراب رضایتمندی؛ کاهش وزن درمان مشکلات هیجانی نیست

دکتر احمدعلی جبارزاده، روانشناس و پژوهشگر اجتماعی، با اشاره به برداشت‌های نادرست درباره تأثیر کاهش وزن بر کیفیت زندگی، گفت که کاهش وزن لزوماً به معنای افزایش رضایت از زندگی یا حل ریشه‌ای مشکلات هیجانی نیست و برخی افراد با این تصور به سراغ این داروها می‌روند که رسیدن به وزن ایده‌آل، به خودی خود احساس شادی، رضایت و ارزشمندی ایجاد می‌کند، در حالی که اگر زمینه‌های اضطراب، افسردگی یا نارضایتی از تصویر بدنی مورد توجه قرار نگیرد، کاهش وزن به تنهایی نمی‌تواند این مشکلات را برطرف کند.

وی افزود که برای بسیاری از افراد، غذا فقط یک نیاز زیستی نیست، بلکه کارکردی هیجانی دارد و در موقعیت‌هایی مانند استرس، تنش یا احساس ناکامی، به ابزاری برای آرام‌سازی تبدیل می‌شود. به همین دلیل، کاهش اشتها در اثر مصرف این داروها ممکن است در برخی افراد، احساس خلا روانی یا بی‌حوصلگی ایجاد کند و در افرادی که پیش‌زمینه مشکلات روحی دارند، این وضعیت حتی می‌تواند با احساس ناامیدی یا افت خلق همراه شود.

تضاد میان واقعیت و انتظارات غیرواقع‌بینانه

این پژوهشگر همچنین به نقش انتظارات غیرواقع‌بینانه در بروز سرخوردگی پس از کاهش وزن اشاره کرد و گفت که برخی مصرف‌کنندگان تصور می‌کنند با تغییر ظاهر، مشکلات شغلی، خانوادگی یا عاطفی آنها نیز برطرف می‌شود، اما وقتی چنین انتظاری محقق نمی‌شود، فرد ممکن است با افت اعتماد به نفس و احساس ناکامی مواجه شود. وی با تأکید بر اینکه تغییر ظاهر به تنهایی جایگزین رشد روانی و کسب مهارت‌های فردی نمی‌شود، افزود که در برخی موارد، وابستگی روانی به دارو نیز شکل می‌گیرد و فرد همه موفقیت خود را به مصرف دارو نسبت می‌دهد و نقش اصلاح سبک زندگی، تحرک بدنی و خودکنترلی را نادیده می‌گیرد.

ضرورت پایش خلقی در طول دوره درمان

جبارزاده با اشاره به لزوم پایش وضعیت روانی مصرف‌کنندگان، گفت که اگرچه این عوارض در همه افراد بروز نمی‌کند، اما گزارش‌هایی درباره احساس افسردگی، تحریک‌پذیری یا نوسان خلق در برخی مصرف‌کنندگان وجود دارد و افراد دارای سابقه اختلالات روان‌پزشکی باید پیش از شروع درمان، ارزیابی تخصصی شوند و ادامه درمان نیز باید همراه با نظارت مستمر بر وضعیت خلقی و روانی فرد باشد.

فشار اجتماعی و گره خوردن ارزشمندی به ظاهر

وی با اشاره به فشارهای اجتماعی ناشی از ترویج الگوهای محدود زیبایی، گفت که گره زدن ارزشمندی افراد به عدد روی ترازو یا ظاهر بدنی، به‌ویژه برای نوجوانان و زنان، می‌تواند زمینه نارضایتی از تصویر بدنی و حتی بروز اختلالات خوردن را فراهم کند و جامعه و رسانه‌ها باید از تقلیل مفهوم سلامت به لاغری پرهیز کنند.

به گزارش ایرنا، جبارزاده در پایان خاطرنشان کرد که آمپول‌های لاغری زمانی می‌توانند در درمان چاقی مؤثر باشند که در قالب یک برنامه جامع شامل مشاوره تغذیه، فعالیت بدنی و حمایت روان‌شناختی مورد استفاده قرار گیرند؛ در غیر این صورت، کاهش وزن ممکن است بدون بهبود کیفیت زندگی و عزت‌نفس، تنها به تغییر یک عدد روی ترازو محدود بماند.