بسیاری از والدین تجربه مشابهی را سر میز شام دارند؛ زمانی که فرزند ۱۳ ساله خود را بارها صدا میزنند اما هیچ پاسخی دریافت نمیکنند. گویی مغز کودک صدای والدین را مثل صدای مبهم شیپور درک میکند. این پدیده در مجموعه انیمیشنهای «پیناتس» نیز به شکلی هنری بازنمایی شده است؛ جایی که بزرگسالان هیچگاه صحبت نمیکنند و صدای آنها شبیه صدای خفه ترومبون به گوش میرسد. در سال ۱۹۶۷، وینست گوارالدی با قرار دادن یک صداخفهکن درون ترومبون، صدایی خلق کرد که ادراک کودکان از حرفهای بزرگسالان را شبیهسازی میکرد.
به گزارش یک پزشک، دانشمندان دانشگاه استنفورد با طراحی یک پژوهش عصبی تلاش کردند علت دقیق این پدیده رفتاری را بررسی کنند. پژوهشگران در سال ۲۰۲۲ در مجله علوم اعصاب، نتایج اسکن مغزی ۴۶ کودک و نوجوان ۷ تا ۱۶ ساله را منتشر کردند. شرکتکنندگان در دستگاه MRI به ضبطهای کوتاهی از کلمات بیمعنی گوش دادند تا مرکز پردازش زبانی مغز به معنای واژهها واکنشی نشان ندهد و صرفاً آواها را تحلیل کند. بخشی از صداها متعلق به مادر واقعی هر کودک و بخش دیگر متعلق به زنان ناشناس بود. صدای دستگاههای خانگی مانند ماشین ظرفشویی نیز به عنوان خط پایه مقایسه ضبط شد. تمام آزمایششوندهها پیش از اسکن توانستند با دقت ۹۷.۷ درصد صدای مادر خود را تشخیص دهند؛ رقمی که در تمام ردههای سنی یکسان بود و نشان میداد سیستم شنیداری مغز صدای مادر را کاملاً شفاف دریافت میکند .
تغییر اصلی در مرکز پاداش مغز
تغییر اصلی در مرکز پاداش مغز و بخش مرتبط با ارزیابی اهمیت اجتماعی رخ میدهد. در کودکان کمسنتر، این دو منطقه واکنش بسیار شدیدتری به صدای مادر نشان میدادند. اما در نوجوانان بالاتر از ۱۳ سال، این الگوی عصبی کاملاً معکوس شد. نقطه تلاقی این تغییر رفتار مغزی در مرکز پاداش حول سن ۱۳.۸ سالگی و در مرکز اهمیت اجتماعی در ۱۳.۵ سالگی ثبت شد .
مغز نوجوان صدا را سانسور نمیکند
دانشمندان تأکید میکنند مغز نوجوان صدای مادر را سانسور یا خاموش نمیکند، بلکه توجه عصبی خود را معطوف به صداهای ناآشنا و تازه میکند. در واقع، کل مناطق مغزی مسئول پردازش صدا و حافظه اجتماعی در سنین نوجوانی، پاسخ قویتری به تمام صداها نشان میدهند و صدای مادر همچنان در مغز آنها پردازش میشود. تغییر رفتار بنیادی حاصل افزایش جذابیت صداهای ناشناس در سیستم پاداش دوپامینی است. میزان پاسخدهی مغز به صدای مادر در طول زمان ثابت میماند، اما صداهای تازه اهمیت بالاتری پیدا میکنند .
دانیل آبرامز، سرپرست این پژوهش، توضیح میدهد این فاز زیستی بخشی از فرآیند طبیعی مستقل شدن فرد از محیط خانواده است. وینود منون، پژوهشگر ارشد پروژه، تأکید میکند این دگرگونی عصبی یک سیگنال بیولوژیکی ضروری برای اجتماعی شدن نوجوان در خارج از کانون خانواده است؛ مغز با تغییر اولویتهای شنیداری، فرد را برای برقراری ارتباط با همسالان و ورود به جامعه بزرگتر آماده میسازد و این روند نشانه رشد سالم دستگاه عصبی است .
محدودیتهای پژوهش
این پژوهش محدودیتهای ساختاری مشخصی دارد؛ دادهها به صورت مقطعی جمعآوری شدهاند و یک کودک در طول زمان تعقیب نشده است. همچنین فقط صدای مادران زیستی بررسی شده و واکنش به صدای پدر یا سایر سرپرستان اندازهگیری نشده است. علاوه بر این، طول قطعات صوتی پخششده کمتر از ۱ ثانیه بوده است.
واکنش نشان ندادن به معنای نشنیدن نیست
با وجود محدودیتها، واکنش نشان ندادن به صدا زدن سر میز شام به معنای نشنیدن صدا نیست. پژوهشهای جامعهشناسی در میان ۲۲۰ نوجوان نشان داده گرچه میزان حضور آنها در کنار خانواده از ۳۵ درصد به ۱۴ درصد زمان بیداری کاهش مییابد، اما زمان گفتگوهای فردی با والدین تغییری نمیکند و فاصله گرفتن طبیعی ناشی از جاذبههای دنیای بیرون است.
بررسیهای بالینی روی دختران نوجوان نشان میدهد حتی یک تماس تلفنی کوتاه با مادر میتواند سطح هورمون استرس (کورتیزول) را به اندازه یک آغوش گرم کاهش دهد. بنابراین مکالمههای مستقیم و باکیفیت تأثیر عمیقتری نسبت به تکرار دستورات روزمره دارند و پیوند عاطفی را در طول فرآیند رشد حفظ میکنند .
نوجوانان مبتلا به اتیسم؛ الگوی متفاوت
پژوهش مکمل این گروه در سال ۲۰۲۶ روی ۷۹ نوجوان مبتلا به اتیسم که در نشریه PNAS منتشر شد، الگوی متفاوتی را نشان داد. در نوجوانان مبتلا به اتیسم، با افزایش سن توجه مغز به صدای مادر بیشتر میشد که این واکنش در افراد دارای اختلالات ارتباطی شدیدتر، نمایانتر بود.
ریشه واکنش مغز به صدای مادر به روزهای نخست زندگی بازمیگردد. پژوهشهای سال ۱۹۸۰ روی نوزادان چندروزه نشان داد آنها با تغییر در نحوه مکیدن پستانک، شنیدن صدای مادر را به صدای زنان دیگر ترجیح میدهند. تغییر این مسیر عصبی در ۱۳ سالگی نشان میدهد مغز از یک الگوی زیستی اولیه فاصله گرفته و آماده ورود به دنیای جدید میشود.











نظرات کاربران
نخستین دیدگاه را درباره این خبر ثبت کنید
یادآوری: نشانی ایمیل منتشر نمیشود و دیدگاههای حاوی توهین، تهمت، افترا یا واژگان نامناسب تأیید نخواهند شد.
نظر شما میتواند شروع یک گفتوگوی سازنده باشد.