بازتاب– مهاجرت نیروی متخصص همیشه با پرواز و اقامت در کشور دیگر آغاز نمیشود. در حوزه فناوری اطلاعات، برنامهنویس یا متخصص امنیت ممکن است در ایران زندگی کند اما تمام وقت، مهارت و تولید حرفهای خود را به شرکتی خارجی بفروشد. یک گزارش تازه درباره مهاجرت متخصصان فناوری، درآمد، کیفیت اینترنت و برداشت افراد از آینده کشور را از عوامل مؤثر بر تصمیم رفتن یا جداشدن از بازار داخلی دانسته است.
خبرگزاری ایرنا نیز پیشتر از «مهاجرت مجازی» بهعنوان حالتی یاد کرده بود که متخصص بدون جابهجایی فیزیکی، از فضای اشتغال داخلی منفک میشود؛ روندی که میتواند تأمین نیروی انسانی برای زیرساخت، امنیت و توسعه نرمافزار در داخل را دشوار کند.
تفاوت درآمد مهمترین عامل قابل مشاهده است. شرکتی خارجی ممکن است حقوقی بپردازد که حتی پس از تخفیف برای نیروی دورکار، از دستمزد داخلی بسیار بیشتر باشد.
اما مسئله فقط پول نیست. پروژههای بینالمللی، ابزارهای بهروز، مسیر ارتقای حرفهای و امکان کار در تیمهای تخصصی نیز جذابیت ایجاد میکنند. برای متخصصی که نگران فرسودهشدن مهارت خود است، دسترسی به پروژه واقعی و فناوری جدید گاهی از افزایش حقوق مهمتر میشود.
درباره مهاجرت مجازی آمار جامع و منظم عمومی وجود ندارد. مشخص نیست چند متخصص ایرانی برای شرکت خارجی کار میکنند، چه میزان درآمد ایجاد میشود و چه تعداد از آنها همزمان به پروژههای داخلی متصلاند.
آیا این روند صادرات خدمات نیست؟
از یک زاویه، بله. فردی در داخل کشور خدمت فنی صادر میکند و درآمد ارزی به دست میآورد. اگر این فعالیت ثبت شود، مالیات و درآمد آن وارد چرخه شفاف شود و تیم داخلی شکل بگیرد، میتواند بخشی از صادرات دانشبنیان باشد.
اما تفاوت مهم زمانی است که فرد عملاً از شرکتها و پروژههای داخلی خارج میشود و درآمد نیز خارج از شبکه رسمی باقی میماند. در این حالت کشور هزینه آموزش و رشد نیروی انسانی را پرداخته ولی بخش اصلی ارزش افزوده در اقتصاد دیگری ثبت میشود.
بنابراین نمیتوان مهاجرت مجازی را مطلقاً زیان یا موفقیت دانست. نتیجه به نوع ارتباط متخصص با اقتصاد داخلی بستگی دارد.
شرکت ایرانی چرا توان رقابت ندارد؟
بنگاه داخلی معمولاً نمیتواند حقوق دلاری شرکت خارجی را بپردازد. درآمد بسیاری از شرکتها ریالی است و افزایش شدید حقوق میتواند مدل کسبوکار آنها را از بین ببرد.
با این حال فاصله درآمد تنها عامل نیست. بیثباتی اینترنت، محدودیت دسترسی به ابزارهای توسعه، تحریم خدمات ابری و نبود امکان پرداخت بینالمللی بهرهوری نیروی فناوری را کاهش میدهد.
شرکت داخلی در چنین فضایی باید هم با رقیب خارجی برای جذب نیرو رقابت کند و هم هزینه محدودیتهای زیرساختی را بپردازد.
کمبود نیرو کجا خود را نشان میدهد؟
خروج نیروی باتجربه فقط سرعت ساخت اپلیکیشن را پایین نمیآورد. امنیت بانکی، پایداری شبکه، نگهداری سامانههای دولتی و توسعه خدمات عمومی نیز به متخصصان فناوری وابسته است.
وقتی نیروهای میانی و ارشد خارج شوند، شرکت برای آموزش نیروی جوان زمان بیشتری نیاز دارد. نیروی تازهکار نیز بدون مربی باتجربه احتمال خطای بالاتری دارد.
این روند میتواند چرخهای ایجاد کند: کیفیت پروژه کاهش مییابد، محیط حرفهای ضعیفتر میشود و افراد بیشتری به خروج فکر میکنند.
ممکن است یک شرکت حقوق رقابتی پیشنهاد کند، اما متخصصی که آینده کسبوکار را نامطمئن میبیند همچنان گزینه خروج را ترجیح دهد.
سیاست مهاجرت نباید فقط بر بازگرداندن فیزیکی افراد متمرکز باشد. همکاری پژوهشی، پروژه مشترک، سرمایهگذاری و انتقال تجربه نیز میتواند ارتباط متخصصان خارج از کشور را حفظ کند.
نظرات کاربران
نخستین دیدگاه را درباره این خبر ثبت کنید
یادآوری: نشانی ایمیل منتشر نمیشود و دیدگاههای حاوی توهین، تهمت، افترا یا واژگان نامناسب تأیید نخواهند شد.
نظر شما میتواند شروع یک گفتوگوی سازنده باشد.