شوک سیاسی و بازگشت ریسک به بازارها؛ چرا دلار، طلا و سکه همزمان جهش کردند؟
بازتاب– در حالی که طی هفتههای اخیر فضای عمومی بازار تحت تأثیر گمانهزنیها درباره از سرگیری مذاکرات و احتمال کاهش تنشها قرار داشت، مجموعهای از تحولات سیاسی و امنیتی منطقهای به یکباره معادلات فعالان اقتصادی را تغییر داد و موجی از افزایش قیمت را در بازار ارز، طلا و سکه رقم زد.
آنچه در معاملات اخیر رخ داد نمونهای کلاسیک از «واکنش زنجیرهای بازارها به افزایش ریسک سیاسی» محسوب میشود؛ پدیدهای که در اقتصاد کشورمان سابقهای طولانی دارد اما این بار با سرعت و شدت بیشتری خود را نشان داد.
پایان خوشبینی کوتاهمدت به مذاکرات
در هفتههای گذشته بخشی از فعالان بازار بر این باور بودند که احتمال پیشرفت در روند مذاکرات میان ایران و آمریکا میتواند فشار تقاضا در بازار ارز را کاهش دهد. همین انتظار باعث شده بود نرخ دلار آزاد تا محدوده ۱۷۰ هزار تومان عقبنشینی کند و برخی معاملهگران از احتمال ورود بازار به فاز اصلاحی سخن بگویند.
اما فضای بازار به سرعت تغییر کرد. انتشار اخبار مرتبط با افزایش تنشهای منطقهای، تحولات امنیتی در خاورمیانه و ابهامهای جدید پیرامون آینده مذاکرات موجب شد سرمایهگذاران نسبت به آینده کوتاهمدت اقتصاد و روابط خارجی کشور ارزیابی متفاوتی داشته باشند.
در چنین شرایطی مهمترین متغیر اثرگذار بر رفتار معاملهگران، نه دادههای اقتصادی بلکه «ریسک سیاسی» بود؛ عاملی که همواره توانسته جهت حرکت بازارها را تغییر دهد.
دلار؛ اولین قربانی افزایش ریسک
در اقتصادهای مبتنی بر انتظارات، بازار ارز معمولاً سریعترین واکنش را نسبت به تحولات سیاسی نشان میدهد. به همین دلیل نخستین نشانههای تغییر انتظارات در معاملات دلار نمایان شد.
افزایش تقاضای احتیاطی، ورود خریداران جدید و تلاش سرمایهگذاران برای پوشش ریسکهای احتمالی باعث شد نرخ دلار آزاد با جهشی محسوس وارد کانالهای بالاتر شود. عبور از سطوح مقاومتی مهم نیز به شکلگیری موج تازهای از خریدهای هیجانی کمک کرد و سرعت رشد قیمت را افزایش داد.
کارشناسان معتقدند بخش مهمی از این رشد ناشی از تغییر انتظارات بوده است؛ به بیان دیگر معاملهگران در حال قیمتگذاری سناریوی افزایش تنش و کاهش احتمال توافق هستند.
طلا برخلاف بازار جهانی صعود کرد
نکته قابل توجه معاملات اخیر، رفتار متفاوت بازار طلای داخلی نسبت به بازار جهانی بود.
در شرایط عادی کاهش قیمت جهانی طلا باید به افت یا حداقل ثبات قیمت طلا در بازار داخلی منجر شود؛ اما این بار افزایش نرخ ارز اثر نزولی اونس جهانی را خنثی کرد.
همزمان با افت قیمت طلا در بازارهای بینالمللی، رشد شدید دلار در داخل کشور موجب شد قیمت هر گرم طلای ۱۸ عیار با افزایش قابل توجهی مواجه شود. این اتفاق نشان میدهد در شرایط پرریسک، نقش نرخ ارز در تعیین قیمت طلا در ایران به مراتب پررنگتر از نوسانات بازار جهانی است.
به عبارت دیگر، معاملهگران داخلی بیش از آنکه به روند اونس جهانی توجه کنند، تحولات سیاسی و اثر آن بر نرخ ارز را مبنای تصمیمگیری قرار دادهاند.
سکه؛ بازاری که همیشه واکنش شدیدتری نشان میدهد
بازار سکه نیز مطابق انتظار با شتاب بیشتری به تحولات اخیر واکنش نشان داد.
سکه امامی که از دو عامل قیمت طلا و نرخ ارز تأثیر میپذیرد، در شرایط افزایش انتظارات تورمی معمولاً رشد بیشتری نسبت به سایر داراییها تجربه میکند. ورود سرمایههای سرگردان، افزایش تقاضای سفتهبازانه و رشد حباب قیمتی باعث شد سکه با جهشی چند میلیون تومانی وارد کانالهای قیمتی جدید شود.
کارشناسان معتقدند بخشی از افزایش اخیر سکه ناشی از رشد ارزش ذاتی آن بوده اما بخش دیگری به افزایش حباب و هیجان معاملهگران بازمیگردد؛ موضوعی که میتواند در صورت تغییر فضای سیاسی، زمینه اصلاح قیمتها را نیز فراهم کند.
سه محرک اصلی التهاب اخیر
بررسی رفتار بازارها نشان میدهد سه عامل اصلی در شکلگیری موج جدید افزایش قیمتها نقش داشتهاند.
۱. افزایش ابهام سیاسی
بازارها بیش از هر چیز از عدم قطعیت هراس دارند. هرچه چشمانداز مذاکرات و روابط خارجی مبهمتر شود، تقاضا برای داراییهای امن افزایش مییابد.
۲. تنشهای منطقهای
تحولات لبنان، دریای عمان و تنگه هرمز از دید فعالان اقتصادی تنها یک رویداد سیاسی نیست؛ بلکه متغیری اثرگذار بر تجارت خارجی، صادرات انرژی و جریان ارز کشور محسوب میشود.
۳. رفتار جمعی معاملهگران
پس از عبور دلار از محدودههای حساس، رفتار گلهای معاملهگران فعال شد. ورود خریداران جدید و افزایش تقاضای هیجانی به رشد بیشتر قیمتها دامن زد و سرعت صعود بازار را افزایش داد.
بازار در انتظار سیگنال بعدی
اکنون مهمترین پرسش این است که آیا روند صعودی بازارها ادامه خواهد یافت یا شاهد بازگشت آرامش خواهیم بود؟
پاسخ این سؤال بیش از هر چیز به تحولات سیاسی روزهای آینده بستگی دارد. اگر اخبار مثبت از روند مذاکرات یا کاهش تنشهای منطقهای منتشر شود، بخشی از افزایش اخیر میتواند تعدیل شود. اما در صورت تداوم فضای ابهام و افزایش نگرانیهای ژئوپلیتیکی، احتمال ماندگاری قیمتها در سطوح بالا یا حتی ثبت رکوردهای جدید دور از انتظار نخواهد بود.
در عین حال برخی تحلیلگران هشدار میدهند که بخشی از جهش اخیر ماهیت روانی داشته و بازار ممکن است پس از فروکش کردن هیجانات اولیه وارد فاز ارزیابی مجدد شود.
اقتصاد و سایه سنگین سیاست
در اقتصاد ما متغیرهای سیاسی و امنیتی نقشی تعیینکننده در شکلدهی انتظارات دارند. در شرایطی که بخش مهمی از تصمیمات سرمایهگذاری بر پایه پیشبینی آینده روابط خارجی اتخاذ میشود، هر تغییر در فضای سیاسی میتواند مسیر بازارها را دگرگون کند.
شوک اخیر نشان داد آرامش نسبی هفتههای گذشته تا چه اندازه شکننده بوده است. دلار آغازگر موج صعود شد، طلا تحت تأثیر آن مسیر افزایشی گرفت و سکه نیز با شدت بیشتری واکنش نشان داد. زنجیرهای که یک بار دیگر ثابت کرد در اقتصاد ایران، سیاست نه در حاشیه بلکه در متن بازارها قرار دارد.
