پرش به محتوای اصلی

گره تازه در مذاکرات ایران و آمریکا؛ اختلاف بر سر نخستین گام و سرنوشت تنگه هرمز

کد خبر 1243525
سرنوشت تنگه هرمز

مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا به مرحله‌ای حساس رسیده است؛ جایی که اختلاف اصلی دو طرف نه‌فقط بر سر امتیازهای مورد انتظار، بلکه بر سر این است که چه کسی باید ابتدا اقدام کند. تهران رفع محاصره دریایی و فشارهای اقتصادی را پیش‌شرط ورود به مذاکرات جدی می‌داند، اما واشنگتن حاضر نیست بدون دریافت تعهدات مشخص و قابل راستی‌آزمایی از ایران، امتیازی واگذار کند. اختلافی که به گفته منابع دیپلماتیک، مسیر دستیابی به توافق را دشوارتر کرده است.

به گزارش بازتاب، خبرگزاری رویترز در گزارشی تازه از وضعیت مذاکرات ایران و آمریکا نوشته است که با وجود ادامه رایزنی‌های دیپلماتیک و تلاش میانجیگران منطقه‌ای، فاصله میان خواسته‌های تهران و واشنگتن همچنان قابل توجه است. دو طرف بر ضرورت یافتن راهی برای خروج از بحران تأکید دارند، اما هیچ‌کدام حاضر نیستند پیش از طرف مقابل، مهم‌ترین ابزار فشار خود را کنار بگذارند.

آنچه اکنون مذاکرات را با مشکل روبه‌رو کرده، اختلاف بر سر ترتیب اجرای تعهدات است؛ موضوعی که در ظاهر به زمان‌بندی اقدامات مربوط می‌شود، اما در عمل با میزان اعتماد دو طرف و نگرانی آن‌ها از دست دادن اهرم‌های چانه‌زنی ارتباط مستقیم دارد.

ایران چه می‌خواهد و آمریکا چه انتظاری دارد؟

بر اساس گزارش رویترز، تهران خواهان آن است که آمریکا پیش از آغاز گفت‌وگوهای اساسی درباره برنامه هسته‌ای، مجموعه‌ای از اقدامات را برای کاهش فشارها انجام دهد. لغو محاصره دریایی، آزادسازی دارایی‌های مسدودشده ایران، فراهم شدن امکان فروش نفت و پایان خصومت‌ها در جبهه‌های مختلف، از مهم‌ترین خواسته‌هایی است که منابع مطلع از مذاکرات مطرح کرده‌اند.

در مقابل، واشنگتن با اجرای یک‌جانبه این اقدامات موافق نیست. مقام‌های آمریکایی بر این باورند که کاهش فشارها باید همزمان با تعهدات مشخص ایران انجام شود و موضوع هسته‌ای نیز از همان مراحل ابتدایی توافق مورد بررسی قرار گیرد.

به گفته منابع رویترز، ایران در صورت تحقق خواسته‌های اولیه خود، آمادگی دارد مسیر عبور کشتی‌ها از تنگه هرمز را بازگشایی کند و پس از آن وارد مذاکرات مربوط به برنامه هسته‌ای شود.

با این حال، آمریکا چنین ترتیبی را نمی‌پذیرد و تأکید دارد که تعهدات هسته‌ای ایران، از جمله اقدامات قابل راستی‌آزمایی، نمی‌تواند به مرحله‌ای نامشخص در آینده موکول شود.

تنگه هرمز؛ برگ برنده‌ای که هیچ‌طرف نمی‌خواهد از دست بدهد

در این میان تنگه هرمز به یکی از مهم‌ترین محورهای چانه‌زنی تبدیل شده است. این آبراه راهبردی که نقش مهمی در انتقال نفت و انرژی جهان دارد، اکنون در مرکز اختلافات تهران و واشنگتن قرار گرفته است.

بر اساس گزارش رویترز، ایران بازگشایی مسیر کشتیرانی را به پایان محاصره دریایی و کاهش فشارهای اقتصادی آمریکا پیوند زده است. در مقابل، واشنگتن بر ضرورت برقراری عبور و مرور آزاد کشتی‌ها تأکید می‌کند.

منابع مطلع به رویترز گفته‌اند تهران همچنین خواهان آن است که نقش ایران در مدیریت عبور و مرور از این آبراه به رسمیت شناخته شود؛ مطالبه‌ای که می‌تواند مذاکرات را پیچیده‌تر کند.

اهمیت این اختلاف از آن جهت است که هر دو طرف، وضعیت تنگه هرمز را ابزاری مؤثر برای پیشبرد اهداف خود می‌دانند. ایران از موقعیت راهبردی این آبراه در مذاکرات بهره می‌گیرد و آمریکا نیز با ادامه محاصره دریایی تلاش می‌کند هزینه اقتصادی مقاومت تهران را افزایش دهد.

در چنین شرایطی، توافق بر سر بازگشایی تنگه هرمز بدون تعیین تکلیف اقدامات متقابل، دست‌کم در کوتاه‌مدت دشوار به نظر می‌رسد.

محاسبات متفاوت تهران و واشنگتن؛ زمان به سود کدام طرف است؟

رویترز در بخش دیگری از گزارش خود به محاسبات سیاسی دو طرف پرداخته و نوشته است که پس از نزدیک به ۹ ماه از آغاز جنگ، ایران و آمریکا همچنان تصور می‌کنند گذشت زمان می‌تواند موقعیت آن‌ها را تقویت کند.

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، فعلاً به جای گسترش حملات نظامی، ادامه فشار اقتصادی و محاصره دریایی را در اولویت قرار داده است. محاسبه واشنگتن این است که افزایش هزینه‌های اقتصادی، سرانجام ایران را به پذیرش بخشی از خواسته‌های آمریکا وادار خواهد کرد.

در سوی مقابل، مقام‌های ایرانی نیز حاضر نیستند با پذیرش شروط اولیه واشنگتن، مهم‌ترین اهرم‌های مذاکراتی خود را از دست بدهند. تهران بر این موضع پافشاری می‌کند که آمریکا باید پیش از انتظار برای دریافت امتیاز، گام‌هایی عملی برای کاهش فشارها بردارد.

این تفاوت نگاه باعث شده هر دو طرف همچنان به سیاست انتظار و حفظ فشار متقابل ادامه دهند؛ وضعیتی که می‌تواند به طولانی‌تر شدن مذاکرات و افزایش هزینه‌های اقتصادی و سیاسی بحران منجر شود.

میانجیگری عمان و قطر؛ دیپلماسی همچنان زنده است

با وجود اختلافات عمیق، مسیر دیپلماسی هنوز بسته نشده است. رویترز به نقل از مقام‌های اروپایی و منابع کشورهای حاشیه خلیج فارس گزارش داده که تلاش‌های میانجیگرانه عمان و قطر برای نزدیک کردن مواضع ایران و آمریکا همچنان ادامه دارد.

با این حال، ارزیابی منابع دیپلماتیک نشان می‌دهد فاصله میان انتظارات دو طرف به اندازه‌ای است که دستیابی به توافق، بدون انعطاف در برخی مواضع کنونی دشوار خواهد بود.

مقام‌های اروپایی نیز بر ضرورت گنجاندن موضوع هسته‌ای در مراحل اولیه توافق تأکید دارند و معتقدند نمی‌توان ابتدا درباره لغو محاصره و تحریم‌ها تصمیم گرفت و بررسی تعهدات هسته‌ای را به آینده موکول کرد.

همزمان برخی منابع هشدار داده‌اند که ادامه بن‌بست دیپلماتیک ممکن است خطر ازسرگیری درگیری‌های گسترده‌تر را افزایش دهد؛ احتمالی که با وجود تلاش کشورهای منطقه برای جلوگیری از تشدید بحران، همچنان مطرح است.

توافق در گرو یک تصمیم دشوار

آنچه از مجموع مواضع تهران و واشنگتن برمی‌آید، این است که مشکل مذاکرات صرفاً اختلاف بر سر مفاد یک توافق احتمالی نیست. مسئله اصلی، چگونگی عبور از مرحله‌ای است که هر طرف انتظار دارد دیگری ابتدا حسن نیت خود را با اقدامی عملی نشان دهد.

ایران رفع محاصره و فشار اقتصادی را شرط آغاز روندی جدی برای توافق می‌داند و آمریکا نیز بدون دریافت تضمین‌های قابل راستی‌آزمایی، حاضر به عقب‌نشینی از ابزارهای فشار نیست.

اکنون پرسش تعیین‌کننده این است که آیا میانجیگران می‌توانند راهکاری برای اجرای مرحله‌ای و متوازن تعهدات پیدا کنند یا اختلاف بر سر نخستین گام، بار دیگر فرصت دستیابی به توافق را از میان خواهد برد.

در شرایط کنونی، شاید دشوارترین بخش مذاکرات نه تعیین امتیازهایی باشد که هر طرف باید بدهد، بلکه رسیدن به توافقی درباره این باشد که چه کسی باید زودتر امتیاز بدهد.

بازتاب را در گوگل بیشتر ببینید

نظرات کاربران

نخستین دیدگاه را درباره این خبر ثبت کنید

0 دیدگاه ثبت دیدگاه

یادآوری: نشانی ایمیل منتشر نمی‌شود و دیدگاه‌های حاوی توهین، تهمت، افترا یا واژگان نامناسب تأیید نخواهند شد.

هنوز دیدگاهی ثبت نشده است

نظر شما می‌تواند شروع یک گفت‌وگوی سازنده باشد.

دیدگاهتان را بنویسید

از درج اطلاعات شخصی، شماره تماس و پیوندهای تبلیغاتی خودداری کنید.