دیدار پیشروی رهبران آمریکا، روسیه و چین در شنژن، در حالی برگزار میشود که جنگ ایران به یکی از چالشهای مهم سیاست خارجی واشنگتن تبدیل شده است. ترامپ به دنبال راهی برای پایان جنگ با دستاوردی قابل دفاع است، چین نگران تبعات اقتصادی بحران است و روسیه نیز تحولات خاورمیانه را با جنگ اوکراین پیوند میزند. اما آیا منافع متفاوت این سه قدرت میتواند به توافقی منجر شود که خواستههای تهران را نیز تأمین کند؟
به گزارش بازتاب؛ قرار است پنجشنبه ۲۸ آبان ۱۴۰۵، دونالد ترامپ، ولادیمیر پوتین و شی جینپینگ در حاشیه اجلاس همکاری اقتصادی آسیا و اقیانوسیه (APEC) در شنژن چین دیدار کنند. جنگ ایران، بحران اوکراین و کنترل تسلیحات هستهای از موضوعاتی هستند که انتظار میرود در این نشست مطرح شوند.
ترامپ؛ پایان جنگ بدون پذیرش شکست
برای ترامپ، ادامه جنگ ایران به مسئلهای پرهزینه تبدیل شده است. افزایش هزینههای نظامی، اختلال در بازار انرژی و فشارهای داخلی، کاخ سفید را به یافتن راهی برای خروج از بحران ترغیب کرده است.
واشنگتن به دنبال توافقی است که بتواند آن را موفقیتی در مهار برنامه هستهای ایران معرفی کند. در مقابل، جمهوری اسلامی ایران تأکید دارد که توقف حملات، رفع محاصره و ارائه تضمین برای جلوگیری از تکرار اقدامات نظامی باید بخش اصلی هر توافق باشد.
به همین دلیل، چالش ترامپ صرفاً متوقف کردن جنگ نیست؛ او باید میان خواستههای حداکثری واشنگتن و واقعیتهای سیاسی و امنیتی موجود راهحلی پیدا کند.
چین؛ اولویت با ثبات بازار انرژی
چین بیش از هر چیز نگران پیامدهای اقتصادی ادامه جنگ است. اختلال در تردد کشتیها از تنگه هرمز، افزایش قیمت انرژی و هزینه حملونقل، منافع اقتصادی پکن را تحت تأثیر قرار میدهد.
چین پیشتر همراه پاکستان طرحی برای کاهش تنشها ارائه کرده و بر ضرورت حل اختلافات از مسیر دیپلماسی تأکید داشته است.
با این حال، پکن در پی حفظ توازن میان روابط راهبردی با ایران، مناسبات تجاری با آمریکا و همکاری اقتصادی با کشورهای عربی منطقه است. بنابراین، احتمالاً نقش تسهیلکننده مذاکرات را ترجیح میدهد، بدون آنکه مسئولیت مستقیم توافقی پرهزینه را بر عهده بگیرد.
روسیه؛ جنگ ایران در سایه اوکراین
محاسبات مسکو متفاوت است. ادامه درگیری در خاورمیانه بخشی از توجه و ظرفیت نظامی آمریکا را از اوکراین منحرف کرده و افزایش قیمت نفت نیز میتواند به درآمدهای روسیه کمک کند.
از این منظر، پوتین لزوماً همان فوریتی را که چین برای پایان جنگ احساس میکند، ندارد. در مقابل، همکاری احتمالی روسیه در کاهش تنش میتواند به اهرمی برای چانهزنی با واشنگتن در پرونده اوکراین تبدیل شود.
با این حال، هنوز نشانه معتبری از توافق آمریکا و روسیه برای مبادله امتیاز میان دو پرونده ایران و اوکراین وجود ندارد.
گره اصلی توافق؛ اختلاف تهران و واشنگتن
مهمترین مانع پایان جنگ، اختلاف بر سر شرایط و ترتیب اجرای تعهدات است.
ایران خواهان توقف حملات، پایان محاصره بنادر، رفع فشارهای اقتصادی و تضمینهایی برای جلوگیری از تکرار تجاوز است. در مقابل، آمریکا تلاش میکند کاهش فشارها را به پذیرش محدودیتهای بیشتر در برنامه هستهای ایران مشروط کند.
تهران معتقد است مذاکره در شرایط تهدید نظامی و فشار اقتصادی نمیتواند متوازن باشد. واشنگتن نیز میخواهد پیش از پایان کامل فشارها، درباره تعهدات هستهای به نتیجه برسد.
این اختلاف نشان میدهد حتی توافق احتمالی ترامپ، پوتین و شی جینپینگ بر سر ضرورت پایان جنگ، بهتنهایی برای حل بحران کافی نخواهد بود.
روسیه و چین میتوانند زمینه مذاکرات را فراهم کنند، اما درباره حقوق هستهای، تعهدات امنیتی و شرایط پایان درگیریها، تصمیم نهایی بدون مشارکت جمهوری اسلامی ایران امکانپذیر نیست.
سه سناریو برای نشست شنژن
سناریوی نخست، تفاهم محدود: سه قدرت بر ضرورت کاهش تنش و حمایت از میانجیگری توافق میکنند، بدون آنکه چارچوب مشخصی برای پایان جنگ شکل بگیرد.
سناریوی دوم، آغاز مذاکرات جدی: نشست به ابتکاری برای توافق مرحلهای منجر میشود؛ توافقی که توقف حملات، رفع محاصره و تحریمها، تضمینهای امنیتی و مذاکرات هستهای را در بر بگیرد.
سناریوی سوم، نشست بدون نتیجه: اختلاف منافع سه قدرت و فاصله مواضع تهران و واشنگتن مانع پیشرفت میشود و دیدار به مواضع سیاسی و بیانیهای کلی محدود میماند.
آیا شنژن جنگ را پایان میدهد؟
نشست شنژن میتواند بر روند جنگ ایران تأثیر بگذارد، اما هنوز نشانهای از شکلگیری توافقی جامع وجود ندارد.
ترامپ به دنبال خروج آبرومندانه از جنگ است، چین کاهش هزینههای اقتصادی بحران را میخواهد و روسیه نیز منافع خود در رقابت با غرب را دنبال میکند. این اهداف الزاماً به یک نتیجه مشترک منتهی نمیشوند.
برای جمهوری اسلامی ایران، مسئله اصلی صرفاً توقف موقت درگیریها نیست، بلکه دستیابی به توافقی است که امنیت کشور، حقوق هستهای و رفع فشارهای تحمیلی را تضمین کند.
بنابراین، نشست شنژن ممکن است مسیر دیپلماسی را باز کند، اما پایان جنگ بیش از آنکه به تفاهم سه قدرت وابسته باشد، به تغییر محاسبات واشنگتن و رسیدن به توافقی قابل قبول برای تهران بستگی دارد.










نظرات کاربران
نخستین دیدگاه را درباره این خبر ثبت کنید
یادآوری: نشانی ایمیل منتشر نمیشود و دیدگاههای حاوی توهین، تهمت، افترا یا واژگان نامناسب تأیید نخواهند شد.
نظر شما میتواند شروع یک گفتوگوی سازنده باشد.