ناسا شهر ماه را میسازد/ پهپاد، ربات و نیروگاه هستهای در قطب جنوب
در حالی که رقابت فضایی میان واشنگتن و پکن وارد مرحلهای تازه شده، ناسا جزئیات برنامه بلندمدت خود برای ایجاد یک پایگاه نیمهدائمی در قطب جنوبی ماه را منتشر کرده است؛ طرحی شامل استفاده از رباتها، سامانههای انرژی هستهای و خورشیدی و حضور مستمر انسان روی سطح ماه در دهه آینده.
رقابت تازه فضایی میان آمریکا و چین
دولت آمریکا قصد دارد پیش از پایان دوره ریاستجمهوری دونالد ترامپ در سال ۲۰۲۹، بار دیگر فضانوردان آمریکایی را روی ماه فرود آورد. اما همزمان، چین نیز با سرعت در حال پیشبرد برنامههای فضایی خود است و اعلام کرده قصد دارد تا سال ۲۰۳۰ انسان را به سطح ماه بفرستد.
فشار رقابت با چین باعث شده ناسا تلاش کند نشان دهد همچنان در «رقابت جدید فضایی» پیشتاز است. چین همین هفته نیز گام تازهای در این مسیر برداشت و فضاپیمای «شنژو-۲۳» را به سمت ایستگاه فضایی «تیانگونگ» پرتاب کرد.
در سوی دیگر، ناسا در ماه مارس از یک برنامه ۲۰ میلیارد دلاری برای ساخت پایگاهی دائمی در قطب جنوب ماه تا سال ۲۰۳۲ خبر داده بود. جرد آیزاکمن، مدیر ناسا، روز سهشنبه اعلام کرد این پروژه نشان میدهد آمریکا «دیگر هرگز ماه را رها نخواهد کرد.»
چرا ماه اهمیت دارد؟
ایجاد پایگاه دائمی روی ماه فقط جنبه نمادین یا سیاسی ندارد. دانشمندان معتقدند چنین پایگاهی میتواند نقش مهمی در آینده اکتشافات فضایی ایفا کند. از جمله اهداف اصلی این پروژه میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
انجام آزمایشهای علمی پیشرفته در شرایط گرانش پایین
استخراج منابع ارزشمند از جمله آب یخزده (برای آشامیدن، تولید اکسیژن و سوخت موشکی)
آزمایش فناوریهای فضایی برای مأموریتهای آینده
تسهیل سفرهای آینده انسان به مریخ
به ویژه قطب جنوب ماه توجه زیادی را به خود جلب کرده است؛ زیرا دانشمندان معتقدند در این منطقه ذخایری از آب یخزده وجود دارد.
سه مرحله برای ساخت پایگاه ماه (Ignition Moon Base)
برنامه جدید ناسا در سه مرحله طراحی شده است.
مرحله نخست: اکتشاف رباتیک (تا سال ۲۰۲۹)
پیش از اعزام انسان، ناسا قصد دارد مجموعهای از فرودگرهای رباتیک و پهپادهای جهنده را به ماه بفرستد تا سطح آن را بررسی و نقشهبرداری کنند. این ماشینها قرار است شرایط سخت و ناهموار قطب جنوب ماه را ارزیابی کنند.
خودروهای مخصوصی نیز به ماه فرستاده میشوند که در آینده بتوانند فضانوردان را جابهجا کنند یا تجهیزات علمی و سامانههای ارتباطی را حمل کنند. ناسا اعلام کرده قرارداد ساخت این تجهیزات را به چند شرکت خصوصی واگذار کرده است.
نقش شرکت جف بزوس در پروژه ماه
شرکت «بلو اوریجین» متعلق به جف بزوس، بنیانگذار آمازون، فرودگر قمری «Endurance» را میسازد که باید توانایی فرود دقیق و هدایت کاملاً خودکار روی سطح ماه را داشته باشد. شرکتهای «Intuitive Machines» و «Astrobotic» نیز در این پروژه مشارکت دارند.
فرودگر «Griffin-۱» شرکت Astrobotic قرار است در دهانهای موسوم به «نوبیل» در نزدیکی قطب جنوب ماه فرود بیاید. این رباتها ابزارهای علمی ناسا را نیز حمل خواهند کرد؛ از جمله دوربینهای فوقدقیق و سامانههای مبتنی بر لیزر که به فرود ایمن فضاپیماها کمک میکنند.
به گفته کارلوس گارسیا-گالان، مدیر اجرایی برنامه پایگاه ماه، مرحله اکتشاف رباتیک تا سال ۲۰۲۹ ادامه خواهد داشت و شامل ۲۵ پرتاب فضایی و انتقال حدود چهار تُن محموله به سطح ماه میشود.
مرحله دوم: ساخت زیرساختهای انرژی (تا سال ۲۰۳۲)
در مرحله بعدی، ناسا قصد دارد زیرساختهای انرژی مورد نیاز برای حضور طولانیمدت انسان را ایجاد کند. این بخش شامل:
احداث سامانههای تولید برق خورشیدی
احداث رآکتورهای شکافت هستهای
وجود منبع پایدار انرژی برای روشن نگهداشتن تجهیزات، گرم کردن پایگاه و پشتیبانی از حیات فضانوردان ضروری است؛ به ویژه در شرایط سخت ماه که دما میتواند به شدت کاهش یابد.
مرحله سوم: حضور نیمهدائمی انسان
بر اساس برنامهریزی ناسا، تا سال ۲۰۳۲ انسانها باید بتوانند در اقامتگاههای «نیمهدائمی» روی ماه زندگی کنند. در کنار آن، ماهنوردهای پیشرفته نیز امکان سفرهای طولانی روی سطح سنگی ماه را برای فضانوردان فراهم خواهند کرد.
اما آیا این برنامه واقعبینانه است؟
با وجود جاهطلبیهای ناسا، بسیاری از کارشناسان معتقدند جدول زمانی اعلامشده بیش از حد خوشبینانه است. اگرچه آمریکا در مأموریت «آرتمیس ۲» موفق شد چهار فضانورد را در ماه آوریل به دور ماه بفرستد، اما هنوز چالشهای بزرگی بر سر راه فرود انسان بر سطح ماه وجود دارد.
مشکل اصلی؛ فضاپیمای فرود انسان
یکی از اصلیترین مشکلات، آماده نبودن فضاپیمایی است که بتواند فضانوردان را با امنیت کامل روی سطح ماه فرود آورد. ناسا برای این بخش به شرکت اسپیسایکس متعلق به ایلان ماسک وابسته است. این شرکت قراردادی برای ساخت سامانه «Starship Human Landing System» امضا کرده، اما پروژه استارشیپ تاکنون با تأخیرها و مشکلات فنی متعددی روبهرو بوده است.
سایمون باربر، دانشمند علوم قمری در دانشگاه آزاد بریتانیا، به بیبیسی گفته است: «مهمترین مانع فعلی، رساندن فضانوردان به سطح ماه است. اگر چین زودتر به ماه برسد، اصلاً تعجب نخواهم کرد.» به گفته او، ناسا در توسعه سامانه فرود انسانی با مشکلات متعددی مواجه بوده و همین موضوع میتواند جدول زمانی آمریکا را عقب بیندازد.
سیاست؛ عامل پنهان پروژه ماه
برخی کارشناسان معتقدند علاوه بر اهداف علمی، انگیزههای سیاسی نیز نقش مهمی در سرعت گرفتن پروژه ماه دارند. باربر معتقد است ناسا در شرایطی قرار گرفته که باید نشان دهد برنامه مشخص و فعالی برای آینده ماه دارد.
او میگوید: «به نظر میرسد ناسا احساس میکند مجبور است نشان دهد برنامه دارد و در مسیر پیشرفت است؛ بنابراین پشت این پروژه، فشار سیاسی قابلتوجهی هم وجود دارد.»
رقابت فضایی در دوران جنگ سرد یکی از مهمترین عرصههای رقابت ژئوپولیتیک میان آمریکا و شوروی بود. اکنون بسیاری معتقدند رقابت میان آمریکا و چین بر سر ماه، نسخه مدرن همان نبرد قدیمی است.
آینده حضور انسان روی ماه
با وجود تمام چالشها، برنامه ناسا نشان میدهد آمریکا همچنان ماه را یکی از مهمترین اهداف راهبردی خود در فضا میداند. اگر این پروژه طبق برنامه پیش برود، انسان پس از دههها بار دیگر نه فقط برای سفرهای کوتاه، بلکه برای اقامت طولانیمدت به ماه بازخواهد گشت.
به گزارش فرارو، پایگاهی که ناسا در ذهن دارد، میتواند به سکوی پرتاب نسل بعدی مأموریتهای فضایی تبدیل شود؛ از استخراج منابع در ماه گرفته تا سفرهای احتمالی انسان به مریخ. اما اینکه آیا آمریکا واقعاً میتواند پیش از چین به این اهداف برسد یا نه، پرسشی است که پاسخ آن احتمالاً در سالهای آینده مشخص خواهد شد.
