مسئله پنهان ورزش شهری تهران؛ سالن‌های ورزشی شهرداری پیر شده‌اند

مدیرعامل سازمان ورزش شهرداری تهران از فرسوده شدن بخشی از مجموعه‌های ورزشی پایتخت خبر داده است. برای بخشی از شهروندان تهران، مجموعه ورزشی شهرداری تنها گزینه‌ای است که امکان ورزش منظم با هزینه قابل تحمل را فراهم می‌کند. وقتی این سالن‌ها و زمین‌ها فرسوده می‌شوند، خانواده برخوردار می‌تواند به باشگاه خصوصی برود، اما شهروندی که بودجه محدود دارد ممکن است اساساً ورزش را از برنامه خود حذف کند. از همین رو فرسودگی زیرساخت ورزشی در نهایت می‌تواند از مسئله فنی ساختمان به مسئله‌ای درباره نابرابری سلامت تبدیل شود.

بازتاب ـ حسین اوجاقی، مدیرعامل سازمان ورزش شهرداری تهران، در ۱۹ مرداد گفته بخشی از زیرساخت‌های ورزش پایتخت به سمت فرسودگی می‌رود و سازمان در حال اجرای برنامه‌هایی برای بازسازی و توسعه مجموعه‌هاست. او همچنین گفته ۳۲ مجموعه ورزشی در جریان جنگ اخیر آسیب دیده‌اند و نیاز به رسیدگی دارند.

فرسودگی معمولاً تدریجی است و به همین دلیل دیر دیده می‌شود. کف سالن آسیب می‌بیند، تهویه ضعیف‌تر می‌شود، تجهیزات عمر خود را از دست می‌دهند و تاسیسات نیاز بیشتری به تعمیر پیدا می‌کنند. اگر این مشکلات در مراحل اولیه رفع نشوند، هزینه بازسازی در آینده چند برابر خواهد شد.

در مدیریت شهری این مفهوم با عنوان بدهی نگهداری شناخته می‌شود. شهری که تعمیر امروز را عقب می‌اندازد، در واقع هزینه بزرگ‌تری برای آینده ایجاد می‌کند.

این مسئله در تهران به دلیل قیمت زمین اهمیت بیشتری دارد. ساخت سالن تازه در بسیاری از مناطق بسیار گران‌تر از حفظ مجموعه‌ای است که شهر از قبل مالک آن است. بنابراین نگهداری دارایی موجود می‌تواند از نظر اقتصادی موثرتر از تمرکز دائمی بر پروژه تازه باشد.

با این حال پروژه جدید اغلب مزیت سیاسی و رسانه‌ای بیشتری دارد. افتتاح ساختمان دیده می‌شود، اما تعمیر موتورخانه یا سقف سالن کمتر به چشم می‌آید. نتیجه آن ممکن است انباشته شدن مشکلات در مجموعه‌های قدیمی باشد.

توزیع جغرافیایی امکانات نیز مسئله مهمی است. تعداد کل سالن‌های تهران تصویر دقیقی از دسترسی شهروند نمی‌دهد. اگر چند مجموعه در یک منطقه متمرکز باشند و محله‌ای دیگر گزینه محدودی داشته باشد، میانگین شهری می‌تواند گمراه‌کننده باشد.

افزایش سالمندی جمعیت نیز طراحی این مراکز را مهم‌تر خواهد کرد. ورزش آینده تهران فقط فوتبال و بدنسازی جوانان نیست. تمرین سبک، توانبخشی، استخر مناسب و محیط بدون مانع برای سالمندان تقاضای بیشتری خواهد داشت.

بازسازی یک مجموعه قدیمی می‌تواند فرصتی باشد تا ساختمان برای این جمعیت جدید سازگار شود. مدل اقتصادی بهره‌برداری نیز باید تعادل ظریفی ایجاد کند. تعرفه بسیار پایین ممکن است منابع کافی برای نگهداری تولید نکند و تعرفه بسیار بالا شهروند کم‌درآمد را حذف می‌کند.

واگذاری بهره‌برداری به بخش خصوصی نیز تنها زمانی مفید است که قرارداد روشن باشد. سقف قیمت، تعهد تعمیر، ساعت عمومی و استاندارد ایمنی باید تعریف شود تا دارایی عمومی عملاً به باشگاه خصوصی گران تبدیل نشود.

ورزش شهری معمولاً در رقابت با حمل‌ونقل، پسماند و پروژه‌های عمرانی بودجه کمتری دریافت می‌کند، اما بی‌تحرکی خود هزینه سلامت ایجاد می‌کند. سرمایه‌گذاری در سالن محله‌ای می‌تواند در بلندمدت بخشی از هزینه بیماری‌های مرتبط با سبک زندگی را کاهش دهد.

فضای ورزشی همچنین کارکرد اجتماعی دارد و از معدود مکان‌هایی است که افراد با سن و درآمد متفاوت در یک محیط عمومی کنار هم قرار می‌گیرند.

اگر چنین فضایی فرسوده شود، چیزی بیشتر از چند متر کفپوش از دست می‌رود. شهر بخشی از زیرساختی را از دست می‌دهد که امکان سبک زندگی سالم را برای کسانی فراهم می‌کند که قادر نیستند آن را از بازار خصوصی بخرند.