فصل برداشت و قیمت برنج؛ چرا کاهش عمده‌فروشی به سفره مصرف‌کننده نمی‌رسد؟

بازتاب– فصل برداشت برنج ایرانی معمولاً دوره‌ای است که انتظار افزایش عرضه و کاهش قیمت شکل می‌گیرد. فعالان عمده‌فروشی طی هفته گذشته از کاهش ۲۰ تا ۲۵ درصدی بخشی از قیمت‌ها سخن گفته‌اند و برای برنج هاشمی، نرخ‌هایی حدود ۴۳۰ تا ۴۴۰ هزار تومان در عمده‌فروشی اعلام شده است.

اما قیمت‌های میدانی خرده‌فروشی همچنان در بسیاری از انواع محبوب به محدوده ۴۵۰ تا بیش از ۵۰۰ هزار تومان می‌رسد. گزارش تازه درباره بازار نیز افزایش تولید امسال را مطرح کرده است.

چرا برداشت بیشتر بلافاصله به برنج ارزان‌تر در فروشگاه تبدیل نمی‌شود؟

پاسخ این است که فروشنده ممکن است موجودی خود را چند هفته یا چند ماه قبل با قیمت بالاتری خریده باشد. اگر قیمت عمده امروز کاهش یابد، فروش فوری موجودی قبلی با نرخ جدید می‌تواند زیان ایجاد کند. این همان «چسبندگی قیمت» است؛ قیمت خرده‌فروشی در مسیر نزولی معمولاً با تأخیر بیشتری حرکت می‌کند.

از طرفی «برنج ایرانی» یک محصول همگن نیست. رقم، منطقه، کشت اول و دوم، میزان شکستگی، عطر، کهنگی و شیوه فرآوری روی قیمت اثر دارد. بنابراین مقایسه قیمت هاشمی عمده‌فروشی با طارم ممتاز بسته‌بندی‌شده فروشگاهی بدون یکسان کردن کیفیت می‌تواند گمراه‌کننده باشد.

بهترین راه فهم بازار، انتشار یک «نردبان قیمت» است:

اگر این پنج عدد هفتگی منتشر شوند، می‌توان دید افزایش حاشیه در کدام مرحله رخ می‌دهد.

سیاست واردات برنج معمولاً تحت تأثیر حمایت از برداشت داخلی قرار می‌گیرد. محدودیت بیش از حد واردات در فصل تولید می‌تواند از کشاورز حمایت کند، اما اگر عرضه داخلی کمتر از نیاز باشد، فشار قیمت به مصرف‌کننده منتقل می‌شود.

سیاستگذار باید میان دو گروه واقعی تعادل ایجاد کند: کشاورزی که نمی‌خواهد محصولش زیر قیمت تمام‌شده فروخته شود و خانواده‌ای که برنج بخش ثابت سبد غذایی اوست.

اگر تولید ۱۵۰ تا ۲۰۰ هزار تن بیشتر شود، باید اثر مثبتی بر عرضه داشته باشد، اما هزینه کود، آب، دستمزد، برداشت، شالیکوبی و حمل نیز نسبت به سال قبل افزایش یافته است. بنابراین «محصول بیشتر» ممکن است صرفاً بخشی از افزایش هزینه را خنثی کند.

قیمت چند روز نخست برداشت برای داوری کافی نیست. ورود تدریجی محصول تازه، تخلیه انبار محصول قدیمی و مشخص شدن میزان واقعی تولید زمان می‌برد. اگر چند هفته پس از اوج برداشت قیمت عمده پایین بماند اما خرده‌فروشی تغییر نکند، آن‌وقت بررسی حاشیه توزیع اهمیت بیشتری پیدا خواهد کرد.