شخصیت انسان ثابت نیست؛ تغییرات پنج ویژگی اصلی در طول عمر

شاید حس کنید ویژگی‌های شخصیتی‌تان ثابت می‌ماند، اما داده‌های حدود ۱۶۷ هزار نفر نشان می‌دهد ویژگی‌های اصلی شخصیت در طول عمر تغییرات چشمگیری دارند.

هراکلیتوس، فیلسوف یونان باستان، بیش از ۲۵۰۰ سال پیش می‌گفت هیچ انسانی نمی‌تواند دو بار در یک رودخانه قدم بگذارد؛ زیرا هم رودخانه و هم خود انسان در گذر زمان تغییر می‌کنند. اکنون، پژوهشی تازه نشان می‌دهد این ایده‌ی باستانی درباره‌ی شخصیت انسان هم تا حد زیادی درست است؛ چراکه ویژگی‌های شخصیتی ما در طول زندگی ثابت نمی‌مانند و به‌تدریج تغییر می‌کنند.

مدل پنج‌عاملی شخصیت؛ ابزار سنجش روان‌شناسان

روان‌شناسان برای مطالعه‌ی شخصیت انسان، اغلب از مدل پنج‌عاملی شخصیت (FFM) یا همان بیگ‌فایو (Big Five) استفاده می‌کنند که پنج ویژگی اصلی را بررسی می‌کند:

مدل پنج‌عاملی شخصیت، با وجود برخی انتقادها، همچنان یکی از چارچوب‌های معتبر برای پژوهش درباره‌ی شخصیت انسان به شمار می‌رود.

آیا شخصیت واقعاً تغییر می‌کند؟

برخی پژوهش‌های پیشین نشان داده‌اند که این پنج ویژگی در آزمون‌هایی که در طول زندگی تکرار می‌شوند، کاملاً ثابت باقی نمی‌مانند. همین موضوع پرسشی اساسی را مطرح کرده است:

آیا این تغییرات نشان‌دهنده‌ی ضعف و نامطمئن‌بودن آزمون‌های شخصیت هستند، یا اینکه شخصیت انسان برخلاف تصور قدیمی، آن‌قدرها هم ثابت و تغییرناپذیر نیست؟

باور عمومی؛ شخصیت پایدارترین بخش زندگی

در مطالعه‌ی تازه، پژوهشگران ۸۸۷ نفر از ساکنان ایالات متحده را درباره‌ی جنبه‌های مختلف زندگی‌شان، از جمله ویژگی‌های شخصیتی، سلامت جسمی، عزت‌نفس، رضایت از زندگی، وضعیت مالی و میزان تعاملات اجتماعی، بررسی کردند.

در مجموع، بیشتر افراد ویژگی‌های پنج‌گانه‌ی بزرگ شخصیت را پایدارترین بخش زندگی خود می‌دانستند. آنها می‌پذیرفتند که زندگی‌شان پر از فراز و نشیب، تغییرات و تجربه‌های متفاوت بوده است، اما باور داشتند هسته‌ی اصلی شخصیت‌شان در طول زمان ثابت باقی مانده است.

تغییرات ناملموس؛ آنچه علم می‌گوید

با این حال، داده‌های جمع‌آوری‌شده از ۱۶۷ هزار نفر نشان می‌دهد که شخصیت انسان به‌تدریج و به‌صورت ناملموس تغییر می‌کند.

برای مثال:

برون‌گرایی ممکن است با افزایش سن کاهش یابد.

باوجدانی (نظم و مسئولیت‌پذیری) معمولاً با افزایش سن افزایش می‌یابد.

روان‌رنجوری (اضطراب و نوسانات خلقی) اغلب در طول عمر کاهش می‌یابد.

این تغییرات اگرچه آهسته و تدریجی هستند، اما در طول چند دهه می‌توانند چشمگیر باشند.

این پژوهش نشان می‌دهد که شخصیت انسان، برخلاف تصور رایج، یک لنگر ثابت نیست، بلکه موجودی پویا و در حال تحول است که تحت تأثیر تجربیات زندگی، مسئولیت‌های جدید و افزایش سن، به‌تدریج تغییر شکل می‌دهد.

پس شاید هراکلیتوس درست می‌گفت: نه فقط رودخانه، که خود ما نیز هرگز دوبار در آن قدم نمی‌گذاریم.

زومیت