در طرح تازه کرمان، کارتهای آزاد جایگاهها محدود و سهمیه اضطراری پنجهزارتومانی به کارت شخصی خودرو منتقل میشود. دولت میگوید مجموع سهمیه تغییر نمیکند، اما تجربه قبلی شهر نشان میدهد دسترسی مسافران، خودروهای غیربومی و گروههای خاص همچنان مسئله اصلی است.
از ابتدای مرداد، ساختار دسترسی به بنزین در کرمان تغییر میکند؛ سهمیههای ۱۵۰۰ و ۳۰۰۰ تومانی باقی میماند و یک لایه اضطراری ۵۰۰۰ تومانی نیز روی کارت شخصی قرار میگیرد. هدف اعلامی، کاهش صف و مقابله با قاچاق است، اما سابقه محدودسازی کارت جایگاهها در کرمان نشان داده است که هر تغییر فنی، بدون حل مسئله خودروهای غیربومی و دسترسی اضطراری، میتواند بازار غیررسمی و سردرگمی تازه ایجاد کند.
چه چیزی از ابتدای مرداد تغییر میکند؟
بر اساس جزئیات منتشرشده، قرار است در کرمان سه سطح دسترسی به بنزین روی کارت شخصی خودرو تعریف شود:
نخست، سهمیه عادی با نرخ ۱۵۰۰ تومان که امکان ذخیره آن تا سقف مقرر وجود دارد.
دوم، سهمیه ۳۰۰۰ تومانی که طبق جزئیات اعلامشده، قابلیت انتقال نامحدود به ماههای بعد ندارد.
سوم، سهمیه اضطراری با نرخ ۵۰۰۰ تومان که جایگزین بخشی از دسترسی رانندگان به کارت آزاد جایگاه میشود و ذخیرهشدنی نیست.
مقامهای مرتبط تأکید کردهاند مجموع سهمیه تغییر نکرده و اصلاح اصلی در شیوه دسترسی است. بنابراین، طرح فعلی را نباید بدون سند به معنای افزایش عمومی قیمت بنزین برای همه مصرفکنندگان معرفی کرد.
بااینحال، ورود نرخ سوم به کارت شخصی باعث میشود هزینه مصرف مازاد برای راننده شفافتر و مستقیمتر شود؛ موضوعی که میتواند رفتار مصرفی و میزان استفاده از کارتهای شخصی را تغییر دهد.
هدف طرح چیست؟
اهداف اعلامشده شامل کاهش صف جایگاهها، کنترل مصرف، شفافشدن توزیع سوخت و مقابله با قاچاق است. انتقال سهمیه اضطراری به کارت شخصی میتواند امکان ردیابی دقیقتر مقدار مصرف هر خودرو را فراهم کند.
برخی کارشناسان در گفتوگو با مهر، حذف یا کاهش کارتهای آزاد جایگاه و اتصال مصرف به ابزارهای بانکی یا هویتی را راهی برای افزایش شفافیت دانستهاند. این دیدگاه یک پیشنهاد کارشناسی است و اثربخشی آن هنوز با نتایج اجرایی طرح کرمان اثبات نشده است.
برای سنجش موفقیت طرح باید مشخص شود پس از اجرا، مصرف غیرعادی، صف جایگاهها و شکایت رانندگان واقعاً کاهش یافته یا فقط مسیر تهیه سوخت تغییر کرده است.
کرمان پیشتر نیز محدودسازی کارتهای آزاد جایگاهها را تجربه کرده است. گزارش ها در اواخر خرداد از صفهای طولانی، دشواری سوختگیری خودروهای غیربومی و شکلگیری عرضه غیررسمی سوخت خبر داده بودند.
این سابقه اهمیت دارد؛ زیرا نشان میدهد محدودکردن یک ابزار دسترسی، بدون پیشبینی جایگزین ساده و فراگیر، الزاماً به کاهش مسئله منجر نمیشود. در برخی شرایط، کمبود دسترسی رسمی میتواند تقاضا را به بازار غیررسمی منتقل کند.
طرح جدید احتمالاً برای رفع همین نقص طراحی شده است: سهمیه اضطراری بهجای آنکه صرفاً در کارت جایگاه باشد، روی کارت شخصی خودرو فعال میشود. بااینحال، باید دید خودروهایی که کارت آنها مفقود، معیوب یا هنوز صادر نشده است چگونه سوخت دریافت میکنند.
تکلیف مسافران و خودروهای غیربومی چیست؟
کرمان استانی پهناور و مسیر عبور سفرهای بیناستانی است. رانندگان غیربومی ممکن است بهدلیل ناآگاهی از طرح، نداشتن کارت فعال یا مصرفشدن سهمیه شخصی با مشکل روبهرو شوند.
پرسشهای کلیدی هنوز نیازمند پاسخ روشناند:
- آیا سهمیه اضطراری برای همه خودروهای کشور در جایگاههای کرمان فعال است؟
- در صورت خرابی یا مفقودی کارت، راننده از چه مسیر رسمی سوخت میگیرد؟
- خودروهای اجارهای، سازمانی و عمومی مشمول چه ترتیبی هستند؟
- آیا برای موتورسیکلتها و وسایل کشاورزی سازوکار جداگانه وجود دارد؟
- جایگاهها در شرایط اختلال سامانه چه راهکار پشتیبانی دارند؟
آیا قیمت بنزین افزایش یافته است؟
در مرحله اعلامشده، سهمیههای پایه ۱۵۰۰ و ۳۰۰۰ تومانی حفظ شدهاند. نرخ ۵۰۰۰ تومان به لایه اضطراری یا مصرف مازاد مربوط است. بنابراین، عبارت «بنزین همه مردم پنجهزار تومان شد» نادرست خواهد بود.
با این حال، اثر واقعی بر هزینه رانندگان به میزان سهمیه قابل استفاده، مصرف ماهانه و دسترسی آنها به کارت شخصی بستگی دارد. رانندهای که مصرفش در محدوده دو سهمیه نخست است، تغییر مستقیمی در نرخ پرداختی خود نمیبیند. راننده پرمصرف یا فردی که پیشتر از کارت جایگاه استفاده میکرد، ممکن است سهم بیشتری از مصرف خود را با نرخ سوم تأمین کند.
آیا این طرح مقدمه اجرای کشوری است؟
انتشار جزئیات اجرای استانی میتواند این گمان را ایجاد کند که کرمان محل آزمایش یک سیاست گستردهتر است. اما تا زمان اعلام رسمی دولت یا شرکت ملی پخش، تعمیم قطعی طرح به سراسر کشور قابل تأیید نیست.
ایسنا پیشتر از تصمیمهایی برای اصلاح ساختار توزیع بنزین بدون افزایش نرخ دو سهمیه اصلی خبر داده بود. در آن گزارش نیز استفاده بیشتر از کارت شخصی و تعریف نرخ بالاتر برای مصرف اضطراری یا آزاد مطرح شده بود. این سابقه نشان میدهد طرح کرمان با جهتگیری عمومی سیاست سوخت ارتباط دارد، اما زمان و دامنه اجرای ملی هنوز نیازمند اعلام رسمی است.
به نظر می رسد کرمان میتواند به یک آزمون اجرایی برای ارزیابی مدل جدید تبدیل شود، نه اینکه «طرح قطعاً بهزودی در سراسر کشور اجرا خواهد شد».
نظرات کاربران
نخستین دیدگاه را درباره این خبر ثبت کنید
یادآوری: نشانی ایمیل منتشر نمیشود و دیدگاههای حاوی توهین، تهمت، افترا یا واژگان نامناسب تأیید نخواهند شد.
نظر شما میتواند شروع یک گفتوگوی سازنده باشد.