اروپا با مخازن نیمه‌خالی به استقبال زمستان می‌رود؛ گاز ۱۵۰ درصد گران‌تر از پارسال

اروپا در آستانه فصل سرد با معادله‌ای پیچیده در بازار انرژی روبه‌رو شده است؛ ذخایر گازی که پایین‌تر از سطح معمول قرار دارند، قیمت‌هایی که همچنان در محدوده‌های بالا نوسان می‌کنند و رقابتی فشرده برای پر کردن مخازن پیش از آغاز دوره اوج مصرف زمستانی. مجموعه این عوامل، بار دیگر امنیت انرژی را به یکی از نگرانی‌های اصلی اقتصاد اروپا تبدیل کرده است.

به گزارش بازتاب، داده‌های Gas Infrastructure Europe نشان می‌دهد مخازن گاز اتحادیه اروپا در حال حاضر حدود ۶۹ درصد پر هستند؛ رقمی که در مقایسه با متوسط حدود ۸۵ درصدی پنج سال گذشته در همین مقطع، از شکافی قابل توجه حکایت دارد.

اختلاف ۱۶ واحد درصدی ذخایر در ماه‌های گرم سال ممکن است در نگاه نخست چندان نگران‌کننده به نظر نرسد، اما اهمیت واقعی آن زمانی آشکار می‌شود که دمای هوا کاهش یابد و مصرف گاز برای گرمایش خانه‌ها، تولید برق و فعالیت صنایع افزایش پیدا کند.

مخازن زیرزمینی گاز عملاً نقش «ضربه‌گیر» بازار انرژی اروپا را بازی می‌کنند. این مخازن در ماه‌های کم‌مصرف پر می‌شوند تا در فصل سرد، زمانی که تقاضا افزایش می‌یابد یا عرضه با اختلال مواجه می‌شود، بخشی از نیاز بازار را تأمین کنند. هرچه اروپا با ذخایر کمتری وارد زمستان شود، وابستگی آن به واردات مستمر و شرایط بازار جهانی بیشتر خواهد شد.

اهمیت موضوع زمانی بیشتر می‌شود که وضعیت آلمان و هلند در نظر گرفته شود. این دو کشور در مجموع حدود ۳۵ درصد ظرفیت ذخیره‌سازی گاز اتحادیه اروپا را در اختیار دارند و سطح ذخایر آنها نیز کمتر از میانگین معمول گزارش شده است. بنابراین هرگونه عقب‌ماندگی در پر شدن مخازن این دو بازار می‌تواند بر توازن عرضه و تقاضا در بخش بزرگی از اروپا اثر بگذارد.

چالش اروپا در سال جاری صرفاً به میزان ذخایر محدود نمی‌شود. هزینه خرید انرژی نیز افزایش چشمگیری داشته است. قیمت معیار گاز اروپا به حدود ۸۱ یورو به ازای هر مگاوات‌ساعت رسیده؛ سطحی که براساس داده‌های موجود تقریباً ۱۵۰ درصد بیشتر از یک سال قبل است.

فشار افزایش قیمت تنها به بازار گاز محدود نمانده است. در همین دوره، قیمت بنزین در اتحادیه اروپا حدود ۲۴ درصد و دیزل نزدیک به ۳۸ درصد نسبت به سال گذشته افزایش یافته و هزینه سوخت جت نیز بیش از دو برابر شده است.

با این حال، اثر اقتصادی افزایش قیمت گاز با جهش قیمت نفت و فرآورده‌های نفتی تفاوت مهمی دارد. رشد قیمت نفت معمولاً با فاصله‌ای نسبتاً کوتاه وارد قیمت بنزین و گازوئیل می‌شود و در صورت عقب‌نشینی بازار جهانی، امکان کاهش سریع‌تر آن نیز وجود دارد. اما بالا ماندن قیمت گاز می‌تواند آثار عمیق‌تر و ماندگارتری بر اقتصاد داشته باشد.

گاز طبیعی نه‌تنها برای گرمایش ساختمان‌ها، بلکه در تولید برق و صنایع انرژی‌بری مانند پتروشیمی، کود شیمیایی، شیشه، فولاد و بسیاری از زنجیره‌های تولید صنعتی نقش مهمی دارد. افزایش پایدار هزینه گاز می‌تواند به افزایش بهای تمام‌شده کالاها، کاهش حاشیه سود صنایع و در نهایت فشار تازه بر تورم منجر شود.

به همین دلیل تحولات بازار گاز تنها یک موضوع مرتبط با شرکت‌های انرژی نیست و بانک مرکزی اروپا نیز مسیر قیمت‌ها را با حساسیت دنبال می‌کند. بازگشت فشارهای انرژی می‌تواند روند کاهش تورم را دشوارتر کرده و تصمیم‌گیری درباره سیاست‌های پولی و نرخ بهره را پیچیده‌تر کند.

همه‌چیز به هوای زمستان بستگی دارد

سناریوی پیش‌روی اروپا تا حد زیادی به شرایط آب‌وهوایی ماه‌های آینده وابسته است. یک زمستان نسبتاً گرم می‌تواند مصرف گاز را محدود کرده و اجازه دهد ذخایر موجود بدون فشار شدید تا پایان فصل سرد دوام بیاورند.

اما در صورت وقوع دوره‌های طولانی سرمای شدید، میزان برداشت از مخازن می‌تواند به سرعت افزایش یابد. در چنین شرایطی، مسئله فقط تأمین گاز زمستان امسال نخواهد بود؛ اروپا ممکن است در ابتدای سال ۲۰۲۷ با ذخایری بسیار پایین وارد فصل تزریق گاز شود و برای پر کردن دوباره مخازن در تابستان آینده ناچار به رقابت شدیدتری در بازار جهانی LNG شود.

این رقابت می‌تواند خود به افزایش دوباره قیمت‌ها منجر شود؛ به‌ویژه اگر هم‌زمان تقاضای کشورهای آسیایی برای گاز طبیعی مایع افزایش یابد یا اختلال تازه‌ای در مسیرهای تأمین انرژی ایجاد شود.

از همین رو، پرسش اصلی بازار انرژی اروپا دیگر صرفاً این نیست که «قیمت گاز چقدر خواهد بود؟»؛ مسئله مهم‌تر این است که اروپا پیش از نخستین موج سرمای جدی زمستان چه میزان گاز در اختیار خواهد داشت و برای حفظ این ذخایر چه هزینه‌ای باید بپردازد.

در هفته‌ها و ماه‌های آینده، سرعت تزریق گاز به مخازن، وضعیت واردات LNG و البته پیش‌بینی‌های هواشناسی سه متغیر تعیین‌کننده خواهند بود. هرچه فاصله ذخایر با میانگین تاریخی بیشتر باقی بماند، حاشیه امن اروپا برای عبور از زمستان نیز محدودتر خواهد شد.