بارش بیشتر شد، بحران تمام نشد؛ نقشه نابرابر آب ایران

آخرین آمارها می‌گویند ۶۲ درصد ظرفیت سدهای مهم کشور پر شده و حجم آب موجود در مخازن نسبت به سال گذشته ۳۸ درصد افزایش یافته است. این اعداد در نگاه نخست امیدوارکننده‌اند، اما شش سد هنوز کمتر از ۱۰ درصد آب دارند. تفاوت بزرگ میان مخازن نشان می‌دهد «میانگین ملی» نمی‌تواند به‌تنهایی وضعیت آب هر شهر و استان را توضیح دهد.

بازتاب– بر اساس داده‌های شرکت مدیریت منابع آب ایران تا ۲۴ تیر ۱۴۰۵، از ابتدای سال آبی ۴۵.۳۳ میلیارد مترمکعب آب وارد مخازن سدهای کشور شده است؛ رقمی که نسبت به دوره مشابه سال گذشته ۷۶ درصد افزایش نشان می‌دهد.

حجم آب موجود در مخازن به ۳۲.۲۱ میلیارد مترمکعب رسیده و ۶۲ درصد ظرفیت سدهای مهم کشور پر شده است. این حجم نسبت به ۲۳.۳۸ میلیارد مترمکعب سال قبل، حدود ۳۸ درصد افزایش یافته است. میزان بارش تجمعی کشور نیز ۲۳۶ میلی‌متر اعلام شده که با متوسط بلندمدت برابر است و از بارش دوره مشابه سال گذشته بیشتر است.

این آمار نشان می‌دهد وضعیت کلی مخازن در مقایسه با سال گذشته بهتر شده است. بااین‌حال، بهترشدن متوسط کشور به معنای پایان تنش آبی نیست.

سد پُر در یک حوضه، مشکل سد خالی را حل نمی‌کند

آب برخلاف بسیاری از کالاها به‌سادگی از نقطه‌ای به نقطه دیگر منتقل نمی‌شود. هر سد در یک حوضه آبریز مشخص قرار دارد و به شبکه‌ها، شهرها، زمین‌های کشاورزی یا صنایع معینی خدمات می‌دهد.

ممکن است یک سد در غرب کشور کاملاً پر باشد، اما شهری در شرق یا مرکز کشور همچنان با کمبود آب مواجه شود. انتقال آب میان حوضه‌ای نیز به خطوط انتقال، ایستگاه‌های پمپاژ، انرژی، بودجه و ملاحظات محیط‌زیستی نیاز دارد.

بنابراین اعلام پرشدگی ۶۲ درصدی بدون ارائه نقشه حوضه‌ای، می‌تواند تصویری ناقص ایجاد کند.

شش سد همچنان در وضعیت بسیار کم‌آب

طبق آخرین گزارش، سدهای لار، دوستی، طرق، پانزده خرداد، بارزو و ساوه کمتر از ۱۰ درصد پرشدگی دارند. در مقابل، سدهای نهند، آزادی و ایلام به پرشدگی ۱۰۰ درصدی رسیده‌اند.

همین اختلاف نشان می‌دهد که وضعیت آب کشور دوگانه است: بخشی از مخازن از بارش‌های اخیر بهره برده‌اند، اما برخی حوضه‌ها همچنان با کمبود جدی روبه‌رو هستند.

حتی پرشدگی ۱۰۰ درصدی نیز الزاماً به معنای امنیت پایدار آب نیست. ظرفیت سد، سرعت مصرف، تبخیر، کیفیت آب، رسوب‌گذاری و میزان نیاز پایین‌دست تعیین می‌کنند ذخیره موجود تا چه زمانی کافی خواهد بود.

ورودی بیشتر، خروجی هم بیشتر شده است

در کنار رشد ۷۶ درصدی ورودی مخازن، خروجی سدها نیز نسبت به سال گذشته ۱۹ درصد افزایش یافته است.

افزایش خروجی می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد: تأمین آب شرب، رهاسازی برای کشاورزی، تولید برق‌آبی، مدیریت ایمنی سد یا پاسخ به نیازهای محیط‌زیستی. بنابراین برای ارزیابی واقعی ذخایر، تنها دانستن میزان ورودی کافی نیست؛ باید سرعت برداشت و تعهدات مصرف نیز مشخص باشد.

عددی که مردم بیشتر به آن نیاز دارند

برای یک خانواده، دانستن درصد پرشدگی کل سدهای کشور پاسخ کاملی به این پرسش نیست که آیا آب محله یا شهرش در تابستان پایدار خواهد ماند.

شرکت‌های آب منطقه‌ای و آبفا باید برای هر کلان‌شهر اطلاعات روشن‌تری منتشر کنند:

• منابع اصلی تأمین آب شهر کدام‌اند؟
• ذخیره قابل‌استفاده هر منبع چقدر است؟
• مصرف روزانه در روزهای گرم به چه رقمی می‌رسد؟
• سهم آب زیرزمینی چه میزان است؟
• در چه شرایطی افت فشار یا محدودیت اعمال می‌شود؟
• هدررفت شبکه توزیع چه مقدار است؟

انتشار این اطلاعات، مردم را از میانگین‌های کلی به تصویری واقعی از وضعیت محل زندگی‌شان می‌رساند.

آیا بارندگی امسال بحران را حل کرده است؟

افزایش بارش و ذخیره سدها خبر مثبتی است، اما یک سال بهتر نمی‌تواند اثر چند سال خشکسالی، افت سفره‌های زیرزمینی، توسعه نامتوازن و مصرف بالا را به‌طور کامل جبران کند.

بخش بزرگی از آب کشور در کشاورزی مصرف می‌شود و در بعضی مناطق، برداشت از منابع زیرزمینی از میزان تغذیه طبیعی بیشتر است. سدها فقط یکی از اجزای مسئله آب‌اند؛ چاه‌ها، شبکه فرسوده، الگوی کشت، جمعیت و توسعه صنعتی نیز در این معادله نقش دارند.