زنگ خطر برای اقتصاد ایران/ هشدار کارشناسان برای نزدیک شدن به «ایستگاه ابرتورم»

اقتصاددانان با اشاره به رشد شتابان تورم، افت قدرت خرید و تشدید ناترازی‌های اقتصادی، هشدار می‌دهند که اقتصاد ایران اگرچه هنوز وارد مرحله «ابرتورم» نشده، اما در فاصله‌ای بسیار نزدیک به این وضعیت بحرانی قرار گرفته است.

بر اساس گزارش اقتصاد۲۴، اقتصاد ایران در سال‌های اخیر از مرحله تورم مزمن عبور کرده و وارد دوره‌ای شده که بسیاری از کارشناسان آن را «ایستگاه پیش از ابرتورم» توصیف می‌کنند. به باور آنان، تداوم کسری بودجه، رشد نقدینگی، افزایش انتظارات تورمی و فشارهای ارزی، زمینه را برای تشدید بحران فراهم کرده است.

کارشناسان معتقدند از سال ۱۳۹۷ به بعد، ساختار تورمی کشور تغییر کرده و دیگر نمی‌توان آن را صرفاً با ابزارهای سنتی مانند کنترل کسری بودجه مهار کرد. در این شرایط، عواملی همچون نوسانات نرخ ارز، محدودیت‌های درآمدی و بی‌ثباتی اقتصادی، نقش پررنگ‌تری در افزایش تورم ایفا می‌کنند.

مسعود نیلی، اقتصاددان و استاد دانشگاه صنعتی شریف، با اشاره به شرایط کنونی تأکید کرده است که اقتصاد ایران از مرحله تورم مزمن عبور کرده و اکنون در «ایستگاه پیش از ابرتورم» قرار دارد.

هنوز ابرتورم آغاز نشده، اما خطر جدی است

در تعریف نهادهای بین‌المللی، ابرتورم زمانی رخ می‌دهد که نرخ تورم ماهانه از ۵۰ درصد عبور کند یا تورم سالانه به چند صد یا چند هزار درصد برسد؛ وضعیتی که پیش‌تر کشورهایی مانند آلمان پس از جنگ جهانی اول، ونزوئلا و زیمبابوه آن را تجربه کرده‌اند.

با این حال، برخی اقتصاددانان معتقدند ایران هنوز وارد این مرحله نشده است، زیرا پول ملی همچنان نقش خود را در مبادلات روزمره حفظ کرده است. اما آنها هشدار می‌دهند که ادامه روند فعلی می‌تواند اقتصاد را به مرزهای ابرتورم نزدیک‌تر کند.

ولی‌الله سیف، رئیس‌کل پیشین بانک مرکزی، نیز با اشاره به تفاوت شرایط ایران با کشورهایی که ابرتورم را تجربه کرده‌اند، گفته است هرچند اقتصاد ایران هنوز دچار فروپاشی پولی نشده، اما نزدیک شدن به تورم سه‌رقمی زنگ خطری جدی است و بدون اصلاحات اساسی، عبور از این بحران دشوار خواهد بود.

کاهش قدرت خرید و افت درآمد سرانه

یکی از پیامدهای مهم تورم، کاهش محسوس قدرت خرید خانوارهاست. آمارها نشان می‌دهد درآمد سرانه واقعی ایرانیان طی بیش از یک دهه گذشته افت قابل توجهی داشته و سرمایه‌گذاری نیز با روندی نزولی مواجه شده است.

در همین زمینه، عبدالناصر همتی اعلام کرده است که درآمد سرانه واقعی کشور از حدود ۱۴۱ میلیون تومان در سال ۱۳۹۰ به حدود ۷۵ میلیون تومان در سال ۱۴۰۳ کاهش یافته؛ موضوعی که نشان می‌دهد علاوه بر رشد قیمت‌ها، منابع واقعی در دسترس هر شهروند نیز به شکل محسوسی کاهش یافته است.

راهکار عبور از بحران

اقتصاددانان بر این باورند که جلوگیری از ورود اقتصاد ایران به مرحله ابرتورم، نیازمند اصلاح ساختار بودجه، مهار کسری‌های مزمن، استقلال بیشتر بانک مرکزی، اصلاح نظام بانکی و کاهش تنش‌های اقتصادی و بین‌المللی است.

به اعتقاد آنان، بدون اجرای اصلاحات بنیادین و ایجاد ثبات در سیاست‌های اقتصادی، خطر تشدید تورم و فشار بیشتر بر معیشت خانوارها همچنان اقتصاد کشور را تهدید خواهد کرد.