طرح ۱۰ روزه برای مهار جنگ؛ قطر و پاکستان به دنبال بازگرداندن ایران و آمریکا به میز مذاکره

در حالی که دور تازه حملات میان ایران و آمریکا ادامه دارد، گزارش‌ها از ارائه پیشنهادی مشترک از سوی پاکستان و قطر برای توقف ۱۰ روزه درگیری‌ها و بازگرداندن طرفین به مواضع پیش از ۱۸ تیر حکایت دارد؛ تلاشی اضطراری برای جلوگیری از گسترش جنگ و احیای مسیر مذاکرات متوقف‌شده به شمار می‌رود.

بازتاب– تحرکات دیپلماتیک در روز دوشنبه ۲۹ تیر ۱۴۰۵، هم‌زمان با ادامه درگیری‌های نظامی میان ایران و آمریکا، وارد مرحله تازه‌ای شد. خبرگزاری رویترز به نقل از یک مقام ارشد ایرانی گزارش داد که میانجی‌ها پیشنهادی برای برقراری آتش‌بس ۱۰ روزه به تهران منتقل کرده‌اند؛ وقفه‌ای که قرار است فرصتی برای کاهش تنش و بررسی راه‌های احیای توافق موقت ماه گذشته فراهم کند.

در گزارشی هم‌زمان که ایسنا منتشر کرد، پاکستان و قطر از ایران و آمریکا خواسته‌اند در نخستین گام برای ازسرگیری گفت‌وگوها، به مواضع خود پیش از ۹ ژوئیه، برابر با ۱۸ تیر بازگردند. سخنگوی وزارت امور خارجه کشورمان نیز بدون تأیید جزئیات این طرح اعلام کرده است که پیشنهادها و ایده‌هایی از سوی میانجی‌ها به تهران رسیده و دستگاه دیپلماسی همچنان فعال است.

بازگشت به ۱۸ تیر؛ تلاش برای متوقف‌کردن زنجیره تشدید

عبارت «بازگشت به مواضع پیش از ۱۸ تیر» مهم‌ترین بخش طرحی است که تاکنون در رسانه‌ها منتشر شده است. این عبارت احتمالاً به معنای بازگرداندن طرفین به شرایط پیش از دور تازه حملات، توقف اقدامات تلافی‌جویانه و جلوگیری از افزوده‌شدن موضوعات جدید به فهرست اختلافات است.

در منطق مذاکرات بحران، تعیین یک تاریخ مرجع می‌تواند از مناقشه بر سر اینکه کدام طرف باید نخستین گام را بردارد، بکاهد. در چنین الگویی، ایران و آمریکا بدون آنکه در مرحله نخست درباره همه مسائل اختلافی به توافق برسند، عملیات نظامی و اقدامات تنش‌زا را برای مدتی مشخص متوقف می‌کنند و سپس مذاکره درباره موضوعات اصلی را از سر می‌گیرند.

با این حال، بازگشت به شرایط پیش از ۱۸ تیر به‌تنهایی روشن نمی‌کند که توقف پیشنهادی شامل چه اقداماتی خواهد بود. مشخص نیست دامنه آن تنها حملات مستقیم ایران و آمریکا را در بر می‌گیرد یا عملیات دریایی، محاصره بنادر، حمله به کشتی‌ها و اقدامات نیروهای هم‌پیمان دو طرف نیز مشمول آن خواهد شد.

فعال‌شدن دوباره محور اسلام‌آباد ـ دوحه

پاکستان و قطر در مذاکرات پیشین ایران و آمریکا نیز نقش محوری داشتند. در بیانیه مشترکی که پس از مذاکرات سوئیس منتشر شد، از تشکیل یک کمیته عالی‌رتبه سیاسی، ایجاد کارگروه‌های تخصصی در حوزه هسته‌ای و تحریم‌ها و تدوین نقشه راهی ۶۰ روزه برای دستیابی به توافق نهایی سخن گفته شده بود. همچنین ایجاد کانالی برای عبور ایمن کشتی‌های تجاری از تنگه هرمز در دستور کار قرار داشت.

در همین چارچوب، انتشار خبر سفر یک‌روزه وزیر کشور ایران به پاکستان نیز معنادار است. خبرگزاری مهر به نقل از المیادین از برنامه این سفر خبر داده، هرچند جزئیات رسمی مأموریت و سطح دیدارهای برنامه‌ریزی‌شده در زمان انتشار خبر اعلام نشده بود. هم‌زمانی این سفر با ارائه طرح توقف ۱۰ روزه، احتمال انتقال مستقیم پیام میان تهران، اسلام‌آباد و دیگر طرف‌های درگیر را تقویت می‌کند.

با وجود این، تا زمان تنظیم این گزارش، آنچه به‌طور علنی منتشر شده هنوز در سطح پیشنهاد میانجی‌ها، گزارش یک منبع ایرانی و تأیید کلی دریافت «ایده‌ها» از سوی وزارت امور خارجه است.

دیپلماسی زیر سایه پیام‌های نظامی

وضعیت فعلی نشان می‌دهد هیچ‌یک از طرفین نمی‌خواهد ورود به مذاکره به‌عنوان عقب‌نشینی تعبیر شود. به همین دلیل، میانجی‌ها احتمالاً تلاش می‌کنند توقف ۱۰ روزه را نه به‌عنوان امتیازدهی یک‌طرفه، بلکه به شکل اقدامی متقابل و هم‌زمان طراحی کنند.

سخنگوی وزارت امور خارجه ایران نیز با تأکید بر اینکه «دفاع و دیپلماسی» در تعارض با یکدیگر نیستند، عملاً نشان داده است که تهران مسیر مذاکره را بسته نمی‌داند، اما آن را جایگزین آمادگی نظامی نیز تلقی نمی‌کند.

پنجره‌ای واقعی، اما بسیار شکننده

تحرک دیپلماتیک پاکستان و قطر را نمی‌توان کم‌اهمیت دانست. دریافت پیشنهادها از سوی تهران، سفر گزارش‌شده وزیر کشور ایران به اسلام‌آباد و اعلام آمادگی لفظی مقام‌های آمریکایی برای راه‌حل سیاسی، نشان می‌دهد کانال‌های ارتباطی هنوز بسته نشده‌اند.

از همین رو، تا پیش از تحقق این شروط، آتش‌بس ۱۰ روزه را باید پنجره‌ای محدود و شکننده برای بازگشت دیپلماسی دانست؛ پنجره‌ای که ممکن است مسیر مذاکره را دوباره باز کند یا در صورت شکست، به مقدمه دور شدیدتری از درگیری تبدیل شود.