دولت وام می‌دهد، مردم عقب می‌کشند؛ گره نیروگاه‌های خانگی چیست؟

نصب یک نیروگاه خورشیدی پنج کیلوواتی متصل به شبکه حدود ۳۵۰ تا ۴۰۰ میلیون تومان هزینه دارد و دولت برای آن وام ۴۰۰ میلیون تومانی با سود ۱۴ درصد ارائه می‌کند. اما خانواده‌ای که می‌خواهد هنگام خاموشی نیز برق داشته باشد، باید برای تجهیزات پشتیبان و باتری هزینه بیشتری بپردازد؛ هزینه‌ای که ممکن است کل سرمایه‌گذاری را به ۶۵۰ تا ۷۰۰ میلیون تومان برساند.

بازتاب– گزارشی که امروز در روزنامه قدس منتشر شده، از کاهش ۷۰ درصدی متقاضیان نیروگاه‌های خورشیدی خانگی سخن می‌گوید. بااین‌حال، در متن منتشرشده جدول آماری رسمی یا مقایسه تعداد ثبت‌نام‌کنندگان دو دوره ارائه نشده است؛ بنابراین بهتر است این رقم تا انتشار داده رسمی ساتبا، یک گزارش رسانه‌ای و نه آمار قطعی ملی تلقی شود.

طرح‌های بام خورشیدی در ایران پیشینه‌ای طولانی دارند و در دوره‌های مختلف با مشکل هزینه اولیه، جذاب نبودن تعرفه خرید برق و نبود مدل اقتصادی روشن مواجه شده‌اند.

طبق اعلام مسئولان ساتبا، هزینه احداث نیروگاه پنج کیلوواتی متصل به شبکه در محدوده ۳۵۰ تا ۴۰۰ میلیون تومان است. این نیروگاه می‌تواند برق تولیدی را براساس قرارداد خرید تضمینی به شبکه بفروشد و دوره بازگشت سرمایه آن حدود چهار‌ونیم تا پنج سال برآورد شده است.

اما این مدل یک نکته مهم دارد: نیروگاه متصل به شبکه لزوماً هنگام قطع برق، برق خانه را تأمین نمی‌کند.

برای استفاده از برق خورشیدی در زمان خاموشی، تجهیزات کنترلی و پشتیبان لازم است و برای نگهداری برق تا شب، باتری ذخیره‌ساز نیز باید نصب شود. ساتبا هزینه کامل چنین سامانه‌ای را تا حدود ۶۵۰ یا ۷۰۰ میلیون تومان برآورد کرده است.

به همین دلیل دو هدف متفاوت نباید با هم اشتباه شوند:

• فروش برق و کسب درآمد؛
• تأمین برق مستقل خانه هنگام خاموشی.

سامانه مناسب هدف اول، لزوماً نیاز هدف دوم را برآورده نمی‌کند.

ساتبا اعلام کرده متقاضیان دارای قرارداد خرید تضمینی برق می‌توانند تا سقف ۴۰۰ میلیون تومان وام با نرخ سود ۱۴ درصد، دوره بازپرداخت ۶۰ماهه و دو ماه تنفس دریافت کنند.

از ابتدای تیر تا زمان انتشار گزارش، بیش از ۳۵ میلیارد تومان وام به ۸۸ متقاضی پرداخت شده است.

وام می‌تواند مانع هزینه اولیه را کاهش دهد، اما خانوار باید مقایسه کند که درآمد ماهانه فروش برق تا چه اندازه قسط و هزینه نگهداری را پوشش می‌دهد.

اعلام «بازگشت سرمایه پنج‌ساله» نیز باید همراه با فرض‌های محاسبه منتشر شود: نرخ خرید برق، میزان تابش منطقه، افت راندمان پنل، هزینه بیمه، تعمیر اینورتر و زمان واقعی پرداخت مطالبات.

چرا مردم تردید می‌کنند؟

چند عامل می‌تواند استقبال را محدود کند:

نخست، سرمایه‌گذاری چندصد میلیون تومانی برای بسیاری از خانوارها سنگین است، حتی اگر وام پرداخت شود.

دوم، نرخ سود ۱۴ درصد به معنی رایگان بودن تسهیلات نیست و قسط ماهانه می‌تواند بخش بزرگی از درآمد فروش برق را مصرف کند.

سوم، خانواده‌ای که با هدف رهایی از خاموشی وارد طرح می‌شود، ممکن است پس از بررسی متوجه شود برای باتری و تجهیزات پشتیبان باید چندصد میلیون تومان دیگر بپردازد.

چهارم، ابهام درباره سرعت تسویه پول برق و هزینه تعمیر تجهیزات در سال‌های بعد، تصمیم سرمایه‌گذاری را دشوار می‌کند.

پنل بدون نگهداری، سرمایه فرسوده است

پنل خورشیدی به نگهداری پیچیده روزانه نیاز ندارد، اما کاملاً بی‌هزینه نیز نیست.گردوغبار، سایه ساختمان‌های اطراف، زاویه نصب، کیفیت کابل‌کشی و عملکرد اینورتر می‌تواند بر میزان تولید اثر بگذارد. در شهرهای آلوده یا مناطق خشک، برنامه تمیزکاری نیز اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

بنابراین فروشنده یا پیمانکار باید پیش از نصب، برآورد واقعی تولید سالانه را متناسب با محل ساختمان ارائه دهد، نه اینکه فقط حداکثر ظرفیت اسمی پنل را تبلیغ کند.

ساتبا می‌تواند برای هر استان یک محاسبه‌گر عمومی و آنلاین طراحی کند تا متقاضی با وارد کردن اطلاعاتی مانند متراژ بام، شهر محل سکونت، نوع سامانه خورشیدی و میزان سرمایه اولیه، پیش از تصمیم‌گیری تصویری روشن از صرفه اقتصادی طرح داشته باشد؛ به‌گونه‌ای که سامانه میزان تقریبی تولید برق سالانه، درآمد ماهانه حاصل از فروش برق، مبلغ اقساط تسهیلات، هزینه احتمالی نگهداری تجهیزات، مدت زمان بازگشت سرمایه و همچنین هزینه اضافه‌کردن باتری برای ذخیره برق و استفاده در زمان خاموشی را به‌صورت شفاف محاسبه و نمایش دهد. همچنین انتشار فهرست شرکت‌های تأییدشده و ضمانت عملکرد تجهیزات، ریسک خرید از پیمانکاران نامعتبر را کاهش می‌دهد.