چرا سیاست ترامپ نتوانست ایران را وادار به تسلیم کند؟

نشریه آمریکایی «فارن افرز» در گزارشی تحلیلی به پیامدهای جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، ناکامی واشنگتن در وادار کردن تهران به تسلیم و راهبرد جمهوری اسلامی برای بالا بردن هزینه‌های نظامی و اقتصادی ایالات متحده پرداخته است. نویسندگان این گزارش معتقدند فشارهای نظامی و اقتصادی، برخلاف محاسبات اولیه واشنگتن، نه‌تنها جمهوری اسلامی را به عقب‌نشینی وادار نکرده، بلکه به تقویت حس ملی‌گرایی در ایران و نزدیک‌تر شدن دیدگاه بخش‌هایی از نخبگان سیاسی درباره ضرورت ادامه مقاومت منجر شده است.

به نوشته این نشریه آمریکایی، دولت دونالد ترامپ امیدوار بود ترکیب حملات نظامی، تحریم‌های شدید و محدود کردن تجارت خارجی ایران، جمهوری اسلامی را در برابر خواسته‌های واشنگتن تسلیم کند. با این حال پس از ماه‌ها درگیری، چنین سناریویی محقق نشده است.

ایران با وجود خسارت‌های گسترده ناشی از جنگ و فشار اقتصادی، نه‌تنها ساختار سیاسی خود را حفظ کرده، بلکه توانسته با حملات متقابل، هزینه‌های نظامی آمریکا در منطقه را افزایش دهد و بر امنیت تردد در تنگه هرمز و بازار انرژی نیز اثر بگذارد.

نتیجه‌ای برخلاف انتظار واشنگتن

فارن افرز می‌نویسد یکی از مهم‌ترین اشتباهات محاسباتی آمریکا، انتظار شکل‌گیری نارضایتی گسترده علیه جمهوری اسلامی در نتیجه فشار خارجی بوده است.

اما ادامه حملات آمریکا و اسرائیل، به‌ویژه هدف قرار گرفتن شهرها و زیرساخت‌های ایران، به تقویت احساسات ملی‌گرایانه انجامیده است. بسیاری از ایرانیانی که همچنان انتقادهای جدی نسبت به عملکرد داخلی کشور دارند، حمله خارجی را راهی برای حل مشکلات ایران نمی‌دانند.

به نوشته این نشریه، جنگ عملاً باعث شده بخشی از اختلافات سیاسی داخلی در برابر تهدید خارجی کم‌رنگ‌تر شود و نگاه منفی به سیاست آمریکا در میان طیف‌های مختلف جامعه افزایش پیدا کند.

راهبرد ایران؛ بالا بردن هزینه برای آمریکا

بر اساس تحلیل فارن افرز، محاسبه تهران اکنون بر «تحمل فشار و تحمیل هزینه» استوار است.

ایران تصور می‌کند اگر بتواند فشار اقتصادی را تحمل کند و در همان حال هزینه حضور نظامی آمریکا در خلیج فارس را افزایش دهد، واشنگتن در نهایت مجبور خواهد شد در سیاست خود تجدیدنظر کند.

حملات به پایگاه‌های آمریکا، فشار بر مسیرهای دریایی و افزایش نااطمینانی در بازار انرژی، همگی بخشی از همین راهبرد ارزیابی می‌شوند.

هدف اصلی تهران نیز کاهش حضور نظامی آمریکا در منطقه، رفع تحریم‌ها و تثبیت جایگاه ایران به‌عنوان یکی از قدرت‌های تعیین‌کننده خلیج فارس عنوان شده است.

اختلاف بر سر روش، نه اصل مقاومت

فارن افرز همچنین به اختلاف دیدگاه میان جریان‌های مختلف سیاسی در ایران اشاره می‌کند. برخی چهره‌ها بر پاسخ نظامی قاطع و افزایش هزینه‌های آمریکا تأکید دارند و گروهی دیگر همچنان مسیر دیپلماسی را ضروری می‌دانند.

اما به نوشته این نشریه، یک نقطه اشتراک مهم میان این جریان‌ها وجود دارد: هیچ‌یک معتقد نیستند ایران باید در برابر فشار آمریکا تسلیم شود.

حتی جریان‌هایی که خواهان ازسرگیری مذاکرات هستند، معتقدند گفت‌وگو باید به رفع تحریم‌ها، تضمین عدم حمله مجدد و تأمین منافع ایران منجر شود.

اهرم انرژی در برابر واشنگتن

یکی دیگر از ابزارهای مهم ایران، بازار انرژی است.

تنگه هرمز و مسیرهای انتقال نفت و گاز در خلیج فارس نقشی حیاتی در اقتصاد جهانی دارند و هرگونه اختلال در این منطقه می‌تواند قیمت انرژی را به سرعت افزایش دهد.

تهران بر این باور است که آمریکا نمی‌تواند برای مدت نامحدود هزینه سنگین حفاظت نظامی از خطوط کشتیرانی و تأسیسات منطقه را تحمل کند.

همزمان، فعالیت متحدان منطقه‌ای ایران در عراق و یمن نیز می‌تواند فشار بر مسیرهای انتقال انرژی و حضور نظامی آمریکا را افزایش دهد.

معمای ترامپ در برابر ایران

تحلیل فارن افرز در نهایت به یک تضاد اساسی میان محاسبات تهران و واشنگتن می‌رسد.

دولت ترامپ معتقد است ادامه فشار، سرانجام ایران را وادار به عقب‌نشینی خواهد کرد؛ اما تهران دقیقاً از همان تحولات نتیجه معکوس گرفته است.

محاسبه جمهوری اسلامی این است که ایران توان تحمل فشار طولانی‌مدت را دارد، در حالی که افزایش هزینه‌های نظامی، بالا رفتن قیمت انرژی و فرسایشی شدن حضور آمریکا در منطقه می‌تواند در نهایت واشنگتن را به تغییر مسیر مجبور کند.

از همین رو، مهم‌ترین مشکل سیاست آمریکا در قبال ایران شاید این باشد که با وجود وارد کردن خسارت‌های سنگین، هنوز نتوانسته محاسبه راهبردی تهران را تغییر دهد.

تا زمانی که جمهوری اسلامی معتقد باشد «مقاومت و افزایش هزینه‌های طرف مقابل» می‌تواند به نتیجه برسد، فشار بیشتر الزاماً تهران را به عقب‌نشینی نزدیک نخواهد کرد؛ چه‌بسا آن را به ادامه همین مسیر مصمم‌تر کند.