استعفای محسن پاک‌نژاد از وزارت نفت در شرایطی پذیرفته شد که این وزارتخانه با بحران صادرات نفت و حاشیه‌های مربوط به فروش نفت و وصول مطالبات روبه‌رو است؛ موضوعی که باعث شده دلایل این استعفا فراتر از روایت رسمی «دلایل شخصی» مورد توجه قرار گیرد.
دولت اعلام کرده استعفای پاک‌نژاد به دلایل شخصی بوده و از مدت‌ها قبل مطرح شده است، اما گزارش‌ها و اظهارات ماه‌های اخیر نشان می‌دهد خروج او از وزارت نفت تصمیمی ناگهانی نبوده و احتمالا مجموعه‌ای از عوامل در آن نقش داشته‌اند.
استعفایی که از مدت‌ها قبل مطرح بود
برخلاف تصور اولیه، استعفای پاک‌نژاد ظاهرا تصمیمی یک‌شبه نبوده است. معاون رئیس‌جمهور اعلام کرده وزیر نفت پیش از این نیز استعفا داده بود. طی ماه‌های گذشته نیز چند بار اخباری درباره برکناری یا استعفای او منتشر شد که وزارت نفت آنها را تکذیب کرد.
در تیرماه وزارت نفت خبر استعفای پاک‌نژاد را رد کرد و در شهریور نیز گزارش‌های مشابه از سوی سخنگوی وزارت نفت «جنگ روانی» عنوان شد.
همزمان، یک فعال رسانه‌ای اصولگرا مدعی شده بود دولت بیش از یک سال قبل به این نتیجه رسیده که پاک‌نژاد باید از وزارت نفت کنار برود. این ادعا از سوی دولت تأیید نشده، اما در صورت صحت می‌تواند نشان‌دهنده وجود اختلافات یا فرایندی طولانی برای تغییر وزیر نفت باشد.
استعفا در میانه بحران صادرات نفت
پاک‌نژاد در یکی از دشوارترین مقاطع صنعت نفت ایران از وزارتخانه جدا شده است. بر اساس داده‌های مطرح‌شده در گزارش، بارگیری نفت خام ایران در شهریور عملا به صفر نزدیک شده؛ این در حالی است که در مردادماه روزانه حدود ۲۲۰ تا ۲۵۵ هزار بشکه نفت بارگیری می‌شد.
رویترز نیز از تشدید فشار تحریم‌ها و محاصره بر صادرات نفت ایران خبر داده و بلومبرگ در اوایل مهرماه مدعی شده صادرات نفت ایران به صفر سقوط کرده است.
این شرایط در حالی رخ داده که پاک‌نژاد پیش‌تر گفته بود حتی در جریان جنگ ۴۰ روزه نیز صادرات نفت متوقف نشده است. او در آخرین اظهارات خود نیز از ادامه وصول درآمدهای حاصل از فروش نفت سخن گفته بود.
حاشیه تراستی‌ها و سرنوشت پول نفت
یکی دیگر از محورهای مطرح درباره استعفای وزیر نفت، پرونده فروش نفت از طریق واسطه‌ها یا «تراستی‌ها» است.
مجلس در هفته‌های اخیر موضوع تحقیق و تفحص از نحوه فروش نفت و وصول مطالبات شرکت ملی نفت و شرکت نیکو را پیگیری کرده است. یکی از موضوعات مورد بحث، واگذاری حدود ۸۰ میلیون بشکه نفت به چهار تراستی بوده که بنا بر گزارش‌های منتشرشده، بیش از ۴۰ نماینده نیز از پیگیری آن حمایت کرده‌اند.
صمصامی، نماینده تهران، نیز مدعی شده از بیش از ۸۶ میلیون بشکه نفت واگذارشده به‌صورت اعتباری و بدون تضمین، حدود ۳۰ میلیون بشکه به خریدار نهایی منتقل شده و وضعیت بیش از ۵۶ میلیون بشکه مشخص نیست. این موضوع در حد ادعای مطرح‌شده در مجلس است و اثبات تخلف یا مفقودی نفت محسوب نمی‌شود.
در کنار این موارد، گزارش‌هایی نیز درباره برگزاری جلسه‌ای با موضوع بازنگشتن پول نفت میان مدیرعامل نیکو، پاک‌نژاد، عبدالناصر همتی و محمدرضا فرزین منتشر شده است؛ روایتی که برای نتیجه‌گیری قطعی درباره آن نیاز به اسناد رسمی و بررسی‌های حسابرسی وجود دارد.
اختلافات مدیریتی در صنعت نفت
در ماه‌های گذشته گزارش‌هایی درباره اختلافات مدیریتی در مجموعه نفت و پتروشیمی نیز منتشر شد. از جمله، رسانه‌ها از اصطکاک میان پاک‌نژاد و محمد شریعتمداری در مدیریت هلدینگ صنایع پتروشیمی خلیج فارس خبر دادند.
در ادامه، حسن عباس‌زاده به مدیرعاملی هلدینگ صنایع پتروشیمی خلیج فارس رسید و جای شریعتمداری را گرفت.
همچنین گزارش‌هایی درباره لغو قرارداد هفت پالایشگاه چینی توسط شرکت بازرگانی نفت ایران و اختلاف نظر درباره این تصمیم منتشر شده است؛ موضوعی که می‌تواند یکی دیگر از عوامل احتمالی ایجاد اختلاف در ساختار مدیریتی وزارت نفت باشد.
آیا اختلافی میان پاک‌نژاد و پزشکیان وجود داشت؟
از دیگر گمانه‌زنی‌های مطرح، احتمال وجود اختلاف میان وزیر نفت و رئیس‌جمهور است. در شهریورماه گزارش‌های غیررسمی درباره بگومگوی پاک‌نژاد و مسعود پزشکیان در جلسه هیأت دولت منتشر شد، اما این گزارش‌ها تأیید نشد.
بنابراین تاکنون سند رسمی و مستقیمی که وجود اختلاف جدی میان رئیس‌جمهور و وزیر نفت را ثابت کند، منتشر نشده است.
چهار سناریو درباره استعفای پاک‌نژاد
در مجموع، چهار احتمال درباره دلایل استعفای وزیر نفت مطرح شده است؛ نخست، اینکه دلایل شخصی واقعا عامل اصلی استعفا بوده باشد. دوم، فشارهای مدیریتی و اختلافات درون صنعت نفت باعث کناره‌گیری او شده باشد. احتمال دیگر، ارتباط این استعفا با پرونده فروش نفت، تراستی‌ها و وصول مطالبات است. در نهایت نیز ممکن است مجموعه این عوامل در کنار بحران صادرات نفت، دولت را به تغییر در رأس وزارت نفت رسانده باشد.
پاک‌نژاد که با ۲۲۲ رأی مجلس سکان وزارت نفت را در دست گرفته بود، اکنون در شرایطی از این وزارتخانه جدا شده که صادرات نفت ایران با محدودیت‌های جدی مواجه است.
حمید بورد سرپرست وزارت نفت شد
پس از پذیرش استعفای پاک‌نژاد، مسعود پزشکیان با صدور حکمی حمید بورد، مدیرعامل شرکت ملی نفت ایران، را به‌عنوان سرپرست وزارت نفت منصوب کرد.
بورد از مدیران باسابقه صنعت نفت است و در سال ۱۴۰۳ با حکم پاک‌نژاد به مدیرعاملی شرکت ملی نفت منصوب شده بود. او در نخستین اظهارات خود بر افزایش حداکثری تولید و تداوم صادرات نفت تأکید کرده است.
هنوز مشخص نیست بورد گزینه نهایی دولت برای تصدی وزارت نفت خواهد بود یا خیر، اما انتخاب او نشان می‌دهد حفظ ثبات عملیاتی و تداوم فعالیت‌های نفتی، دست‌کم در مقطع فعلی، از اولویت‌های دولت است.
نظرات کاربران
نخستین دیدگاه را درباره این خبر ثبت کنید
یادآوری: نشانی ایمیل منتشر نمی‌شود و دیدگاه‌های حاوی توهین، تهمت، افترا یا واژگان نامناسب تأیید نخواهند شد.
نظر شما می‌تواند شروع یک گفت‌وگوی سازنده باشد.