صف کالابرگ در برابر صف لکسوس/ جامعه دوقطبی شده است
در روزهایی که بخش بزرگی از خانوارها برای تأمین هزینههای زندگی با دشواری مواجهاند، انتشار خبر فروش ۵۰ دستگاه خودروی لکسوس ۱۱۰ میلیاردی در کمتر از ۱۰ دقیقه، توجه افکار عمومی را به شکاف عمیق طبقاتی در جامعه جلب کرده است.
صف متقاضیان لکسوس در مقابل میلیونها چشمانتظار کالابرگ
صف متقاضیان این خودروهای لوکس در نقطهای کاملاً متضاد با میلیونها ایرانی قرار گرفته است که چشمانتظار افزایش مبلغ کالابرگ هستند. این دو تصویر متضاد، بیش از هر زمان دیگری پرسشهایی را درباره سقوط طبقه متوسط به زیر «خط فقر» مطرح میکند.
نابرابری مبتنی بر رانت و درآمدهای بادآورده
فردین یزدانی، پژوهشگر رفاه اجتماعی-اقتصادی، در این باره میگوید: آنچه امروز در ایران مشاهده میشود، صرفاً شکاف طبقاتی به معنای کلاسیک آن نیست، بلکه نوعی نابرابری مبتنی بر رانت و درآمدهای بادآورده است که آثار آن در الگوی مصرف و سبک زندگی گروههای مختلف جامعه بهوضوح قابل مشاهده است.
وی ادامه داد: در شکل کلاسیک نظامهای سرمایهداری، مازاد اقتصادی در اختیار بخشی از جامعه قرار میگیرد و این مازاد به انباشت سرمایه و توسعه فعالیتهای اقتصادی منجر میشود. اما در نوع دیگری از شکاف طبقاتی که ناشی از رانت و درآمدهای بادآورده است، منابع حاصل از این درآمدها به جای ورود به فعالیتهای مولد، صرف مصرف نمایشی میشود؛ یعنی خرید کالاهای بسیار لوکس مانند خودروهای ۱۰۰ میلیارد تومانی و کالاهایی از این دست. متأسفانه شکل دوم شکاف طبقاتی در ایران طی سالهای اخیر به شدت افزایش یافته است.
جامعه دوقطبی؛ در یک سو فقر و در سوی دیگر ثروت بادآورده
یزدانی با اشاره به پیوستن بخشی از طبقه متوسط به طبقه فقرا، تأکید کرد: جامعه ایران بیش از آنکه به سه گروه فقیر، متوسط و ثروتمند تقسیم شود، به سمت یک جامعه دوقطبی حرکت کرده است. از یک سو، انبوهی از جمعیت درگیر تأمین حداقلهای معیشتی خود هستند و از سوی دیگر لایه بسیار نازکی از جمعیت که از تمامی مواهب اقتصادی برخوردارند و سبک زندگی آنها به سبک زندگی میلیاردرهای جهان نزدیک شده است؛ آن هم در جامعهای که با فقر گسترده مواجه است.
کاهش ۴۶ درصدی مصرف لبنیات در دهکهای پایین
وی با اشاره به الگوی مصرف خانوارها گفت: مصرف لبنیات که از کالاهای اساسی و مؤثر بر سلامت خانوارها محسوب میشود، به طور متوسط در سال ۱۴۰۳ نسبت به سال ۱۳۹۶ حدود ۲۸ درصد کاهش یافته است. اما این میانگین تصویر کاملی از واقعیت ارائه نمیدهد.
یزدانی توضیح داد: در چهار دهک پایین درآمدی، کاهش مصرف لبنیات به حدود ۴۶ درصد میرسد. اما در دو دهک ۹ و ۱۰ درآمدی، نه تنها کاهش مصرف مشاهده نمیشود، بلکه مصرف لبنیات حدود ۵ درصد افزایش یافته است.
۳۵ درصد افزایش هزینه زیورآلات در گروههای پردرآمد
وی در مقابل به وضعیت مصرف کالاهای لوکس اشاره کرد و گفت: اگر به جزئیات هزینهکرد خانوارها نگاه کنیم، مشاهده میشود که هزینه خرید برخی کالاهای لوکس مانند زیورآلات در میان گروههای پردرآمد طی همین دوره نزدیک به ۳۵ درصد افزایش یافته است. این مسئله نشان میدهد که شرایط اقتصادی برای این گروهها نه تنها بدتر نشده، بلکه در برخی موارد حتی بهبود نیز یافته است.
بیش از ۵۰ درصد جمعیت زیر خط فقر
یزدانی اظهار کرد: برآوردهای محافظهکارانه نشان میدهد که بیش از ۵۰ درصد جمعیت کشور با معیارهای متعارف شامل حداقل نیازهای غذایی، پوشاک، سلامت، آموزش و مسکن، زیر خط فقر قرار دارند.
اضمحلال طبقه متوسط؛ فقط یک خانوار از هر ۱۰ خانوار جدید صاحبخانه میشود
وی در حوزه مسکن افزود: از هر ۱۰ خانوار جدید، تنها یک خانوار میتواند طی پنج تا ۱۰ سال صاحب خانه شود. چنین شاخصهایی به روشنی نشان میدهد که طبقه متوسط از نظر اقتصادی در حال اضمحلال است و این اضمحلال اقتصادی به تدریج به حوزههای اجتماعی و فرهنگی نیز سرایت میکند.
فروش لکسوسهای ۱۱۰ میلیاردی نشانه رونق نیست
یزدانی در پایان با اشاره به فروش خودروهای لوکس چند ده میلیارد تومانی در مدت زمانی کوتاه گفت: این اتفاق را نمیتوان نشانه رونق اقتصادی دانست. جامعهای که در آن عدهای محدود توان خرید خودروهای ۱۱۰ میلیارد تومانی را دارند و در مقابل، میلیونها نفر چشمانتظار دریافت یارانه و کالابرگ هستند، با شکافهای عمیق اقتصادی و اجتماعی مواجه است. تداوم چنین روندی میتواند به افزایش تنشهای اجتماعی و سیاسی منجر شود و هیچ راه گریزی از این وضعیت وجود ندارد مگر آنکه روندهای شکلدهنده این نابرابریها متوقف و اصلاح شوند.
