صف کالابرگ در برابر صف لکسوس/ جامعه دوقطبی شده است

در شرایطی که بخش قابل توجهی از خانوارها برای پوشش هزینه‌های اولیه زندگی تحت فشار جدی قرار دارند، خبر فروش سریع ۵۰ دستگاه خودروی لوکس با قیمت‌های چند ده میلیاردی در مدت کوتاه، بار دیگر توجه افکار عمومی را به شکاف عمیق درآمدی در جامعه جلب کرده است.

تضاد معیشتی؛ از صف کالابرگ تا خرید خودروهای چند ده میلیاردی

در یک سوی این تصویر اقتصادی، میلیون‌ها نفر در انتظار بهبود حمایت‌های معیشتی و افزایش کالابرگ قرار دارند و در سوی دیگر، تقاضای گسترده برای کالاهای فوق‌لوکس شکل گرفته است؛ تقابلی که نشانه‌ای روشن از تغییر ساختار طبقاتی و فشار فزاینده بر طبقه متوسط ارزیابی می‌شود.

نابرابری ناشی از رانت و درآمدهای غیرمولد

فردین یزدانی، پژوهشگر حوزه رفاه اجتماعی و اقتصادی، معتقد است وضعیت فعلی صرفاً به شکاف طبقاتی کلاسیک محدود نمی‌شود، بلکه با نوعی نابرابری ناشی از درآمدهای رانتی و غیرمولد مواجه هستیم؛ نابرابری‌ای که در الگوی مصرف و سبک زندگی گروه‌های مختلف کاملاً قابل مشاهده است.

به گفته او، در نظام‌های اقتصادی متعارف، مازاد درآمد معمولاً به سمت سرمایه‌گذاری و توسعه فعالیت‌های تولیدی حرکت می‌کند، اما در شرایط رانتی، این منابع بیشتر به مصرف نمایشی و خرید کالاهای لوکس اختصاص می‌یابد؛ روندی که طی سال‌های اخیر در ایران شدت گرفته است.

حرکت به سمت جامعه دوپاره

این پژوهشگر با اشاره به تغییرات طبقاتی جامعه تأکید می‌کند که ساختار اجتماعی ایران به جای سه‌لایه فقیر، متوسط و ثروتمند، به سمت دو قطب اصلی در حال حرکت است؛ گروه بزرگی که برای تأمین نیازهای اولیه درگیر هستند و در مقابل، اقلیتی محدود که سطح زندگی آن‌ها به استانداردهای بسیار بالا نزدیک شده است.

کاهش مصرف کالاهای اساسی در دهک‌های پایین

بررسی الگوی مصرف خانوارها نیز این شکاف را تأیید می‌کند. مصرف لبنیات به عنوان یکی از کالاهای اساسی، در سال ۱۴۰۳ نسبت به سال ۱۳۹۶ به طور متوسط حدود ۲۸ درصد کاهش یافته است، اما این کاهش در دهک‌های پایین درآمدی به حدود ۴۶ درصد می‌رسد.

در مقابل، در دهک‌های بالای درآمدی نه تنها کاهش مصرف مشاهده نمی‌شود، بلکه افزایش نسبی نیز در برخی اقلام گزارش شده است.

رشد هزینه کالاهای لوکس در دهک‌های بالا

در همین دوره، هزینه برخی اقلام غیرضروری مانند زیورآلات در میان گروه‌های پردرآمد حدود ۳۵ درصد افزایش یافته است؛ موضوعی که از تداوم یا حتی تقویت قدرت خرید در این بخش از جامعه حکایت دارد.

گستردگی فقر و تضعیف طبقه متوسط

برآوردهای اقتصادی نشان می‌دهد بیش از نیمی از جمعیت کشور با معیارهای حداقلی معیشتی شامل خوراک، مسکن، سلامت و آموزش، زیر خط فقر قرار دارند.

همچنین در حوزه مسکن، تنها حدود یک‌دهم خانوارهای جدید در بازه زمانی پنج تا ده سال قادر به خانه‌دار شدن هستند؛ شاخصی که از فشار فزاینده بر طبقه متوسط و تضعیف تدریجی آن حکایت دارد.

نشانه‌های یک شکاف پایدار

فروش سریع خودروهای فوق‌لوکس، در چنین بستری، به‌عنوان علامتی از تمرکز ثروت و تشدید نابرابری قابل تحلیل است. کارشناسان هشدار می‌دهند ادامه این روند می‌تواند پیامدهای اجتماعی و اقتصادی گسترده‌تری به همراه داشته باشد، مگر آنکه سیاست‌های اصلاحی در مسیر کاهش شکاف‌های درآمدی و بازتوزیع منابع به‌طور جدی دنبال شود.

منبع: ایسنا