جزئیات جدید از پیشنویس توافق ۱۴ بندی میان واشنگتن و تهران
بازتاب– در حالی که تنشهای نظامی در خلیج فارس طی هفتههای اخیر به یکی از جدیترین بحرانهای ژئوپلیتیکی سالهای اخیر تبدیل شده، اکنون مجموعهای از گزارشها و اظهارات رسمی و غیررسمی از نزدیک شدن تهران و واشنگتن به یک چارچوب توافق اولیه برای پایان دادن به جنگ حکایت دارد؛ توافقی که در صورت نهایی شدن، نهتنها معادلات امنیتی منطقه، بلکه بازار جهانی انرژی، تجارت دریایی و حتی پرونده هستهای ایران را وارد مرحلهای تازه خواهد کرد.
بر پایه اطلاعات منتشرشده از سوی منابع آگاه، آمریکا و ایران با میانجیگری فعال پاکستان در آستانه دستیابی به یک یادداشت تفاهم یکصفحهای و ۱۴ بندی قرار گرفتهاند؛ سندی که قرار است نخست به درگیری نظامی در خلیج فارس پایان دهد و سپس مسیر مذاکراتی گستردهتر برای حل اختلافات کلیدی دو کشور را باز کند.
این چارچوب پیشنهادی، در صورت پذیرش نهایی، زمینه آغاز مذاکراتی ۳۰ روزه ـ با قابلیت تمدید ـ را برای حلوفصل اختلافات باقیمانده فراهم خواهد کرد؛ مذاکراتی که محورهای اصلی آن شامل بازگشایی تنگه هرمز، رفع تدریجی تحریمهای آمریکا علیه ایران، آزادسازی داراییهای بلوکهشده تهران و اعمال محدودیتهایی بر برنامه هستهای ایران خواهد بود.
پاکستان؛ میانجی اصلی بحران
در میانه یکی از پیچیدهترین تقابلهای منطقهای، پاکستان به بازیگر کلیدی در روند میانجیگری تبدیل شده است. منابع مطلع تأکید کردهاند اسلامآباد تاکنون میزبان تنها مذاکرات صلح این جنگ بوده و همچنان نقش انتقالدهنده پیشنهادها میان دو طرف را ایفا میکند.
یک منبع پاکستانی در اینباره گفته است: «ما بهزودی این موضوع را نهایی خواهیم کرد. به توافق نزدیک شدهایم.»
همزمان گزارشهایی از همکاری نزدیک واشنگتن، تهران و پایتختهای میانجیگر برای تدوین نسخه نهایی این سند منتشر شده است؛ سندی که هدف آن جمعآوری همه موارد مورد توافق در قالب یک چارچوب مختصر اما تعیینکننده است.
پیامهای متناقض ترامپ؛ میان تهدید و توافق
دونالد ترامپ در ساعات اولیه صبح، در پیامی در شبکههای اجتماعی از احتمال پایان جنگ سخن گفت، اما بار دیگر زبان تهدید را نیز کنار نگذاشت.
او اعلام کرد اگر ایران با آنچه «مورد توافق قرار گرفته» موافقت کند، «خشم حماسی» پایان خواهد یافت و محاصره مؤثر آمریکا زمینه بازگشایی تنگه هرمز را برای همه، از جمله ایران فراهم میکند.
اما در همان پیام هشدار داد که در صورت مخالفت تهران، موجی از بمبارانها «در سطح و شدتی بسیار بالاتر از قبل» آغاز خواهد شد.
با این حال، نشانه مهمتر از تغییر رویکرد واشنگتن، توقف ناگهانی مأموریت دریایی «پروژه آزادی» بود؛ عملیاتی که تنها دو روز پیش برای هدایت کشتیها از مسیر تنگه هرمز آغاز شده بود اما به دلیل ناکامی در احیای عبور و مرور دریایی و افزایش حملات متقابل عملاً متوقف شد.
ترامپ علت این توقف را «پیشرفت چشمگیر» در مذاکرات عنوان کرد.
واکنش تهران؛ بررسی پیشنهاد، بدون پذیرش دیکته
در سوی دیگر، ایران اعلام کرده که همچنان در حال بررسی پیشنهاد آمریکاست و پس از پایان این بررسی، پاسخ خود را از طریق میانجیگران پاکستانی منتقل خواهد کرد.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در موضعگیری رسمی تأکید کرده تهران به دنبال «توافقی عادلانه و جامع» است؛ موضعی که نشان میدهد اصل مذاکره رد نشده، اما نحوه و چارچوب آن برای ایران اهمیت تعیینکننده دارد.
همزمان اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه، با انتشار پیامی تأکید کرد مذاکره نه «دیکته» است و نه «اخاذی»، بلکه مستلزم تلاشی واقعی برای حل اختلافات است.
این موضعگیری را میتوان پاسخی مستقیم به ادبیات تهدیدآمیز واشنگتن دانست؛ نشانهای از اینکه تهران اگرچه در مسیر دیپلماسی حرکت میکند، اما حاضر نیست تحت فشار، توافقی یکجانبه را بپذیرد.
گرههای اصلی توافق؛ آنچه هنوز مبهم مانده است
با وجود خوشبینی محتاطانه، هنوز بخشهای مهمی از توافق احتمالی در هالهای از ابهام قرار دارد.
طبق اطلاعات منتشرشده، توافق نهایی میتواند شامل تعلیق یا توقف غنیسازی اورانیوم توسط ایران باشد، اما درباره سرنوشت ذخایر فعلی بیش از ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم غنیشده نزدیک به سطح تسلیحاتی، اشاره روشنی نشده است.
همچنین در گزارشهای موجود، هیچ اشاره مشخصی به دو مطالبه کلیدی پیشین آمریکا نشده است:
- محدودسازی برنامه موشکی ایران
- پایان حمایت تهران از گروههای نیابتی در منطقه
این سکوت میتواند به معنای کنار گذاشتن موقت این مطالبات برای تسهیل توافق اولیه باشد، یا اینکه این موضوعات به مذاکرات مرحله بعد موکول شدهاند.
بازار جهانی انرژی؛ نخستین واکنش مثبت
نشانههای پیشرفت در مذاکرات بلافاصله بازارهای جهانی را تحت تأثیر قرار داد.
قیمت نفت برنت حدود ۱۱ درصد سقوط کرد و به حوالی ۹۸ دلار در هر بشکه رسید؛ افتی قابل توجه که بازتاب مستقیم کاهش نگرانیها درباره اختلال در عرضه انرژی از خلیج فارس بود.
همزمان:
- شاخصهای سهام جهانی رشد کردند
- بازده اوراق قرضه کاهش یافت
- فضای کلی بازارهای مالی به سمت خوشبینی حرکت کرد
این واکنشها نشان میدهد بازارها بیش از هر چیز، بازگشایی تنگه هرمز را کلید ثبات جدید در اقتصاد جهانی میدانند.
تنگه هرمز؛ نقطه کانونی توافق
از آغاز جنگ در ۲۸ فوریه، ایران عملاً عبور کشتیها از تنگه هرمز را ـ بهجز برای ناوگان خود ـ محدود کرده و آمریکا نیز محاصره جداگانهای علیه بنادر ایران اعمال کرده است.
تلاش نظامی واشنگتن برای شکستن این وضعیت نهتنها موفق نبود، بلکه موج تازهای از حملات به کشتیها و اهداف منطقهای را به دنبال داشت.
در چنین شرایطی، بازگشایی هرمز اکنون به مهمترین بند توافق احتمالی تبدیل شده است؛ بندی که میتواند همزمان:
- فشار اقتصادی بر ایران را کاهش دهد
- جریان تجارت جهانی را احیا کند
- قیمت انرژی را تثبیت کند
- و تنش نظامی در منطقه را مهار سازد
چشمانداز پیشرو؛ آتشبس یا وقفهای موقت؟
اکنون همه چیز به تصمیم نهایی تهران و واشنگتن درباره چارچوب ۱۴ بندی وابسته است.
ترامپ میگوید: «داریم به آنجا میرسیم.»
پاکستان از «شتاب دیپلماتیک» سخن میگوید.
منابع آمریکایی و تحلیلگران از رفتوبرگشت روی جزئیات خبر میدهند.
و ایران همچنان مشغول بررسی پیشنهاد است.
خلیج فارس در یکی از حساسترین پیچهای تاریخی خود قرار گرفته؛ نقطهای که میتواند آغاز یک توافق بزرگ باشد، یا تنها وقفهای کوتاه پیش از ورود بحران به مرحلهای شدیدتر. آنچه روشن است، اینبار سرنوشت منطقه فقط در میدان نبرد تعیین نمیشود؛ بلکه به نظر می رسد پشت درهای بسته مذاکره نیز آیندهای تازه در حال شکلگیری است.
