تهران بار دیگر با موج آلودگی هوا مواجه شده است. اداره کل هواشناسی استان تهران پیش‌بینی کرده به دلیل سکون و پایداری جو، افزایش غلظت آلاینده‌ها تا دوشنبه ۲۵ آبان ادامه داشته باشد. فاطمه کریمی، مدیرعامل شرکت کنترل کیفیت هوای تهران نیز اعلام کرده با تغییر شرایط جوی از روز دوشنبه، انتظار می‌رود کیفیت هوای پایتخت به‌تدریج بهبود یابد.
با این حال، آنچه در گزارش‌های روزانه آلودگی هوا کمتر مورد توجه قرار می‌گیرد، تفاوت کیفیت هوا در نقاط مختلف پایتخت است. عددی که هر روز به‌عنوان شاخص کیفیت هوای تهران اعلام می‌شود، تصویری کلی از وضعیت شهر ارائه می‌دهد؛ اما ساکنان محله‌های مختلف تهران تجربه یکسانی از آلودگی هوا ندارند.
نقشه آنلاین شرکت کنترل کیفیت هوای تهران در ساعت ۹ صبح امروز یکشنبه ۲۴ آبان نشان می‌دهد بخش قابل‌توجهی از ایستگاه‌های واقع در جنوب، مرکز و جنوب‌شرق پایتخت از نظر آلودگی ناشی از ذرات معلق کوچک‌تر از ۲.۵ میکرون در وضعیت قرمز قرار داشته‌اند.
بالاترین شاخص ثبت‌شده متعلق به ایستگاه شهرداری منطقه ۱۹ با عدد ۱۷۹ است. پس از آن، ایستگاه‌های پارک سلامت در منطقه ۱۷، پیروزی در منطقه ۱۳ و دانشگاه صنعتی شریف در منطقه ۲ از جمله آلوده‌ترین نقاط تهران بوده‌اند. در مقابل، شاخص آلودگی در ایستگاه‌های اقدسیه و سوهانک در منطقه یک ۷۰ و در ایستگاه دانشگاه شهید بهشتی ۸۲ بوده است.
با وجود تمرکز بخش مهمی از آلودگی در نیمه جنوبی شهر، نقشه امروز استثناهای قابل‌توجهی نیز دارد؛ برای مثال، ایستگاه فرمانداری شهرری در جنوب تهران کمترین شاخص را ثبت کرده و در منطقه ۲۲، شاخص ایستگاه وردآورد ۱۵۸ و ایستگاه شهرداری همین منطقه ۶۵ بوده است. این تفاوت‌ها نشان می‌دهد برای ارزیابی کیفیت هوای محل زندگی، نمی‌توان تنها به وضعیت یک روز یا یک ایستگاه استناد کرد.
پژوهشی در مرکز تحقیقات آلودگی هوای دانشگاه علوم پزشکی تهران که نتایج آن اسفند ۱۴۰۳ در فصلنامه «سلامت و محیط زیست» منتشر شد، تصویر دقیق‌تری از جغرافیای آلودگی پایتخت ارائه می‌دهد. پژوهشگران با بررسی داده‌های ساعتی ۲۹ ایستگاه معتبر و پهنه‌بندی غلظت ذرات معلق در محله‌های تهران، وضعیت آلودگی شهر را در سال ۱۴۰۲ ارزیابی کرده‌اند.
بر اساس نتایج، میانگین سالانه غلظت ذرات معلق ریز در تهران حدود ۳۲ میکروگرم بر مترمکعب بوده است؛ بیش از شش برابر حد توصیه‌شده سازمان جهانی بهداشت. با این حال، این میانگین در محله‌های مختلف از ۲۲.۲ تا ۴۶.۳ میکروگرم بر مترمکعب متغیر بوده است؛ به بیان دیگر، غلظت سالانه در آلوده‌ترین محله حدود ۲.۱ برابر کم‌آلوده‌ترین محله است.
پژوهشگران به‌طور مشخص اعلام کرده‌اند میانگین سالانه غلظت ذرات معلق در حوالی میدان آزادی، شادآباد و پیروزی حدود دو برابر بخش‌هایی از مناطق یک، دو، چهار و پنج بوده است. نقشه سالانه نیز نشان می‌دهد بخش‌های وسیعی از جنوب و جنوب‌غرب تهران در پهنه‌هایی با غلظت بالاتر ذرات معلق قرار گرفته‌اند.
قرار دادن نقشه آلودگی هوا در کنار نقشه قیمت مسکن، وجه اقتصادی این نابرابری را آشکار می‌کند. بر اساس داده‌های میدانی ابتدای آبان، میانگین قیمت پیشنهادی هر مترمربع مسکن در مهر ۱۴۰۵ در منطقه یک به ۶۲۸.۶ میلیون تومان رسیده است. این رقم در منطقه ۱۸، که بخش‌هایی از آن در پهنه‌های آلوده‌تر قرار دارند، ۱۲۴ میلیون تومان بوده است؛ یعنی قیمت مسکن در منطقه یک حدود ۵.۱ برابر منطقه ۱۸ است.
در مناطق دو، پنج و چهار که بخش‌هایی از آن‌ها آلودگی کمتری تجربه کرده‌اند، میانگین قیمت به‌ترتیب ۴۰۰، ۳۱۸.۴ و ۲۹۱.۷ میلیون تومان بوده است. در مقابل، در منطقه ۱۳ (محدوده پیروزی) ۲۱۱ میلیون، منطقه ۹ (محدوده میدان آزادی) ۱۷۸.۶ میلیون و در مناطق جنوبی ۲۰، ۱۹، ۱۷ و ۱۸ به‌ترتیب ۱۵۴.۵، ۱۳۹.۹، ۱۳۰ و ۱۲۴ میلیون تومان بوده است.
برای درک بهتر این شکاف، کافی است هزینه خرید یک آپارتمان ۸۰ متری مقایسه شود: قیمت پیشنهادی چنین آپارتمانی در منطقه یک حدود ۵۰.۳ میلیارد تومان، در منطقه دو ۳۲ میلیارد و در منطقه پنج حدود ۲۵.۵ میلیارد تومان است. در مقابل، خرید آپارتمانی با همین متراژ در مناطق ۱۹، ۱۷ و ۱۸ به بودجه‌ای حدود ۱۰ تا ۱۱ میلیارد تومان نیاز دارد. فاصله قیمت دو آپارتمان هم‌متراژ در مناطق یک و ۱۸ به بیش از ۴۰ میلیارد تومان می‌رسد؛ دو منطقه‌ای که بخش‌هایی از آن‌ها در دو سوی طیف آلودگی مزمن هوای تهران قرار دارند.
هرچند تمام این اختلاف را نمی‌توان به کیفیت هوا نسبت داد و عواملی مانند ارزش زمین، کیفیت ساختمان، دسترسی به امکانات شهری و موقعیت جغرافیایی نیز در تعیین قیمت نقش دارند، هم‌پوشانی بخشی از مناطق ارزان‌تر تهران با پهنه‌های آلوده‌تر نشان می‌دهد قدرت خرید مسکن می‌تواند بر امکان انتخاب محیط زندگی کم‌آلوده‌تر نیز اثر بگذارد.
پژوهش دانشگاه علوم پزشکی تهران نشان می‌دهد حدود ۳۱ درصد از جمعیت پایتخت در سال ۱۴۰۲ در معرض میانگین سالانه غلظت ذرات معلقی قرار داشته‌اند که دست‌کم هفت برابر حد توصیه‌شده سازمان جهانی بهداشت بوده است. این پژوهش تعداد مرگ‌های منتسب به مواجهه بلندمدت با ذرات معلق ریز را در میان افراد بالای ۳۰ سال تهران در سال ۱۴۰۲ حدود ۹۳۲۱ مورد برآورد کرده است.
حتی ساکنان کم‌آلوده‌ترین محله‌های تهران نیز از هوایی مطابق با استانداردهای سلامت برخوردار نیستند؛ تفاوت در این است که بخشی از شهروندان به‌واسطه محل زندگی خود، مواجهه بیشتری با این عامل خطر دارند. از این منظر، سیاست‌گذاری برای کاهش آلودگی هوا تنها به کاهش میانگین شاخص آلودگی شهر محدود نمی‌شود و توزیع جغرافیایی آلودگی و میزان مواجهه ساکنان محله‌های مختلف نیز اهمیت دارد؛ به‌ویژه در مناطقی که خانوارها به دلیل محدودیت‌های مالی، امکان کمتری برای تغییر محل سکونت خود دارند.
نظرات کاربران
نخستین دیدگاه را درباره این خبر ثبت کنید
یادآوری: نشانی ایمیل منتشر نمی‌شود و دیدگاه‌های حاوی توهین، تهمت، افترا یا واژگان نامناسب تأیید نخواهند شد.
نظر شما می‌تواند شروع یک گفت‌وگوی سازنده باشد.