بنزین کم داریم، جایگاه CNG خالی است؛ حلقه گمشده کجاست؟

ایران شبکه‌ای با ظرفیت عرضه روزانه ۴۰ میلیون مترمکعب CNG در اختیار دارد، اما آخرین آمار عمومی از مصرف حدود ۱۶ میلیون مترمکعب حکایت می‌کند. به بیان ساده، نزدیک به ۶۰ درصد ظرفیت ایجادشده استفاده نمی‌شود؛ آن هم در شرایطی که مصرف بنزین و هزینه تأمین آن به یکی از چالش‌های اصلی بخش انرژی تبدیل شده است.

بازتاب– بر اساس آخرین آمار عمومی اعلام‌شده از سوی مدیر طرح CNG، ۲۳۶۵ جایگاه در کشور ظرفیت عرضه روزانه حدود ۴۰ میلیون مترمکعب گاز طبیعی فشرده را دارند، اما مصرف واقعی نزدیک به ۱۶ میلیون مترمکعب در روز است.

همچنین حدود ۴.۰۳ میلیون خودرو به‌صورت کارخانه‌ای یا کارگاهی دوگانه‌سوز شده‌اند. سهم CNG از سبد سوخت حمل‌ونقل حدود ۱۱ درصد اعلام شده است.

این ارقام به معنای وجود حدود ۲۴ میلیون مترمکعب ظرفیت اسمی بلااستفاده در شبکه است.

نکته مهم درباره تاریخ آمار

اعداد ۱۶ و ۴۰ میلیون مترمکعب، آخرین آمار عمومی قابل‌دسترسی اعلام‌شده از سوی مدیر طرح CNG هستند و لزوماً مصرف لحظه‌ای روز ۲۸ تیر را نشان نمی‌دهند.

به دلیل نوسان فصلی مصرف و تغییر تعداد جایگاه‌های فعال، شرکت ملی پخش باید آمار ماهانه و برخط‌تری منتشر کند. بااین‌حال، فاصله بزرگ میان ظرفیت و مصرف، حتی با تغییرات محدود ماهانه نیز قابل‌چشم‌پوشی نیست.

CNG چه مقدار بنزین را جایگزین کرده است؟

مدیر طرح CNG گفته است هر مترمکعب CNG از نظر انرژی تقریباً جایگزین یک لیتر بنزین می‌شود. بر اساس آمار اعلامی، مصرف روزانه این سوخت حدود ۱۶ میلیون لیتر از نیاز احتمالی بنزین را کاهش داده است.

در همان گزارش، متوسط مصرف بنزین حدود ۱۳۲ میلیون لیتر در روز عنوان شده و برآورد شده است که بدون CNG، این رقم می‌توانست به حدود ۱۴۸ میلیون لیتر برسد.

این برآورد نشان می‌دهد CNG هم‌اکنون نیز نقش مهمی دارد؛ اما ظرفیت موجود امکان جایگزینی بیشتری را فراهم می‌کند.

چرا رانندگان کمتر از ظرفیت موجود استفاده می‌کنند؟

پاسخ را نمی‌توان فقط در رفتار مصرف‌کننده جست‌وجو کرد. چند عامل هم‌زمان جذابیت CNG را کاهش داده‌اند.

نخست، فاصله قیمت بنزین و CNG باید در برابر زمان سوخت‌گیری، دسترسی به جایگاه و فضای اشغال‌شده مخزن سنجیده شود. اگر صرفه‌جویی مالی برای راننده محسوس نباشد، انگیزه استفاده کاهش می‌یابد.

دوم، پراکندگی جایگاه‌ها یکنواخت نیست. ممکن است ظرفیت کل کشور بالا باشد، ولی راننده در یک منطقه مشخص به جایگاه نزدیک، فعال و بدون صف دسترسی نداشته باشد.

سوم، بخشی از خودروهای دوگانه‌سوز قدیمی با افت توان، استهلاک یا مشکلات تنظیم موتور مواجه بوده‌اند. این تجربه عمومی، حتی با ورود کیت‌های جدیدتر، بر ذهنیت مردم اثر گذاشته است.

چهارم، عرضه محدود خودروهای دوگانه‌سوز کارخانه‌ای باعث شده ناوگان جدید به همان سرعت گذشته توسعه پیدا نکند.

آیا تبدیل رایگان خودرو کافی است؟

طبق اعلام مدیر طرح، فراخوان‌هایی برای تبدیل رایگان برخی خودروهای شخصی و تعویض مخزن تاکسی‌ها اجرا شده و بیش از ۸۵ درصد تبدیل‌های جدید با کیت نسل چهار انجام می‌شود.

اما رایگان‌بودن تبدیل فقط یکی از عوامل تصمیم راننده است. ایمنی، ضمانت موتور، دسترسی به قطعه، کیفیت نصب، بازرسی دوره‌ای مخزن و ارزش فروش خودرو نیز اهمیت دارد.

برنامه احیای CNG باید خدمات پس از تبدیل را پوشش دهد؛ در غیر این صورت، افزایش ثبت‌نام الزاماً به افزایش پایدار مصرف منجر نمی‌شود.

ظرفیت خالی را می‌توان یک‌باره فعال کرد؟

خیر. ظرفیت اسمی جایگاه‌ها به معنای امکان افزایش فوری مصرف تا ۴۰ میلیون مترمکعب نیست. برای استفاده از کل ظرفیت باید تعداد خودروهای مناسب، توزیع جغرافیایی جایگاه‌ها، فشار شبکه گاز و ساعات فعالیت بررسی شود.

در زمستان نیز مصرف بالای گاز خانگی می‌تواند محدودیت‌هایی ایجاد کند. بنابراین احیای CNG به برنامه مرحله‌ای نیاز دارد، نه صرفاً تعیین یک هدف عددی.

اولویت با کدام خودروهاست؟

تاکسی‌ها، وانت‌ها، خودروهای حمل بار شهری و ناوگان‌های پرتردد بیشترین صرفه اقتصادی را از CNG می‌برند؛ زیرا پیمایش روزانه آنها بالاست.

تمرکز منابع بر این گروه‌ها می‌تواند با تعداد تبدیل کمتر، بنزین بیشتری صرفه‌جویی کند. تبدیل خودرویی که در ماه فقط چندصد کیلومتر حرکت می‌کند، اثر بسیار کمتری از یک تاکسی یا وانت پرتردد دارد.