دهلی نو روز شنبه بیشتر از آنکه شبیه پایتخت پرجنب‌وجوش هند باشد، حال‌وهوای شهری در وضعیت فوق‌العاده امنیتی را داشت. هزاران نیروی پلیس و شبه‌نظامی در نقاط مختلف مستقر شدند، ده‌ها ایستگاه مترو برای ساعاتی بسته شد، حرکت برخی قطارها محدود شد و اینترنت موبایل در محدوده‌هایی از شهر با اختلال و محدودیت روبه‌رو شد.
به گزارش بازتاب، دلیل این همه تمهید امنیتی، تجمع گروهی از جوانان بود که تا همین چند ماه پیش کسی تصور نمی‌کرد نامشان به یکی از دردسرهای سیاسی دولت نارندرا مودی تبدیل شود؛ جنبشی با یک نام عجیب و البته عامدانه: «سوسک‌ها».
ماجرا نه از یک حزب سیاسی شروع شد، نه از یک اتحادیه کارگری و نه حتی از یک چهره مشهور مخالف دولت. همه‌چیز با یک جمله در شبکه‌های اجتماعی آغاز شد.
پس از آنکه جوانان بیکار در اظهارنظری تحقیرآمیز به «سوسک» تشبیه شدند، ابهیجیت دیپکه، استراتژیست سیاسی ۳۱ ساله، در پاسخ نوشت: «اگر همه سوسک‌ها با هم جمع شوند چه؟»
همین جمله کوتاه کافی بود.
پست دیپکه دست‌به‌دست شد و خیلی زود عنوان طنزآمیز «Cockroach Janta Party» یا «حزب مردم سوسک» در شبکه‌های اجتماعی شکل گرفت. آنچه در ابتدا بیشتر شبیه یک شوخی اینترنتی بود، آرام‌آرام به زبان مشترک بخشی از جوانان ناراضی هند تبدیل شد. طنز، این بار خیلی زود جدی شد.
از بیکاری تا خیابان
مطالبات اولیه جنبش چندان پیچیده نبود؛ جوانان درباره بیکاری، فساد در آزمون‌های دولتی، تقلب و بی‌نظمی در نظام آموزشی و دشوارتر شدن مسیر ورود به بازار کار اعتراض داشتند.
برای نسلی که بخش قابل توجهی از عمر خود را صرف تحصیل، آزمون‌های رقابتی و تلاش برای استخدام دولتی یا پیدا کردن یک شغل قابل قبول کرده، ماجرای آزمون‌های پرحاشیه فقط یک موضوع اداری نیست. بسیاری از جوانان هند آن را مستقیماً با آینده زندگی خود مرتبط می‌دانند.
اعتراض‌های قبلی این جریان نیز کم‌اثر نبود. دامنه برخی تجمع‌ها آن‌قدر بالا گرفت که موضوع اصلاح نظام آزمون‌ها به سطح دولت رسید و فشارهای سیاسی افزایش یافت. اما مرحله تازه اعتراض‌ها از مسئله شغل و دانشگاه فراتر رفته و به موضوعی بسیار حساس‌تر رسیده است: حق رأی.
معترضان نسبت به بازنگری گسترده فهرست رأی‌دهندگان اعتراض دارند. منتقدان می‌گویند در جریان این بازنگری حدود ۱۳۰ میلیون نام از نسخه اولیه فهرست‌ها کنار گذاشته شده است؛ ادعایی که حساسیت سیاسی زیادی ایجاد کرده و حالا درخواست‌هایی برای استعفای گیانش کومار، رئیس کمیسیون انتخابات هند، مطرح شده است.
کمیسیون انتخابات اما روایت دیگری دارد. این نهاد اتهام دستکاری در فهرست‌ها را رد کرده و می‌گوید تغییر و بررسی اسامی، بخشی از روند طبیعی بازبینی فهرست رأی‌دهندگان است.
طبق گزارش رسانه‌های بین‌المللی، هزاران نیروی امنیتی در دهلی مستقر شدند. ۵۷ ایستگاه مترو در مقاطعی بسته یا محدود شد، برخی قطارهای ورودی به شهر لغو شدند و دسترسی به اینترنت موبایل در بخش‌هایی از محدوده اعتراض نیز محدود شد.
ابهیجیت دیپکه، همان کسی که یکی از جرقه‌های اصلی شکل‌گیری جنبش را زده بود، هنگام ورود به دهلی توسط پلیس متوقف شد.
شاید مهم‌ترین نکته ماجرا همین باشد. جنبشی که چند ماه پیش از یک شوخی و یک پست شبکه اجتماعی آغاز شده بود، حالا به جایی رسیده که دولت برای کنترل تجمع آن چنین سطحی از نیرو و امکانات امنیتی را وارد میدان می‌کند.
صرف‌نظر از اینکه تعداد واقعی هواداران «سوسک‌ها» چقدر باشد، این حجم از واکنش امنیتی نشان می‌دهد دولت دست‌کم ظرفیت بسیج اجتماعی این جریان را جدی گرفته است.
هند در سال‌های اخیر یکی از سریع‌ترین نرخ‌های رشد اقتصادی میان اقتصادهای بزرگ جهان را تجربه کرده است. سرمایه‌گذاری در فناوری، صنایع دیجیتال، زیرساخت و تولید افزایش یافته و دولت مودی بارها از تبدیل شدن هند به یکی از قطب‌های اصلی اقتصاد جهانی سخن گفته است.
بخش بزرگی از جمعیت هند جوان است و میلیون‌ها نفر هر سال وارد بازار کار می‌شوند. مشکل اینجاست که اقتصاد برای همه آنها شغلی متناسب با تحصیلات و انتظاراتشان ایجاد نمی‌کند.
همین‌جا شکاف شکل می‌گیرد.
ممکن است آمارهای رسمی از رشد تولید ناخالص داخلی، افزایش سرمایه‌گذاری خارجی یا توسعه زیرساخت‌ها خبر بدهند، اما برای فارغ‌التحصیلی که ماه‌ها و حتی سال‌ها به دنبال کار بوده، این آمار زمانی اهمیت پیدا می‌کند که در زندگی شخصی‌اش قابل لمس باشد.
نسلی که به اینترنت دسترسی دارد، سبک زندگی کشورهای مختلف را می‌بیند و دائماً با فرصت‌های جهانی مقایسه می‌شود، طبیعتاً انتظار بیشتری هم دارد. برای چنین نسلی، وعده «آینده بهتر» به‌تنهایی کافی نیست.
چرا نام «سوسک‌ها» جواب داد؟
شاید انتخاب نام این جنبش در نگاه اول عجیب باشد، اما اتفاقاً یکی از دلایل دیده‌شدن آن همین نام است.
جوانان یک عبارت تحقیرآمیز را برداشتند و آن را به نشانه همبستگی تبدیل کردند. به‌جای فرار از واژه «سوسک»، همان کلمه را تبدیل به هویت اعتراضی خود کردند.
این الگو در بسیاری از جنبش‌های اجتماعی جدید دیده شده است؛ گروهی از معترضان برچسبی را که قرار بوده تحقیرشان کند، تصاحب می‌کنند و معنای تازه‌ای به آن می‌دهند.
شبکه‌های اجتماعی هم این روند را بسیار سریع‌تر کرده‌اند. جوانانی که عضو هیچ حزب رسمی نیستند، می‌توانند در فضای مجازی همدیگر را پیدا کنند، یک نماد مشترک بسازند و برای تجمع هماهنگ شوند.
دردسر واقعی مودی چیست؟
برای نارندرا مودی، شاید تجمع امروز یا حتی اعتراض این هفته مهم‌ترین نگرانی نباشد. چالش اصلی این است که آیا نارضایتی جوانان موقتی است یا به یک جریان پایدار سیاسی تبدیل خواهد شد.
مودی و حزب بهاراتیا جاناتا یا BJP بیش از یک دهه است نقش تعیین‌کننده‌ای در سیاست هند دارند. حزب حاکم شبکه تشکیلاتی قدرتمند، ماشین انتخاباتی گسترده و بدنه اجتماعی قابل توجهی دارد.
اما نسل تازه الزاماً با همان قواعد سیاست سنتی حرکت نمی‌کند.
ممکن است عضو هیچ حزب یا اتحادیه‌ای نباشد، اما ظرف چند ساعت در تلگرام، واتس‌اپ، اینستاگرام، ایکس یا دیگر شبکه‌ها بسیج شود. ممکن است رهبر رسمی نداشته باشد، اما چند چهره اینترنتی بتوانند جهت حرکت آن را تعیین کنند.
«سوسک‌ها» هنوز ساختار سیاسی منسجم، برنامه اقتصادی روشن یا سازمان انتخاباتی قدرتمندی ندارند. هیچ تضمینی وجود ندارد که بتوانند نارضایتی خیابانی و اینترنتی را به رأی انتخاباتی تبدیل کنند.
تجربه کشورهای مختلف نشان داده بسیاری از جنبش‌های متولدشده در شبکه‌های اجتماعی پس از مدتی فروکش کرده‌اند؛ برخی به دلیل اختلاف داخلی و برخی به دلیل نداشتن سازمان پایدار.
اما حتی اگر «Cockroach Janta Party» هرگز به یک حزب بزرگ تبدیل نشود، مسائلی که آن را به وجود آورده‌اند از بین نمی‌روند. بیکاری جوانان، عدالت آموزشی، سلامت انتخابات، اعتماد به نهادهای رسمی و آزادی اعتراض همچنان روی میز باقی خواهد ماند.
نظرات کاربران
نخستین دیدگاه را درباره این خبر ثبت کنید
یادآوری: نشانی ایمیل منتشر نمی‌شود و دیدگاه‌های حاوی توهین، تهمت، افترا یا واژگان نامناسب تأیید نخواهند شد.
نظر شما می‌تواند شروع یک گفت‌وگوی سازنده باشد.