چرخش ناگهانی پول در بورس؛ آیا کاهش ریسک سیاسی موتور تازه‌ای برای بازار سهام روشن کرده است؟

بورس تهران معاملات یکشنبه ۱۱ مرداد را با یکی از قدرتمندترین موج‌های تقاضای هفته‌های اخیر آغاز کرد؛ جهش بیش از ۱۰۹ هزار واحدی شاخص کل در تنها ۱۵ دقیقه، خروج حدود ۱۳۰۰ میلیارد تومان از صندوق‌های درآمد ثابت و برتری کم‌سابقه صف‌های خرید، از تغییر محسوس انتظارات معامله‌گران حکایت دارد. با این حال، کارشناسان معتقدند برای تشخیص اینکه بازار وارد یک روند صعودی پایدار شده یا تنها به کاهش موقت ریسک‌های سیاسی واکنش نشان داده، باید جریان پول حقیقی و ارزش معاملات تا پایان بازار را زیر نظر گرفت.

بازتاب– معاملات بورس تهران صبح یکشنبه ۱۱ مرداد ۱۴۰۵ با موج قدرتمندی از تقاضا آغاز شد. شاخص کل بورس تنها در ۱۵ دقیقه ابتدایی معاملات ۱۰۹ هزار و ۹۴۴ واحد، معادل ۲.۱۷ درصد افزایش یافت و به ارتفاع ۵ میلیون و ۱۶۴ هزار و ۷۳۰ واحد رسید.

آمارهای اولیه بازار نشان می‌دهد در همین فاصله حدود ۱۳۰۰ میلیارد تومان نقدینگی از صندوق‌های درآمد ثابت خارج شده و ارزش معاملات خرد نیز در نخستین دقایق معاملات به حدود ۵۰۰ میلیارد تومان رسیده است. در بخش دیگری از تابلو بازار، ۷۶۰ نماد در محدوده مثبت و تنها ۱۲۸ نماد در محدوده منفی معامله شدند. ۲۹۰ نماد نیز با صف خرید مواجه بودند، در برابر تنها ۱۲ نماد دارای صف فروش.

این ارقام به این معناست که در مقطع ثبت آمار، حدود ۸۶ درصد نمادهای فعال بازار در محدوده مثبت قرار داشته‌اند و تعداد نمادهای دارای صف خرید بیش از ۲۴ برابر نمادهای دارای صف فروش بوده است؛ نسبتی که از غلبه بسیار شدید تقاضا بر عرضه در شروع معاملات حکایت دارد.

چه چیزی ورق بورس را برگرداند؟

مهم‌ترین متغیر پشت تغییر رفتار بازار را باید بیش از هر چیز در کاهش ناگهانی «صرف ریسک سیاسی» جست‌وجو کرد.

بامداد یکشنبه، گزارش‌هایی درباره عقب‌نشینی دولت آمریکا از تهدید حمله جدید علیه ایران منتشر شد. ایرنا به نقل از دونالد ترامپ گزارش داد که رئیس‌جمهور آمریکا اعلام کرده با لغو حمله موافقت کرده است؛ موضوعی که در صورت تداوم، بخشی از نگرانی سرمایه‌گذاران درباره تشدید دوباره درگیری‌های نظامی را کاهش می‌دهد.

واکنش سریع بورس به این خبر چندان غیرمنتظره نیست. طی هفته‌های گذشته، بازار سهام ایران به‌شدت به اخبار ژئوپلیتیک حساس شده و تغییر سطح ریسک نظامی تقریباً بلافاصله در رفتار خریداران و فروشندگان منعکس شده است.

بررسی معاملات هفته گذشته نیز همین ارتباط را تأیید می‌کند. ایرنا در گزارش هفتگی بازار سرمایه، کاهش نسبی تنش‌های سیاسی و نظامی، تغییرات نرخ ارز و افزایش تقاضا برای سهام را از عوامل اصلی بازگشت شاخص کل به کانال پنج میلیون واحد عنوان کرده بود. شاخص بورس در هفته نخست مرداد چهار روز متوالی رشد کرد و بخشی از افت‌های پیشین خود را جبران کرد.

بنابراین، رشد صبح یکشنبه را می‌توان تا حد زیادی به‌عنوان بازقیمت‌گذاری سریع ریسک سیاسی در بورس تهران تفسیر کرد؛ به این معنا که معامله‌گران با کاهش احتمال وقوع یک سناریوی پرریسک، حاضر شده‌اند قیمت بیشتری برای سهام بپردازند.

۱۳۰۰ میلیارد تومان خروج از درآمد ثابت

یکی از مهم‌ترین ارقام معاملات امروز، خروج حدود ۱۳۰۰ میلیارد تومان پول از صندوق‌های درآمد ثابت در همان دقایق ابتدایی است.

در شرایط عادی، صندوق‌های درآمد ثابت مقصد سرمایه‌گذارانی هستند که ترجیح می‌دهند ریسک کمتری تحمل کنند. بنابراین خروج سریع نقدینگی از این صندوق‌ها هم‌زمان با رشد شدید بورس، می‌تواند علامتی از افزایش ریسک‌پذیری سرمایه‌گذاران باشد.

اما یک ملاحظه مهم وجود دارد: خروج ۱۳۰۰ میلیارد تومان از صندوق‌های درآمد ثابت لزوماً به معنای ورود همین مقدار پول به سهام نیست.

این نقدینگی می‌تواند میان بازار سهام، صندوق‌های اهرمی، صندوق‌های طلا یا حتی نقدینگی خارج از بازار سرمایه توزیع شود. برای تأیید آغاز یک موج جدی انتقال سرمایه به بورس، باید در پایان معاملات، آمار «خالص ورود پول حقیقی به سهام و حق‌تقدم» نیز بررسی شود.

این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که در روز معاملاتی قبل، بورس۲۴ از خروج حدود ۱۴۰۰ میلیارد تومان پول حقیقی خبر داده بود؛ با وجود آنکه ارزش معاملات بازار حدود ۲۶ هزار میلیارد تومان گزارش شده بود. در همان روز شاخص کل حدود ۰.۴ درصد افت کرد اما شاخص هم‌وزن ۰.۴۷ درصد افزایش یافت؛ اتفاقی که نشان می‌داد سرمایه‌گذاران میان شرکت‌های بزرگ و کوچک رفتار متفاوتی دارند.

به همین دلیل، داده‌های امروز در صورتی اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند که خروج پول روز گذشته با ورود خالص و قابل‌توجه سرمایه حقیقی در پایان معاملات امروز جبران شود.

پهنای بازار؛ شاید مهم‌تر از رشد ۱۰۹ هزار واحدی شاخص

از منظر تحلیل بازار، یکی از نقاط قوت معاملات امروز نه صرفاً رشد بیش از دو درصدی شاخص کل، بلکه گستردگی تقاضا در بخش بزرگی از بازار است.

وقتی تنها چند شرکت بزرگ مانند فولادی‌ها، پتروشیمی‌ها، پالایشی‌ها یا بانک‌ها رشد می‌کنند، شاخص کل ممکن است افزایش قابل‌توجهی داشته باشد، در حالی که بخش عمده سهام بازار همچنان منفی است.

اما مثبت بودن ۷۶۰ نماد در برابر ۱۲۸ نماد منفی نشان می‌دهد موج تقاضای امروز دست‌کم در ابتدای بازار، محدود به چند نماد شاخص‌ساز نبوده است.

با این حال صف خرید بودن ۲۹۰ نماد یک پیام دوگانه نیز دارد. از یک سو بیانگر قدرت تقاضاست، اما از سوی دیگر اگر حجم معاملات پشت صف‌ها پایین باقی بماند، بخشی از این تقاضا می‌تواند ماهیت هیجانی داشته باشد. بنابراین معیار مهم‌تر در ادامه معاملات، تبدیل صف‌های خرید به معاملات واقعی همراه با افزایش ارزش دادوستدها خواهد بود.

بورس از «ترس جنگ» به «کشف ارزش» می‌رسد؟

در برخی صنایع، معامله‌گران بار دیگر در حال تمرکز بر شرکت‌هایی با گزارش‌های ماهانه مناسب، نسبت‌های ارزش‌گذاری پایین‌تر و چشم‌انداز رشد سودآوری هستند. این رسانه در بررسی شرکت‌های تجهیزاتی، ارتباطی، شوینده و برخی صنایع دیگر از افزایش توجه بازار به سهامی سخن گفته که فاصله میان عملکرد عملیاتی و قیمت بازار آنها افزایش یافته است.

در گروه دارویی نیز گزارش‌های فصلی و ماهانه مناسب برخی شرکت‌ها باعث شده این صنعت طی روزهای اخیر مورد توجه معامله‌گران قرار گیرد.

این تغییر بسیار مهم است. بورس در دوره‌های بحران سیاسی معمولاً بیش از آنکه بر سود شرکت‌ها، P/E یا جریان نقد عملیاتی تمرکز کند، «ریسک بقا و نااطمینانی» را قیمت‌گذاری می‌کند. با کاهش این ریسک، تحلیل بنیادی دوباره وزن بیشتری در تصمیم‌گیری معامله‌گران پیدا می‌کند.

اگر این اتفاق رخ دهد، مرحله بعدی بازار الزاماً رشد یکپارچه همه نمادها نخواهد بود؛ بلکه احتمالاً شاهد تفکیک بیشتر میان شرکت‌های دارای سودآوری واقعی و سهامی خواهیم بود که صرفاً تحت تأثیر موج عمومی بازار رشد کرده‌اند.

آزمون اصلی بورس هنوز باقی مانده است

با وجود نشانه‌های مثبت صبح یکشنبه، هنوز برای اعلام آغاز یک روند صعودی پایدار زود است.

بازار سرمایه ایران در هفته‌های اخیر نشان داده که بیش از هر متغیر دیگری به تحولات سیاسی و نظامی حساس است. پیش از آغاز هفته نیز کارشناسان بازار سرمایه تأکید کرده بودند که در صورت عدم وقوع تنش نظامی جدید، احتمال ادامه روند مثبت بورس افزایش خواهد یافت.

بر همین اساس، سه شاخص در ادامه معاملات امروز و روزهای آینده تعیین‌کننده خواهند بود:

نخست، ورود واقعی پول حقیقی به سهام است. اگر خروج نقدینگی از صندوق‌های درآمد ثابت با ورود قابل‌توجه سرمایه به سهام همراه شود، می‌توان از تغییر جدی‌تر ترجیحات سرمایه‌گذاران سخن گفت.

دوم، ارزش معاملات خرد است. رقم حدود ۵۰۰ میلیارد تومان در ۱۵ دقیقه نخست بازار قابل توجه است، اما نمی‌توان آن را به‌صورت خطی به کل جلسه معاملاتی تعمیم داد. اگر ارزش معاملات تا پایان بازار در سطوح بالا تثبیت شود، اعتبار حرکت صعودی بیشتر خواهد شد.

و سوم، رفتار بازار در برابر عرضه‌ها است. بازارهای قدرتمند تنها با تشکیل صف خرید شناخته نمی‌شوند؛ بلکه زمانی قدرت واقعی تقاضا مشخص می‌شود که عرضه‌های سنگین وارد بازار شوند و خریداران همچنان توان جذب آنها را داشته باشند.

یک تغییر مهم در انتظارات، نه هنوز پایان ریسک

مجموع داده‌های معاملات صبح یکشنبه نشان می‌دهد بورس تهران با یک تغییر محسوس در انتظارات سرمایه‌گذاران مواجه شده است.

جهش ۲.۱۷ درصدی شاخص کل در ۱۵ دقیقه، مثبت بودن حدود ۸۶ درصد نمادها، نسبت بیش از ۲۴ برابری تعداد صف‌های خرید به صف‌های فروش و خروج سنگین نقدینگی از صندوق‌های درآمد ثابت، مجموعه‌ای از سیگنال‌ها هستند که از افزایش قابل‌توجه ریسک‌پذیری معامله‌گران حکایت دارند.

محرک اولیه این تغییر را باید در کاهش نگرانی از تشدید فوری درگیری‌های نظامی جست‌وجو کرد؛ اما ادامه مسیر بورس تنها به سیاست وابسته نخواهد بود. گزارش‌های مالی شرکت‌ها، نرخ ارز، سیاست‌های قیمت‌گذاری صنایع، نرخ بهره و مهم‌تر از همه ورود پایدار نقدینگی حقیقی، تعیین خواهند کرد که جهش امروز به آغاز موج تازه‌ای در بازار سهام تبدیل می‌شود یا در حد یک واکنش سریع به کاهش ریسک سیاسی باقی می‌ماند.

به بیان ساده، معاملات صبح یکشنبه نشان می‌دهد «ترس» فعلاً بخشی از زمین را به «تقاضا» واگذار کرده است؛ اما آزمون واقعی بازار زمانی آغاز می‌شود که هیجان اولیه فروکش کند و سهامداران بار دیگر میان قیمت، سودآوری و ریسک انتخاب کنند.