فروش داروهای حیاتی در ازای دریافت دلار و یورو؛ مقصر داروخانه است یا زنجیره تأمین؟ / روایت تلخ بیماران از یک بحران پنهان
فشار هزینههای دارو هر روز بیش از گذشته بر معیشت مردم سنگینی میکند، اما این بار خبری تلختر و نگرانکنندهتر به گوش میرسد: درخواست دلار و یورو به جای ریال برای فروش داروهای حیاتی بیماران خاص.
گزارشهای متعددی که طی روزهای اخیر از سوی شهروندان ارسال شده، حکایت از وضعیتی دارد که در نگاه نخست عجیب به نظر میرسد، اما پیگیریهای میدانی نشان میدهد ماجرا پیچیدهتر از آن است که تصور میشود.
روایت دردناک یک بیمار: «برای زنده ماندن باید دلار پیدا کنم»
یکی از بیمارانی که خواست نامش فاش نشود، گفت: «ناراحتی کبد دارم و هر ۲ ماه باید یک آمپول گرانقیمت تزریق کنم. داروخانهها و حتی پزشکم میگویند اگر این دارو را میخواهی باید دلار پرداخت کنی. امروز آمدهام از بانک هزار دلار ارز ضروری بگیرم تا شاید هزینه درمانم کمی کمتر شود.»
اقتصادآنلاین در واکنش به این گزارشها، بهسراغ دادههای میدانی رفت و با تعدادی از بیماران، فعالان حوزه دارو و داروخانهها گفتوگو کرد.
یکی از مسئولان داروخانهها درباره علت مطرح کردن چنین مطالبهای توضیح داد: «من مجبورم چنین کاری انجام دهم. فردی که این داروها را برای من تأمین میکند حاضر نیست با ریال معامله کند و فقط دلار فیزیکی میخواهد. تا پیش از جنگ شرایط به این شکل نبود، اما حالا یا باید کلاً فروش این داروها را متوقف کنم یا ارز دریافتی از بیمار را به تأمینکننده دارو بدهم.»
وی افزود: «اگر بخواهم از بیمار ریال دریافت کنم و بعد خودم در بازار به دنبال تبدیل آن به ارز باشم، با ریسکهای مالی، مالیاتی و حتی قانونی روبهرو میشوم. در نهایت این شرایط باعث میشود فعالان زنجیره تأمین ناخواسته به سمت روشهایی بروند که اساساً نباید وجود داشته باشد.»
مدیر داروخانه در تهران: تأمینکنندگان ریسک ریال را نمیپذیرند
مدیر یک داروخانه در منطقه ۱۲ تهران گفت: «بعضی داروهای خاص دیگر مثل گذشته تأمین نمیشوند. ما با تأمینکنندگانی مواجه هستیم که قیمت را بر مبنای دلار تعیین میکنند و حاضر نیستند ریسک کاهش ارزش پول ملی را بپذیرند. بیمار تصور میکند داروخانه مقصر است، در حالی که فشار اصلی از سمت زنجیره تأمین وارد میشود. وقتی دارو کمیاب میشود، رفتار کل بازار تغییر میکند.»
نگرانی بیماران از کمبود دارو افزایش یافته است
پیگیریها در برخی شهرها نیز حاکی از ادامه این روند است. مسئول یک داروخانه در بابلسر در این باره گفت: «در ماههای اخیر نگرانی بیماران درباره کمبود دارو به شکل محسوسی افزایش یافته است. بسیاری از بیماران تلاش میکنند چند دوره مصرف را همزمان تهیه کنند و همین مسئله فشار بیشتری بر بازار وارد میکند. وقتی عرضه محدود و تقاضا رو به افزایش باشد، برخی تأمینکنندگان ترجیح میدهند معاملات را با ارز انجام دهند و همین موضوع در نهایت به داروخانه و بیمار منتقل میشود.»
«مشکل اصلی بیثباتی است. هیچکس نمیداند یک داروی خاص، ماه آینده با چه قیمتی و از چه مسیری تأمین خواهد شد. تا زمانی که زنجیره تأمین دارو به ثبات نرسد، احتمال بروز چنین رفتارهایی در بازار وجود خواهد داشت. در این میان بیشترین فشار به بیماری وارد میشود که به داروی خود وابسته است و امکان قطع درمان را ندارد.»
واکنش سازمان غذا و دارو: تاکنون گزارشی نداشتهایم / تخلف تا حد لغو پروانه
برای بررسی صحت و سقم این موضوع، به سراغ سازمان غذا و دارو رفت. سعید مهرزادی، مدیرکل دفتر بازرسی، ارزیابی عملکرد و پاسخگویی به شکایات سازمان غذا و دارو، اعلام کرد، «تاکنون گزارش رسمی در این خصوص به دست ما نرسیده است. از مردم میخواهیم در صورت مشاهده چنین مواردی موضوع را از طریق سامانه ۱۹۰ گزارش کنند.»
وی در پاسخ به این پرسش که در صورت تأیید چنین تخلفی چه برخوردی صورت خواهد گرفت، گفت: «در صورت اثبات تخلف، موضوع میتواند تا لغو پروانه فعالیت داروخانه نیز پیش برود.»
پیش از این نیز حسینعلی حاجیدلیگانی، نایبرئیس کمیسیون اصل ۹۰ مجلس، در این خصوص گفته بود: «دریافتهای خارج از ضابطه در برخی بخشهای درمانی و همچنین افزایش هزینه دارو، موضوعاتی است که باید با دقت مورد بررسی و رسیدگی قرار گیرد تا فشار بیشتری به مردم وارد نشود.»
بخش قابل توجهی از فعالان حوزه دارو معتقدند اگر منشأ اصلی این اتفاق در زنجیره تأمین، واردات و توزیع دارو قرار داشته باشد، برخورد صرف با داروخانهها نمیتواند راهحل نهایی باشد.
این پرسش مطرح میشود: آیا نباید شرایط واردات دارو به شکلی اصلاح شود که حتی بدون اتکا به ارز ترجیحی نیز امکان تأمین پایدار دارو برای بازار وجود داشته باشد؟
بسیاری از داروهایی که نام آنها در گزارشهای مردمی مطرح شده، در فهرست داروهای مشمول حمایتهای ارزی قرار دارند، اما بیمار در نهایت آنها را با هزینهای بسیار بالاتر از انتظار تهیه میکند.
بیماری که درگیر سیاستهای ارزی نیست
فارغ از اینکه مقصر اصلی این وضعیت کدام بخش از زنجیره تأمین دارو باشد، یک واقعیت غیرقابل انکار است، بیماری که برای ادامه درمان خود به داروی خاص نیاز دارد، نه درگیر سیاستهای ارزی است و نه مناسبات پیچیده بازار دارو را میشناسد. او تنها میخواهد داروی مورد نیازش را با قیمتی قابل پرداخت و از مسیری قانونی تهیه کند؛ مطالبهای که به نظر میرسد برای بخشی از بیماران، روزبهروز دشوارتر میشود.
