تولد به وقت تقویم؛ برخی والدین سلامت نوزاد را با تاریخ رُند معامله می‌کنند

چند عدد تکراری در تقویم کافی است تا بعضی خانواده‌ها زمان تولد فرزندشان را تغییر دهند. تاریخ‌هایی مانند ۰۵/۰۵/۰۵ برای بخشی از والدین خاص، زیبا و آسان برای به‌خاطرسپردن به نظر می‌رسند؛ اما پشت این انتخاب ظاهراً ساده، یک پرسش جدی قرار دارد؛ آیا می‌توان زمان یک عمل جراحی را نه براساس وضعیت مادر و جنین، بلکه برای ثبت عددی متفاوت در شناسنامه تعیین کرد؟

بازتاب– سزارین در بسیاری از بارداری‌ها اقدامی ضروری و نجات‌بخش است، اما سازمان جهانی بهداشت تأکید می‌کند این جراحی زمانی بیشترین فایده را دارد که توجیه پزشکی داشته باشد. برای زنان و نوزادانی که به سزارین نیاز ندارند، شواهدی از سودمندبودن آن وجود ندارد و این عمل، مانند هر جراحی دیگری، بدون خطر نیست.

تاریخ شناسنامه چگونه وارد اتاق عمل شد؟

میل به انتخاب تاریخ خاص پدیده تازه‌ای نیست. در سال‌های گذشته نیز با نزدیک‌شدن به روزهایی که اعداد تقویم تکرار می‌شوند، گزارش‌هایی از افزایش تقاضا برای زایمان برنامه‌ریزی‌شده منتشر شده است. گزارش‌های تازه رسانه ها درباره پنجم مرداد ۱۴۰۵ نیز نشان می‌دهد «تولدهای تقویمی» بار دیگر به موضوع هشدار متخصصان و مسئولان درمانی تبدیل شده‌اند.

در ظاهر خواسته خانواده پیچیده نیست، فرزندشان در روزی به دنیا بیاید که تاریخ آن زیبا، متفاوت یا به‌یادماندنی باشد. اما شبکه‌های اجتماعی به این خواسته معنای تازه‌ای داده‌اند. تولد در یک روز خاص می‌تواند به سوژه‌ای برای انتشار عکس، جشن متفاوت و نمایش سبک زندگی تبدیل شود؛ در نتیجه یک انتخاب شخصی آرام‌آرام به نوعی رقابت نمادین میان خانواده‌ها نزدیک می‌شود.

مشکل از جایی آغاز می‌شود که جذابیت تاریخ، جای ارزیابی پزشکی را می‌گیرد. تاریخ تولد در شناسنامه برای همیشه باقی می‌ماند، اما تصمیم درباره جلو انداختن زایمان ممکن است در چند ساعت و تحت تأثیر هیجان یک مناسبت گرفته شود.

مرز میان سزارین ضروری و سزارین تقویمی

سزارین برنامه‌ریزی‌شده نیز در صورت وجود دلیل پزشکی می‌تواند تصمیمی کاملاً علمی و قابل دفاع باشد. تفاوت اصلی در دلیل انتخاب زمان است. در سزارین معمولی، پزشک براساس علائم، آزمایش‌ها و وضعیت بارداری تصمیم می‌گیرد؛ اما در سزارین تقویمی، عدد درج‌شده در تقویم به عامل اصلی تصمیم تبدیل می‌شود.

پزشکان کشورمان بارها درباره انجام سزارین صرفاً برای رسیدن به تاریخ خاص هشدار داده‌اند. سازمان نظام پزشکی پیش‌تر اعلام کرده بود که باید از انجام زایمان انتخابی پیش از کامل‌شدن هفته سی‌ونهم بارداری، جز در موارد دارای ضرورت پزشکی، پرهیز شود. وزارت بهداشت نیز براساس گزارش‌های منتشرشده، انجام سزارین صرفاً برای ثبت تاریخ رُند را ممنوع دانسته و بر نظارت و برخورد با موارد فاقد توجیه پزشکی تأکید کرده است.

چند روز واقعاً چه تفاوتی ایجاد می‌کند؟

برای خانواده‌ای که در انتظار تولد فرزندش است، جلو انداختن زایمان به اندازه چند روز ممکن است بی‌اهمیت به نظر برسد. با این حال، در پایان بارداری نیز فرایند رشد و تکامل جنین ادامه دارد و زمان مناسب زایمان باید براساس شرایط پزشکی تعیین شود.

سازمان نظام پزشکی هشدار داده است که انجام زایمان انتخابی زودتر از زمان مناسب می‌تواند احتمال نیاز نوزاد به مراقبت‌های ویژه، مشکلات تنفسی یا زردی را افزایش دهد. گزارش‌های پزشکی داخلی نیز بر این نکته تأکید دارند که رسیدن به هفته سی‌ونهم، در بارداری بدون عارضه و در صورت برنامه‌ریزی سزارین، اهمیت ویژه‌ای دارد.

این هشدار به معنای آن نیست که هر نوزادی که پیش از هفته سی‌ونهم متولد شود حتماً دچار عارضه خواهد شد. در بسیاری از موارد، زایمان زودتر به دلیل یک ضرورت واقعی انجام می‌شود و می‌تواند بهترین تصمیم باشد. مسئله زمانی است که بدون وجود چنین ضرورتی، فرصت ادامه طبیعی بارداری صرفاً به خاطر یک تاریخ خاص کوتاه شود.

رضایت والدین، جای تشخیص پزشکی را نمی‌گیرد

درمان بدون آگاهی و رضایت بیمار قابل قبول نیست، اما رضایت به‌تنهایی برای توجیه هر اقدام پزشکی کافی نیست. پزشک علاوه بر احترام به خواسته بیمار، موظف است ضرورت، فایده و خطر اقدام پیشنهادی را ارزیابی کند.

به بیان ساده، خانواده می‌تواند درباره ترجیحات خود صحبت کند، سؤال بپرسد و در تصمیم‌گیری مشارکت داشته باشد؛ اما نمی‌تواند پزشک را ملزم به انجام جراحی‌ای کند که از نظر علمی ضرورتی ندارد. پزشک نیز نباید صرفاً به دلیل اصرار خانواده، فشار مالی یا درخواست یک مرکز درمانی، تشخیص حرفه‌ای خود را کنار بگذارد.

در اینجا مفهوم «رضایت آگاهانه» اهمیت پیدا می‌کند. والدین باید بدانند سزارین یک شیوه نمایشی برای انتخاب تاریخ تولد نیست، بلکه عمل جراحی بزرگی است که تصمیم درباره آن باید با توجه به وضعیت مادر، جنین و بارداری‌های آینده گرفته شود. سازمان جهانی بهداشت نیز تصریح می‌کند که سزارینِ فاقد ضرورت پزشکی می‌تواند با خطرهای کوتاه‌مدت و بلندمدت برای مادر و نوزاد همراه باشد.

وقتی یک تاریخ خاص، نظم بیمارستان را تغییر می‌دهد

اگر شمار زیادی از والدین برای یک روز خاص درخواست زایمان کنند، بیمارستان با تراکمی غیرعادی روبه‌رو می‌شود. اتاق عمل، تخت بستری، متخصص زنان، متخصص بیهوشی، ماما، پرستار و بخش مراقبت‌های ویژه نوزادان ظرفیت نامحدودی ندارند.

در چنین شرایطی، افزایش برنامه‌ریزی غیرضروری می‌تواند فشار بیشتری بر خدماتی وارد کند که باید برای زایمان‌های اورژانسی و بیماران دارای ضرورت پزشکی آماده باشند. این بخش یک استنباط مدیریتی از محدودبودن منابع بیمارستانی است: هر عمل انتخابی که بدون ضرورت در ساعت شلوغ انجام شود، بخشی از ظرفیت مشترک درمان را اشغال می‌کند.

خطر دیگر، عادی‌شدن یک رفتار نادرست سازمانی است. اگر بیمارستان‌ها برای پاسخ به تقاضای تاریخ‌های رُند ظرفیت بیشتری ایجاد کنند، پیام غیرمستقیم آن این خواهد بود که تقویم نیز می‌تواند مانند یک عامل پزشکی، برنامه اتاق عمل را تعیین کند.

چرا ممنوعیت به‌تنهایی کافی نیست؟

اعلام ممنوعیت می‌تواند جلوی بخشی از موارد آشکار را بگیرد، اما علت اصلی رفتار را از بین نمی‌برد. تا زمانی که خانواده‌ها تاریخ رُند را نوعی امتیاز اجتماعی بدانند و برخی مراکز نیز این تقاضا را فرصت اقتصادی تلقی کنند، احتمال ادامه پنهانی یا غیررسمی این روند وجود دارد.

پزشک و ماما باید از هفته‌های پایانی بارداری درباره زمان مناسب زایمان و خطرهای تغییر غیرضروری آن توضیح دهند. هشدار در روزهای منتهی به تاریخ رُند معمولاً دیرهنگام است؛ زیرا ممکن است خانواده از مدت‌ها قبل تصمیم خود را گرفته باشد.

بیمارستان‌ها باید برنامه سزارین‌های انتخابی در تاریخ‌های پرتقاضا را با دقت بیشتری بررسی کنند و برای هر عمل، دلیل پزشکی قابل ثبت وجود داشته باشد. دانشگاه علوم پزشکی زاهدان نیز در آستانه تاریخ ۰۵/۰۵/۰۵ بر تشدید نظارت و برخورد با زایمان‌های فاقد ضرورت تأکید کرده بود.

رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی نباید تاریخ تولد خاص را به‌عنوان نشانه برتری، تجمل یا موفقیت خانواده بازنمایی کنند. وقتی یک انتخاب پزشکی به محتوای نمایشی تبدیل شود، خطر آن وجود دارد که خانواده‌های بیشتری برای عقب‌نماندن از این الگو، سلامت را در برابر ظاهر قرار دهند.

همچنین نباید هر زایمانی که در یک تاریخ خاص انجام می‌شود، تقویمی یا غیرضروری تلقی شود. ممکن است وضعیت مادر یا جنین ایجاب کند که زایمان دقیقاً همان روز انجام شود. معیار، تاریخ ثبت‌شده نیست؛ وجود یا نبود دلیل پزشکی معتبر است.