۱۰ نشانه فقر آهن که نباید نادیده بگیرید

آهن برای ساخت هموگلوبین، پروتئینی که اکسیژن را از ریه‌ها به بافت‌های بدن منتقل می‌کند، ضروری است. وقتی ذخایر آهن کاهش پیدا می‌کند، ممکن است ابتدا علائم خفیف و غیراختصاصی ایجاد شوند و اگر کمبود ادامه پیدا کند، کم‌خونی ناشی از فقر آهن شکل بگیرد.

در ادامه ۱۰ نشانه مهم فقر آهن را مرور می‌کنیم.

خستگی و کاهش انرژی: خستگی و احساس کمبود انرژی از شایع‌ترین علائم کم‌خونی ناشی از فقر آهن است. با کاهش هموگلوبین، ظرفیت خون برای انتقال اکسیژن کاهش پیدا می‌کند و فرد ممکن است زودتر از معمول خسته شود.

مشکل در تمرکز: کمبود آهن، به‌ویژه زمانی که قابل توجه باشد، می‌تواند با کاهش تمرکز و اختلال در عملکرد شناختی همراه شود. با این حال، مشکل تمرکز به‌تنهایی نشانه اختصاصی فقر آهن نیست و علل مختلفی می‌تواند داشته باشد.

رنگ‌پریدگی: پریدگی پوست یا مخاط دهان می‌تواند در کم‌خونی دیده شود. البته رنگ پوست به‌تنهایی معیار قابل اعتمادی برای تشخیص کمبود آهن نیست و باید با آزمایش خون بررسی شود.

سردرد و سرگیجه: سردرد از علائم شناخته‌شده کم‌خونی ناشی از فقر آهن است و برخی افراد ممکن است سرگیجه نیز داشته باشند. شدت این علائم به میزان کم‌خونی و شرایط فرد بستگی دارد.

تپش قلب و تنگی نفس: در کم‌خونی، قلب برای رساندن اکسیژن کافی به بافت‌ها ممکن است سریع‌تر یا با شدت بیشتری کار کند. به همین دلیل بعضی افراد دچار تپش قلب یا تنگی نفس، به‌ویژه هنگام فعالیت، می‌شوند.

ریزش مو و تغییرات ناخن: ریزش مو و تغییراتی مانند شکننده شدن یا قاشقی شدن ناخن‌ها از علائم احتمالی کمبود آهن هستند. این علائم اختصاصی نیستند و می‌توانند دلایل دیگری هم داشته باشند.

احساس سرما: اختلال در تنظیم دمای بدن می‌تواند در کم‌خونی ناشی از فقر آهن دیده شود، بنابراین بعضی افراد ممکن است بیشتر از معمول احساس سرما کنند. با این حال، احساس سردی دست و پا به‌تنهایی نشانه فقر آهن محسوب نمی‌شود.

زبان دردناک یا ملتهب: کمبود آهن می‌تواند باعث درد یا تغییر ظاهر زبان شود. در برخی افراد، زخم گوشه دهان نیز دیده می‌شود.

میل به خوردن مواد غیرخوراکی: یکی از نشانه‌های کمتر شناخته‌شده کمبود آهن، پیکا یا میل غیرطبیعی به خوردن موادی مانند یخ، کاغذ یا خاک است. این علامت می‌تواند سرنخ مهمی برای بررسی کمبود آهن باشد.

چگونه فقر آهن را تشخیص دهیم؟

علائم به‌تنهایی نمی‌توانند فقر آهن را تشخیص دهند. آزمایش خون معمولاً برای بررسی وضعیت آهن و کم‌خونی انجام می‌شود. شمارش کامل سلول‌های خون و اندازه‌گیری فریتین از بررسی‌های مهم هستند. فریتین نشان‌دهنده ذخایر آهن بدن است، هرچند التهاب و برخی بیماری‌ها می‌توانند مقدار آن را افزایش دهند و تفسیر آزمایش را دشوار کنند.

نکته مهم این است که فقر آهن می‌تواند پیش از ایجاد کم‌خونی اتفاق بیفتد؛ بنابراین طبیعی بودن هموگلوبین لزوماً به معنای طبیعی بودن ذخایر آهن نیست.

چه غذاهایی آهن دارند؟

گوشت قرمز، مرغ و ماهی و غذاهای دریایی از منابع آهن هستند. حبوبات، مغزها، سبزی‌های برگ‌سبز و بعضی مواد غذایی غنی‌شده نیز آهن دارند. آهن موجود در منابع حیوانی معمولاً جذب بهتری دارد، در حالی که آهن منابع گیاهی جذب پایین‌تری دارد.

ویتامین C می‌تواند جذب آهن غیرهِم را افزایش دهد. در مقابل، چای، قهوه و برخی مواد غذایی حاوی کلسیم یا فیتات می‌توانند جذب آهن را کاهش دهند، به‌ویژه اگر همزمان با وعده غذایی یا مکمل آهن مصرف شوند.

مکمل آهن را خودسرانه مصرف نکنید

خستگی، سردرد، ریزش مو یا تپش قلب به‌تنهایی به معنی کمبود آهن نیستند. مصرف بی‌دلیل مکمل آهن هم می‌تواند عوارض ایجاد کند و در دوزهای بالا خطرناک باشد. در صورت وجود علائم، بهتر است ابتدا علت با آزمایش و نظر پزشک مشخص شود.

در بزرگسالان، به‌ویژه مردان و زنان پس از یائسگی، اگر کمبود آهن یا کم‌خونی ناشی از آن تأیید شود، پیدا کردن علت نیز اهمیت دارد؛ زیرا خونریزی گوارشی و اختلال جذب از جمله علل احتمالی هستند.

در صورت وجود علائم مشکوک به فقر آهن، برای تشخیص علت و انتخاب روش درمان مناسب با پزشک مشورت کنید و از مصرف خودسرانه مکمل‌های آهن خودداری کنید.