گوترش: جنگ با ایران محدودیت قدرت ابرقدرت‌ها را نشان داد

آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، در مصاحبه‌ای با روزنامه فایننشال تایمز، ضمن اشاره به تحولات اخیر در جنگ ایران و اوکراین، تأکید کرد که قدرت‌های بزرگ دیگر نمی‌توانند در هر شرایطی اراده و قدرت خود را بر دیگر کشورها تحمیل کنند و باید محدودیت‌های قدرت خود را بپذیرند.

این مصاحبه در آستانه پایان دوره ۱۰ ساله گوترش در رأس سازمان ملل انجام شده است. او در این گفت‌وگو، کاهش سلطه آمریکا، ظهور قدرت‌های جدید و تجربه جنگ‌هایی که ابرقدرت‌ها در آنها نتوانسته‌اند به پیروزی قاطع دست پیدا کنند را نشانه حرکت جهان به سمت نظم چندقطبی دانست.

ابرقدرت‌ها باید محدودیت‌های خود را بپذیرند

دبیرکل سازمان ملل در این مصاحبه تصریح کرد: «زمان آن رسیده است که ابرقدرت‌ها محدودیت‌های قدرت خود را درک کنند. اگر به آنچه در دوران اخیر رخ داده نگاه کنید، ظرفیت ابرقدرت‌ها برای تحمیل اراده، قدرت یا نیروی خود در چندین موقعیت، به‌شدت محدود شده است.»

اشاره به ایران و اوکراین؛ مقاومت در برابر فشار

گوترش در بخشی از مصاحبه به جنگ در اوکراین و جنگ علیه ایران اشاره کرد و گفت: «به آنچه بین روسیه و اوکراین رخ داده نگاه کنید. به آنچه میان آمریکا و ایران رخ داده نگاه کنید.»

وی با اشاره به جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران افزود که آمریکا امیدوار بود تهران پس از حمله ماه فوریه تسلیم شود، اما شش ماه بعد، حاکمیت ایران همچنان به مقاومت ادامه داده و تنگه هرمز، مهم‌ترین مسیر آبی انتقال انرژی در جهان، را بسته است.

گوترش تأکید کرد: «ابرقدرت‌ها باید درک کنند که شرایط تغییر کرده و وزن و جایگاه کشورهای مختلف تغییر کرده است.»

او این تحولات را بخشی از گذار جهان از نظم تحت رهبری آمریکا پس از جنگ سرد به سمت نظامی چندقطبی دانست.

واکنش به طرح ترامپ و فلج شدن شورای امنیت

گوترش همچنین ایده رقابت «هیئت صلح» مورد حمایت دونالد ترامپ با شورای امنیت سازمان ملل را رد کرد و با اشاره به عملکرد این هیئت در غزه گفت: «اگر به آنچه در غزه رخ می‌دهد و اقداماتی که انجام شده و پیشرفتی که حاصل شده نگاه کنید، صادق باشیم، این سازمان ملل نیست که باید نگران باشد؛ دیگران باید درباره آنچه انجام می‌دهند نگران باشند.»

با این حال، گوترش اذعان کرد که نقش سازمان ملل در میانجیگری بحران‌های جهانی در طول دوره مسئولیت او کمرنگ‌تر شده است. وی گفت میانجیگری سازمان ملل در جنگ‌های اوکراین، غزه و ایران دشوار بوده و شورای امنیت نیز عملاً «فلج» شده است؛ چرا که آمریکا و روسیه، دو عضو دارای حق وتو، در حالی که اهداف خود را دنبال می‌کنند، مانع تصمیم‌گیری این شورا شده‌اند.

به گفته گوترش، سازمان ملل همچنین در جنگ داخلی سودان به حاشیه رانده شده و طرف‌های خارجی با سوءاستفاده از بن‌بست شورای امنیت در این درگیری مداخله کرده‌اند.

هشدار درباره خطر رویارویی در جهان چندقطبی

گوترش افزایش قدرت کشورهای موسوم به «قدرت‌های میانی» از جمله هند و کشورهای ثروتمند خلیج فارس را روندی مثبت دانست، اما هشدار داد که گذار به جهان چندقطبی باید با احتیاط مدیریت شود.

او گفت اگر نهادهای جهانی نتوانند خود را با تغییر موازنه قدرت تطبیق دهند، چندقطبی شدن جهان ممکن است به رقابت بیشتر و در نهایت رویارویی منجر شود.

گوترش برای نمونه به اروپا پیش از جنگ جهانی اول اشاره کرد و گفت آن زمان نیز اروپا چندقطبی بود، اما نبود نهادهای چندجانبه برای مدیریت این وضعیت، در نهایت به جنگ جهانی اول منجر شد.

اصلاح شورای امنیت؛ ضرورتی اجتناب‌ناپذیر

وی همچنین خواستار اصلاح ساختار شورای امنیت شد و گفت اینکه سه عضو از پنج کشور دارای حق وتو از اروپا باشند، دیگر قابل‌دوام نیست.

گوترش تأکید کرد که ساختار شورای امنیت باید با وزن واقعی قدرت‌ها در جهان امروز تطبیق پیدا کند. او در پاسخ به دشواری اصلاح این شورا گفت: «قدرت هرگز واگذار نمی‌شود؛ باید آن را به دست آورد.»

اختلاف با ترامپ و بحران مالی سازمان ملل

گوترش در ادامه به رابطه دشوار خود با آمریکا و دولت ترامپ اشاره کرد و گفت رئیس‌جمهور آمریکا بارها نارضایتی خود از عملکرد و رویکرد چندجانبه‌گرایانه سازمان ملل را نشان داده است.

طبق اعلام سازمان ملل، آمریکا بیش از ۲ میلیارد دلار بدهی معوق به بودجه عادی سازمان ملل و حدود ۳ میلیارد دلار بدهی بابت عملیات حفظ صلح دارد؛ هرچند واشنگتن اعلام کرده قصد دارد ۷۲۵ میلیون دلار برای بودجه سازمان ملل آزاد کند.

گوترش گفت این فشارهای مالی به کاهش شدید بودجه و از دست رفتن هزاران شغل در سازمان ملل منجر شده است، اما تأکید کرد این سازمان با وجود کاهش منابع، فرو نپاشیده است. او گفت در بودجه سال ۲۰۲۶، تعداد پست‌های سازمان ملل ۲۲ درصد کاهش یافته است.

«دبیرکل سازمان ملل قدرت ندارد؛ صدا دارد»

به گزارش فارس، گوترش در پایان با اشاره به محدودیت اختیارات خود به‌عنوان دبیرکل سازمان ملل گفت: «دبیرکل قدرت ندارد؛ دبیرکل صدا و توانایی گردهم آوردن کشورها را دارد. قدرت چیز دیگری است و ما آن را نداریم. اما این صدا خاموش نخواهد شد.»