سهمیه بنزین به کارت بانکی گره خورد؛ چه نهادی مسئول قطعی، خطا و نشت اطلاعات احتمالی است؟
بازتاب– هیئت وزیران در جلسه هفتم تیر ۱۴۰۵ ایجاد و بهرهبرداری از «سوئیچ سهمیه سوخت» را تصویب کرد و این مصوبه با شماره ۳۶۷۲۰ در بیستم تیر از سوی معاون اول رئیسجمهور ابلاغ شد. وزارتخانههای اقتصاد، نفت و ارتباطات، بانک مرکزی و نیروی انتظامی از دستگاههای مجری این تصمیم هستند. مسئله فقط جایگزینی یک کارت نیست
در الگوی فعلی کارت سوخت وظیفه شناسایی خودرو و نگهداری سهمیه را بر عهده دارد و پرداخت هزینه بنزین در مسیری جداگانه انجام میشود. در الگوی جدید، کارت بانکی باید علاوه بر ابزار پرداخت، به شناسهای برای دسترسی به سهمیه متصل شود.
این اتصال لزوماً به معنای انتقال پول یا سهمیه به داخل کارت بانکی نیست؛ بلکه به احتمال زیاد سامانهای مرکزی، کارت بانکی معرفیشده را به مالک، خودرو و موجودی سهمیه مرتبط میکند. جزئیات معماری فنی این سامانه در خلاصه عمومی مصوبه منتشر نشده است و بنابراین نمیتوان با قطعیت گفت چه دادهای در بانک، وزارت نفت یا سوئیچ مرکزی ذخیره خواهد شد.
شبکه پرداخت بانکی و سامانه هوشمند سوخت هر دو زیرساختهای ملیاند، اما یکپارچهکردن آنها ممکن است دامنه اختلال را افزایش دهد. اگر کارت بانکی ابزار اصلی احراز سهمیه شود، باید روشن باشد در زمان اختلال شتاب، شاپرک، ارتباط جایگاه یا سوئیچ سهمیه چه اتفاقی میافتد.
آیا جایگاه میتواند بهصورت آفلاین سهمیه را تشخیص دهد؟ آیا کارت سوخت در دوره گذار باقی میماند؟ سقف تراکنش آفلاین چقدر است؟ مسئول جبران خسارت جایگاه و مصرفکننده در زمان اختلال کدام دستگاه خواهد بود؟
اظهارات پیشین مسئولان از آغاز اجرای آزمایشی طرح و آمادهبودن بخشهایی از زیرساخت حکایت داشت، اما شارژ سهمیه تیرماه همچنان بدون تغییر در کارتهای سوخت انجام شد. بنابراین ابلاغ مصوبه را نباید با اجرای کامل و سراسری طرح یکی دانست. امنیت حساب بانکی؛ اطمینان سیاسی کافی نیست
رئیس کمیسیون انرژی مجلس پیشتر گفته بود اتصال کارت سوخت به کارت بانکی، امنیت حسابهای مردم را تهدید نمیکند. این اظهارنظر میتواند اطمینانبخش باشد، اما جای گزارش فنی، آزمون نفوذ مستقل و انتشار ضوابط دسترسی به داده را نمیگیرد.
در پروژهای با این ابعاد باید مشخص شود:
اطلاعات کارت بانکی بهصورت کامل ذخیره میشود یا تنها یک شناسه رمزنگاریشده؟ سابقه سوختگیری تا چه مدت نگهداری خواهد شد؟ بانک میتواند الگوی مصرف سوخت مشتری را مشاهده کند؟ وزارت نفت به اطلاعات مالی دسترسی خواهد داشت؟ شهروند چگونه میتواند کارت بانکی متصل را تغییر دهد یا دسترسی آن را لغو کند؟
یک فرصت مهم برای حذف سهمیههای صوری
طرح جدید در صورت طراحی درست میتواند مزایایی هم داشته باشد. اتصال برخط مالکیت خودرو، هویت و سهمیه، امکان سوءاستفاده از کارتهای سرگردان، کارت خودروهای اسقاطی یا سهمیههای فاقد مصرف واقعی را کاهش میدهد. همچنین صدور المثنی کارت سوخت و هزینه توزیع فیزیکی کارتها میتواند کمتر شود.
اما کارآمدی این سامانه زمانی اثبات میشود که کاهش تخلف، هزینه اجرا و نرخ خطای آن کمتر شود؛ نه اینکه صرفاً سهولت استفاده بهعنوان معیار موفقیت معرفی شود.
