برای دههها تقویم بیمارستانهای بریتانیا تقریباً قابل پیشبینی بود. زمستان فصل فشار محسوب میشد. آنفلوآنزا و بیماریهای تنفسی افزایش پیدا میکردند، مراجعه به اورژانس بیشتر میشد و مدیران بیمارستانها از ماهها قبل برای تامین تخت، نیروی انسانی و واکسیناسیون آماده میشدند.
بازتاب– این الگو اکنون در حال تغییر است. تابستان دیگر دوره آرامتری میان دو زمستان نیست و موجهای گرمای پیاپی به اندازهای بر اورژانس، ساختمان بیمارستان، تجهیزات و کارکنان فشار وارد کردهاند که وزیر بهداشت بریتانیا میگوید نظام سلامت باید برای «فشار تابستانی» همانطور برنامه داشته باشد که سالها برای زمستان آماده میشده است.
اهمیت این تغییر زمانی بیشتر میشود که به وضعیت همین روزها نگاه کنیم. آژانس امنیت سلامت بریتانیا برای بخش بزرگی از انگلستان از ۱۱ تا ۱۴ اوت هشدار نارنجی سلامت ناشی از گرما صادر کرده است. این سطح هشدار به معنای آن است که افزایش دما میتواند نه فقط افراد بسیار آسیبپذیر، بلکه عملکرد خدمات درمانی و مراقبتی را نیز تحت تاثیر قرار دهد.
آنچه زمانی یک وضعیت استثنایی محسوب میشد، اکنون نشانههای تبدیل شدن به بخشی از برنامه عادی نظام سلامت را دارد.
عددهایی که دیگر نمیتوان آنها را به یک تابستان بد نسبت داد
آژانس امنیت سلامت بریتانیا در ارزیابی اولیه خود برآورد کرده که تنها در دو دوره گرمای شدید ماههای مه و ژوئن ۲۰۲۶، حدود ۲۸۷۷ مرگ مرتبط با گرما در انگلستان ثبت شده است. از این تعداد حدود ۷۵۳ مورد به موج گرمای اواخر مه و بیش از ۲۱۰۰ مورد به دوره بسیار گرم ژوئن مربوط بوده است. این ارقام هنوز موقت هستند و آمار نهایی سال آینده منتشر خواهد شد، اما همین برآورد اولیه تقریباً دو برابر کل مرگهای مرتبط با گرما در تابستان ۲۰۲۵ است.
فشار همزمان در بیمارستانها نیز قابل مشاهده بوده است. NHS انگلستان اعلام کرده اورژانسها در ماه مه بیش از ۲ میلیون و ۴۵۰ هزار مراجعه ثبت کردند که در آن زمان رکورد تازهای بود. در ژوئن نیز متوسط مراجعه روزانه به اورژانس برای نخستین بار از ۸۰ هزار نفر عبور کرد. خود NHS گرمای شدید را در کنار عوامل دیگری مانند رویدادهای بزرگ عمومی از دلایل فشار بیسابقه تابستان دانسته است.
گرما بیماری تازه ایجاد نمیکند، بیماری قدیمی را خطرناکتر میکند
بدن انسان برای حفظ دمای طبیعی باید گرمای اضافی را دفع کند. تعریق و افزایش جریان خون در پوست بخشی از این سازوکار است، اما انجام همین کار برای سالمند یا فردی که بیماری قلبی، کلیوی یا تنفسی دارد فشار بیشتری به بدن وارد میکند.
سازمان جهانی بهداشت میگوید گرما میتواند بیماریهای قلبی و تنفسی، دیابت، بیماریهای کلیوی و برخی مشکلات سلامت روان را تشدید کند و در موارد شدید به کمآبی، فرسودگی گرمایی و گرمازدگی منجر شود. سالمندان، کودکان، بیماران مزمن، زنان باردار و افرادی که در محیطهای گرم کار میکنند از گروههای آسیبپذیرتر هستند.
بنابراین بسیاری از افرادی که در روز بسیار گرم به بیمارستان منتقل میشوند لزوماً در پرونده پزشکی خود برچسب «بیماری ناشی از گرما» دریافت نمیکنند. ممکن است فردی با نارسایی قلبی، آسیب کلیه یا تشدید بیماری تنفسی بستری شود، در حالی که دمای بالا یکی از عواملی بوده که وضعیت او را از حالت پایدار خارج کرده است.
همین مسئله توضیح میدهد چرا اثر واقعی موج گرما فقط با شمار بیماران گرمازده قابل اندازهگیری نیست.
سازمان جهانی بهداشت اروپا میگوید گرما اکنون مهمترین علت مرگ مرتبط با شرایط اقلیمی در منطقه اروپاست و در چهار سال اخیر بیش از ۲۰۰ هزار مرگ در اتحادیه اروپا و کشورهای مرتبط با آن به گرمای شدید نسبت داده شده است. این سازمان تاکید میکند بخش بزرگی از این مرگها با برنامهریزی مناسب قابل پیشگیری است.
وقتی خود بیمارستان به بخشی از بحران تبدیل میشود
چالش دوم از بیرون بیمارستان وارد نمیشود. خود ساختمان درمانی ممکن است برای هوای امروز طراحی نشده باشد.
بسیاری از ساختمانهای قدیمی بریتانیا با هدف حفظ گرما در زمستان ساخته شدهاند و تهویه مطبوع فراگیر در آنها وجود ندارد. در دورههای طولانی گرما، همین ویژگی میتواند دمای بخشها، اتاقهای بستری و فضاهای کاری را به سطح نامناسبی برساند.
این مشکل در موج گرمای ژوئن فقط یک نگرانی نظری نبود. گزارشهای منتشرشده از چند بیمارستان انگلیس از اختلال سامانههای سرمایش، مشکلات فناوری اطلاعات و از کار افتادن یا محدود شدن برخی تجهیزات تشخیصی و درمانی بر اثر دمای بالا حکایت داشت. در بعضی مراکز، شرایط به اندازهای دشوار شد که وضعیت بحرانی اعلام شد و برخی خدمات با اختلال روبهرو شدند.
موضوع تجهیزات پزشکی اهمیت ویژهای دارد. دستگاههای MRI، تجهیزات پرتودرمانی، سرورها و سامانههای ذخیره اطلاعات پزشکی همگی در محدوده دمایی مشخصی بهترین عملکرد را دارند. اگر اتاق تجهیزات بیش از حد گرم شود، مسئله فقط آسایش بیمار نیست و قابلیت ارائه خود خدمت درمانی نیز میتواند کاهش پیدا کند.
کارکنان بیمارستان هم از این معادله جدا نیستند. پزشک، پرستار، تکنسین آزمایشگاه و نیروی اورژانس باید ساعتهای طولانی در همان ساختمانی کار کنند که بیمار در آن احساس گرما میکند. گرمای طولانی میتواند خستگی، کاهش تمرکز و فشار جسمی کارکنان را بیشتر کند و درست در زمانی که مراجعه بیماران افزایش یافته، ظرفیت انسانی بیمارستان را محدودتر سازد. NHS در گزارش سازگاری اقلیمی خود نیز گرمای شدید را همزمان خطری برای افزایش مراجعه بیماران و گرم شدن بیش از حد مراکز درمانی معرفی کرده است.
پاسخ فقط نصب کولر نیست
سادهترین واکنش به گرم شدن بیمارستان نصب سیستم سرمایش بیشتر است، اما کارشناسان اقلیم میگویند مسئله پیچیدهتر از این است.
دلیل این نگاه روشن است. اگر هزاران بیمارستان و مرکز مراقبتی در روز بسیار گرم به طور همزمان ظرفیت سرمایش برقی خود را افزایش دهند، شبکه برق نیز تحت فشار بیشتری قرار میگیرد. بنابراین سازگاری بیمارستان با گرما باید طوری طراحی شود که خودش به بحران انرژی تازهای منجر نشود.
از هشدار هواشناسی تا تصمیم درمانی
بریتانیا از قبل سامانه هشدار سلامت مرتبط با گرما دارد، اما تجربه امسال نشان میدهد هشدار زمانی ارزش واقعی پیدا میکند که به تصمیم عملیاتی تبدیل شود.
برنامه سلامت و آبوهوای نامساعد انگلستان از بیمارستانها، مراکز مراقبت و نهادهای محلی میخواهد پیش از رسیدن موج گرما گروههای پرخطر را شناسایی کنند، تجهیزات و ساختمان را آماده نگه دارند و برای افزایش احتمالی تقاضا برنامه داشته باشند. نسخه ۲۰۲۶ این برنامه سازگاری بلندمدت مراکز درمانی با تغییر اقلیم را نیز بخشی از آمادگی نظام سلامت معرفی کرده است.
این سازوکار در آینده میتواند بسیار دقیقتر شود.
اگر پیشبینی هواشناسی نشان دهد سه روز بعد دما از آستانه خطر عبور خواهد کرد، بیمارستان میتواند پیشاپیش شیفت اورژانس را تقویت کند، سالمندان پرخطر تحت مراقبت خانگی را بررسی کند، دارو و مایعات مورد نیاز را افزایش دهد و از عملکرد کامل ژنراتورها و سامانه سرمایش مطمئن شود.
گرما نابرابری را نیز به اورژانس میفرستد
یکی از پیچیدهترین بخشهای بحران گرما این است که همه مردم یک دمای یکسان را به شکل یکسان تجربه نمیکنند.
فردی که در خانهای عایقشده با سیستم سرمایش زندگی میکند، امکان دورکاری دارد و میتواند هزینه برق را پرداخت کند، در برابر موج گرما شرایط متفاوتی از سالمندی دارد که تنها زندگی میکند یا خانوادهای که در آپارتمانی کوچک و گرم قرار گرفته است.
در نتیجه بیمارستان میتواند آخرین جایی باشد که نابرابری مسکن، درآمد و انرژی خود را نشان میدهد.
کسانی که امکانات کمتری برای محافظت از خود دارند احتمال بیشتری دارد زمانی وارد نظام سلامت شوند که وضعیتشان بدتر شده است. همین موضوع باعث شده سازمان جهانی بهداشت در برنامههای جدید خود بر شناسایی گروههای آسیبپذیر، ارتباط اجتماعی و برنامههای محلی در کنار زیرساخت بیمارستانی تاکید کند.
هشداری که برای ایران هم آشناست
تجربه بریتانیا برای ایران نیز قابل توجه است، هرچند اقلیم و ساختار نظام درمان دو کشور متفاوت است.
شهرهای ایران مدتهاست با تابستانهای بسیار گرم روبهرو هستند و وجود کولر در ساختمانها رایجتر است، اما گرمای شدید وقتی با ناترازی برق، آلودگی هوا و افزایش جمعیت سالمند ترکیب شود میتواند نوع دیگری از فشار ایجاد کند.
بیمارستانی که برای تجهیزات حیاتی ژنراتور دارد لزوماً ظرفیت کافی برای تامین سرمایش همه بخشها در یک خاموشی طولانی ندارد. زنجیره سرد دارو، واکسن، آزمایشگاه، اتاق عمل و سرورهای اطلاعات پزشکی نیز همگی به برق پایدار وابستهاند.
از این منظر، مفهوم «آمادگی تابستانی» برای کشور ما شاید حتی کاربردیتر باشد. نظام سلامت میتواند همانطور که برای موج آنفلوآنزا برنامه دارد، برای دورههای پیشبینیشده گرمای شدید نیز پروتکل مشخصی برای تامین برق اضطراری، آمادهسازی اورژانس، مراقبت از سالمندان و مدیریت ساعات پرخطر تعریف کند.
تقویم بیمارستان در حال تغییر است
سازمان جهانی بهداشت میگوید اروپا سریعتر از میانگین جهان گرم میشود و دورههای گرمای شدید با تغییر اقلیم فراوانتر و طولانیتر خواهند شد.
نظام سلامت قرن گذشته برای بیماریهای فصلی برنامه مینوشت. نظام سلامت امروز ناچار است اقلیم را هم وارد همان تقویم کند.
در این شرایط بیمارستان باید ساختمانی داشته باشد که در گرما همچنان قابل استفاده بماند، شبکه برق باید توان تامین تجهیزات حیاتی را حفظ کند و سیستم هشدار باید پیش از آنکه بیمار به اورژانس برسد به اقدام منجر شود.
در این شرایط مسئله این است که بیمارستانها تا پیش از موج بعدی چقدر برای واقعیتی آماده خواهند شد که آرامآرام از «بحران استثنایی» به یکی از فصلهای ثابت سال تبدیل میشود.
منابع پیشنهادی برای تکمیل و راستیآزمایی شامل آژانس امنیت سلامت بریتانیا، NHS England، سازمان جهانی بهداشت اروپا، کمیته تغییر اقلیم بریتانیا و برنامه رسمی سلامت و آبوهوای نامساعد انگلستان است
نظرات کاربران
نخستین دیدگاه را درباره این خبر ثبت کنید
یادآوری: نشانی ایمیل منتشر نمیشود و دیدگاههای حاوی توهین، تهمت، افترا یا واژگان نامناسب تأیید نخواهند شد.
نظر شما میتواند شروع یک گفتوگوی سازنده باشد.