بستن بابالمندب چه تاثیری بر تجارت جهانی خواهد داشت؟
بازتاب– شبکه الجزیره در گزارشی به بررسی تهدید ایران به بستن مسیر دریایی حیاتی بابالمندب میپردازد؛ گذرگاهی که از اهمیت راهبردی بالایی در تجارت جهانی نفت و گاز برخوردار است.
در ادامه این گزارش آمده است:
بابالمندب که دریای سرخ را به خلیج عدن متصل میکند، یکی از مسیرهای حیاتی برای تجارت جهانی نفت است. اهمیت این گذرگاه پس از انسداد عملی تنگه هرمز توسط ایران، بیش از پیش افزایش یافته است؛ تنگهای که ۲۰ درصد نفت و گاز جهان از آن عبور میکند.
علیاکبر ولایتی، در پستی در شبکه اجتماعی ایکس (توئیتر سابق) نوشت: «فرماندهی متحد جبهه مقاومت بابالمندب را همانند هرمز میبیند.»
او افزود: «اگر کاخ سفید جرأت تکرار اشتباهات نابخردانه خود را داشته باشد، بهزودی متوجه خواهد شد که جریان انرژی و تجارت جهانی میتواند تنها با یک حرکت مختل شود.» این هشدار توسط شبکه دولتی پرستیوی ایران نیز تأیید شد.
این تهدید در پی تهدیدهای دونالد ترامپ، مبنی بر بمباران نیروگاهها و پلهای ایران از چهارشنبه این هفته در صورت عدم موافقت تهران برای بازگشایی تنگه هرمز مطرح شده است. ایران اعلام کرده است که هرمز برای کشتیهای کشورهای حاضر در مذاکرات برای عبور امن باز است، بهجز آمریکا و اسرائیل. پیشتر ترامپ تهدید به بمباران تأسیسات شیرینسازی آب ایران نیز کرده بود.
اما اگر بابالمندب بسته شود، تأثیر آن فراتر از جنگ جاری خواهد بود و میتواند بحران عرضه انرژی جهانی ناشی از درگیریها را تشدید کند، و آشفتگی اقتصادی را در کارخانهها، خانهها و جایگاههای سوخت در سراسر جهان عمیقتر کند.
بابالمندب کجاست؟
این تنگه بین یمن در شمال شرق و کشورهای جیبوتی و اریتره در شاخ آفریقا در جنوب غربی قرار دارد. بابالمندب دریای سرخ را به خلیج عدن متصل میکند که به اقیانوس هند منتهی میشود. عرض آن در باریکترین نقطه ۲۹ کیلومتر (۱۸ مایل) است و ترافیک دریایی تنها از دو کانال ورود و خروج عبور میکند و عملاً تحت کنترل حوثیهای مورد حمایت ایران قرار دارد.
این تنگه مسیر حیاتی است که عربستان سعودی از طریق آن نفت خود را به آسیا صادر میکند. زمانی که تنگه هرمز باز است، بابالمندب نیز مسیر مهمی برای کشورهای خلیج فارس به جز عربستان است تا نفت، گاز و سایر سوختهای خود را از طریق کانال سوئز یا خط لوله سومد (سوئز-مدیترانه) به اروپا برسانند.
در سال ۲۰۲۴، حدود ۴.۱ میلیارد بشکه نفت خام و فرآوردههای نفتی از این تنگه عبور کرده است؛ رقمی معادل ۵ درصد کل تجارت جهانی نفت.
اگر بابالمندب و تنگه هرمز هر دو بسته شوند، حدود ۲۵ درصد یا یکچهارم عرضه نفت و گاز جهان مسدود خواهد شد.
اما این فقط نفت نیست: حدود ۱۰ درصد تجارت جهانی از بابالمندب عبور میکند، از جمله کانتینرهایی که از چین، هند و سایر کشورهای آسیایی به اروپا منتقل میشوند.
با بسته شدن تنگه هرمز، اهمیت بابالمندب بیش از پیش افزایش یافته است.
عربستان سعودی که بهطور سنتی بر صادرات نفت خود از طریق هرمز تکیه داشت، به تدریج به بندر یانبو در دریای سرخ روی آورده است تا نفت خام را از طریق بابالمندب صادر کند. برای این منظور از خط لوله شرق-غرب استفاده کرده که از مرکز پالایش نفت بقیق در نزدیکی خلیج فارس تا یانبو امتداد دارد. این خط لوله ۱۲۰۰ کیلومتری (۷۴۵ مایل) توسط شرکت نفت سعودی آرامکو اداره میشود.
طبق گزارش شرکت تحلیل انرژی Kpler، میانگین انتقال نفت از این خط لوله در ژانویه و فوریه ۷۷۰ هزار بشکه در روز بود، اما با بسته شدن هرمز در مارس، عربستان میزان انتقال را تا ظرفیت کامل ۷ میلیون بشکه در روز افزایش داد؛ بیش از هر زمان دیگری.
چگونه ایران و متحدانش میتوانند آن را ببندند؟
حوثیها پیشتر نشان دادهاند که قادر به انجام این کار هستند. در جریان جنگ اسرائیل علیه غزه، آنها عبور کشتیهایی که با اسرائیل یا آمریکا مرتبط بودند را از بابالمندب مسدود کردند.
به دلیل حملات مکرر به کشتیها، بیمهگران از ارائه پوشش خودداری کردند. در ماه مه ۲۰۲۵، آمریکا و حوثیها به آتشبس رسیدند و این گروه یمنی دوباره بابالمندب را باز کرد.
روزهای اخیر نشان داده است که حوثیها میتوانند بهراحتی این اختلال را در جریان جنگ غزه تکرار کنند.
از اواخر مارس، حوثیها موشکها و پهپادهایی به سمت اسرائیل شلیک کردهاند، که ورود موثر آنها به جنگ را نشان میدهد – فعلاً علیه اسرائیل و نه آمریکا.
نبیل خوری، دیپلمات سابق آمریکایی، به الجزیره گفت که حملات موشکی حوثیها علیه اسرائیل «نمادی است و نه مشارکت کامل».
او توضیح داد: «آنها چند موشک به عنوان هشدار شلیک کردهاند، زیرا صحبتهای زیادی درباره احتمال تشدید اوضاع مطرح شده است. نیروهای آمریکایی در مسیر منطقه هستند و احتمال حمله گسترده به ایران مطرح است، چیزی که تاکنون دیده نشده است.»
اگر حوثیها واقعاً میخواستند وارد جنگ شوند، ابزار آنها مسدود کردن بابالمندب خواهد بود.
او افزود: «کافی است چند کشتی عبوری را هدف قرار دهند و این باعث توقف کامل کشتیرانی تجاری در دریای سرخ میشود. این خط قرمز خواهد بود و در پی آن حملاتی علیه یمن [توسط آمریکا و اسرائیل] بسیار سریع آغاز خواهد شد.»
بستن بابالمندب چه معنایی برای جهان دارد؟
الیزابت کندال، کارشناس خاورمیانه و رئیس کالج گیرتون دانشگاه کمبریج، به الجزیره گفت که مسدود شدن این تنگه «سناریوی کابوسوار» خواهد بود.
او توضیح داد: «اگر محدودیتها در تنگه هرمز همزمان با تشدید محدودیتها در بابالمندب اعمال شود، تجارت به سمت اروپا عملاً مختل یا فلج خواهد شد. وضعیت واقعاً شکننده است و بسته به اتفاقات آینده، همهچیز تغییر میکند.»
با این حال، کندال افزود که این وضعیت «فرصتی طلایی» برای حوثیهاست، اما ممکن است آنها نخواهند «عربستان یا حتی واکنش گستردهتری را تحریک کنند».
